7 kwietnia przypada Światowy Dzień Zdrowia. O zdrowie trzeba jednak dbać każdego dnia!

Graf. NFZ

Podkarpacki NFZ stawia na profilaktykę i zdrowie pacjentów. Chce obalać mity, wyjaśniać wątpliwości i pokazywać sprawdzone rozwiązania, które naprawdę pomagają. Regularnie przypomina, jak ważna jest profilaktyka i wczesne wykrywanie chorób. W ramach cyklu „Dziś jest dzień…” przygląda się wybranym tematom związanym ze zdrowiem mieszkańców Podkarpacia. 7 kwietnia przypada Światowy Dzień Zdrowia.

Rafał Śliż, rzecznik prasowy Podkarpackiego NFZ zapraszam do przeczytania/obejrzenia rozmowy z dr n. o zdr. Joanną Błajdą z Uniwersyteckiego Centrum Badawczo-Rozwojowego w Naukach o Zdrowiu przy Wydziale Nauk o Zdrowiu i Psychologii Uniwersytetu Rzeszowskiego.

– Te kilka minut rozmowy udowodni Państwu, iż zdrowe nawyki – choćby niewielkie, są bardzo ważne, a badania profilaktyczne nie służą tylko wykrywaniu chorób – mówi.

Co najczęściej robimy źle myśląc o zachorowaniu na nowotwory?

– Myślę, iż częstym błędem jest myślenie, iż zdrowy tryb życia może nas zwalniać zupełnie z badań, w tym badań profilaktycznych. choćby jeżeli jesteśmy aktywni fizycznie, choćby jeżeli dbamy o siebie, zdrowo się odżywiamy, to powinniśmy wykonywać badania profilaktyczne. Badania profilaktyczne są nam potrzebne. To jest jak taki swoisty przegląd, który powinniśmy wykonywać corocznie, w zależności oczywiście od grupy wiekowej. W przypadku kobiet może to być cytologia, może to być mammografia.

W Polsce pamiętajmy o tym, iż są bezpłatne badania z zakresu cytologii właśnie dedykowane kobietom w wieku 25-64 lata. Takie badanie kobiety mogą wykonywać raz na trzy lata. Teraz nowością są badania cytologiczne w zakresie właśnie oceny genetycznej wirusa HPV, które kobiety mogą wykonywać bezpłatnie raz na 5 lat. Natomiast jeżeli chodzi o mammografię, zalecana jest u kobiet w wieku 45-74 lata i takie badanie może być bezpłatnie wykonywane raz na 2 lata. A jeżeli kobieta jest w grupie wysokiego ryzyka, wówczas takie badanie może wykonywać częściej raz na 12 miesięcy.

– Czasami myślimy, iż trzeba się porywać z motyką na słońce i podejmować bardzo poważne decyzje dotyczące naszego zdrowia, ale okazuje się, iż to chyba te drobne nawyki też mają swoją rolę, czy tak?

– Oczywiście, iż tak. Tak naprawdę my każdego dnia podejmujemy dziesiątki, może choćby setki drobnych takich czynności, które też rzutują na nasze zdrowie. Może one tu i teraz są małe, może są, mogą się wydawać błahe, ale myślę, iż z perspektywy tygodni, miesięcy albo lat, one mogą w znacznym stopniu rzutować na nasze zdrowie. I pierwszą taką rzeczą, która mi się rzuca w oczy, to jest na pewno jakość powietrza. My myślę, iż rzadko myślimy o tym, jakim powietrzem oddychamy, a to ma najważniejsze znaczenie. Jakość powietrza ma bardzo duże znaczenie, ponieważ my oddychamy przez 24 godziny na dobę i należy wracać uwagę na to powietrze i w domu, i na zewnątrz.

W przypadku domu szalenie ważne jest wietrzenie. Ponieważ my na co dzień wdychamy różnego typu związki, które pojawia, które są w powietrzu. Mogą to być różnego typu związki lotne, które uwalniają się z mebli, ze ścian, z podłogi. W szczególności jeżeli na przykład mieszkamy w jakimś budownictwie nowym, gdzie niedawno były ściany malowane, gdzie niedawno było coś lakierowane. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ te substancje są dla nas toksyczne. Tak samo jest kwestia chemii, którą używamy na co dzień w domu, w łazience, w kuchni. Szalenie ważne jest to, aby zawsze wietrzyć właśnie te pomieszczenia. Natomiast jeżeli chodzi o powietrze na zewnątrz, na zewnątrz także dużo czasu spędzamy. Zwracajmy uwagę na jakość tego powietrza.

Nie wszyscy wiedzą, iż są aplikacje, są strony rządowe, na których można śledzić jakość powietrza tu i teraz w danym momencie z dużą dokładnością. Chodzi mi tutaj głównie o pyły zawieszone, tak jak PM2,5, pyły typu PM5, PM10. Dlaczego? Ponieważ one są szkodliwe. Przenikają do naszego organizmu i czasami jeżeli chcemy podjąć jakąś aktywność fizyczną na przykład na zewnątrz, lepiej zostać w domu niż przebywać w takim właśnie warunkach, gdzie duża jest taka ilość tych pyłów szkodliwych. To są takie podstawowe rzeczy.

Ważna jakość snu i walka ze stresem

Myślę, iż też często nie zwracamy uwagę uwagi na jakość snu. Nam się sen chyba najczęściej kojarzy z odpoczynkiem. A przede wszystkim sen ma też adekwatności lecznicze. W momencie kiedy śpimy wydzielana jest melatonina. Melatonina to hormon, który odpowiada za sen, ale ten hormon dodatkowo pełni pewne funkcje naprawcze w naszym organizmie. W naszym ciele codziennie zachodzą liczne mutacje genetyczne i dzięki właśnie melatoninie nasz układ odpornościowy funkcjonuje lepiej, funkcjonuje właśnie sprawniej. A nie każdy wie, co zrobić, aby tej melatoniny dostarczyć w naszym organizmie jak najwięcej i aby tej melatoniny było maksymalnie dużo.

Ważne jest to, w jakich warunkach śpimy, czyli przede wszystkim, żeby było idealnie ciemno. I w tym zakresie możemy na przykład zasłonić okna, wyeliminować wszystkie źródła światła, które mamy niepotrzebne w naszym pokoju. Uważajmy na to, aby nie wpadało do naszego pomieszczenia światła z zewnątrz. jeżeli mamy jakieś odbiorniki, telewizory, pozasłaniajmy te wszystkie diody, które tam są też niepotrzebne. Można powyłączać. To wszystko będzie rzutowało też na jakość naszego snu, a tym samym w perspektywie tygodni czy miesięcy na nasze zdrowie.

– Czy stres ma wpływ na choroby nowotworowe?

– Oczywiście, iż tak. Stres ma wpływ. Wiemy o tym naprawdę od dawna. To nie jest jakaś nowość. Nie każdy jednak wie, iż stres wpływa nie w sposób bezpośredni, jak alkohol czy na przykład papierosy. Stres wpływa w sposób bardziej pośredni. Dzieje się tak, ponieważ stres może powodować obniżenie naszego układu odpornościowego, a w konsekwencji tego nasz organizm funkcjonuje gorzej i niestety nie radzi sobie czy to z infekcjami, czy właśnie na przykład z mutacjami, które też mają miejsce w naszym organizmie.

– Czasami właśnie w kontekście tego stresu zrzucamy na niego winę, iż to tylko stres albo to tylko przemęczenie. Czy są takie objawy charakterystyczne dla chorób nowotworowych, których nie powinniśmy na stres albo zmęczenie zrzucać, a które bardzo często mogą świadczyć o chorobie nowotworowej?

– Tak, oczywiście duża część tych objawów to jest taka też dość taka typowa i w zależności od tego jakim nowotworze będziemy mówić, ale jest pewna taka grupa objawów, które możemy przypisać wielu nowotworom i niestety które często właśnie ludzie bagatelizują i to na przykład może być przewlekłe zmęczenie, czyli takie zmęczenie, które nie mija mimo tego, iż odpoczywamy. To może być taka niezamierzona utrata masy ciała, to może być przewlekły kaszel, przewlekła chrypka. To są takie objawy, które przede wszystkim pojawiają się nagle. One nas mogą zaniepokoić. Te objawy mogą się utrzymywać, one się mogą nasilać. Dlatego w takich sytuacjach powinniśmy nie czekać. Powinniśmy możliwie gwałtownie zgłosić się do lekarza, najczęściej właśnie lekarza pierwszego kontaktu.

Najprawdopodobniej w 90 proc. będą to błahostki, ale może się okazać, iż w przypadku tych 10 proc. właśnie ta nasza szybka interwencja może uratować nam życie.

O zdrowie należy zacząć dbać bardzo wcześnie

– Przyjęło się niestety bardzo wiele lat temu, iż o profilaktykę powinniśmy zacząć dbać albo myśleć o profilaktyce, kiedy jesteśmy dojrzałym człowiekiem. 40, 50 lat. Okazuje się, iż tak naprawdę to powinniśmy chyba zacząć dbać o to dużo, dużo wcześniej. Kiedy?

– Tak naprawdę profilaktyka to jest proces, który w którym powinniśmy brać udział przez całe nasze życie. Profilaktyka to przede wszystkim jest zapobieganie. Więc utarło się takie powiedzenie, więc uważam, iż jest to mit mówiący o tym, iż profilaktyka dotyczy osób starszych w wieku 50, 60, a choćby może po 70 roku życia. Absolutnie tak nie jest. Skoro profilaktyka to jest zapobieganie, to szalenie ważne jest to, żeby te interwencje były możliwie jak najwcześniej właśnie wdrażane w społeczeństwie. W przypadku osób młodych oczywiście wszystkie działania muszą być adekwatne do wieku, do potrzeb tych odbiorców.

W przypadku osób młodych, jeżeli chodzi o profilaktykę, stawiałabym przede wszystkim na szczepienia w kierunku właśnie HPV. Szczepienia HPV nie tylko chronią przed nowotworami szyjki macicy, ale także nowotworami prącia, odbytu, gardła. W przypadku osób młodych też bardzo ważne jest to, żeby osoby też wykonywały badania podstawowe co roku. Takie badania to, morfologia, badanie ogólne moczu, wizyta stomatologiczna. jeżeli chodzi o dziewczęta, bardzo ważne jest budowanie samoświadomości swojego ciała, samoobserwacji. Dlatego nauka techniki, samobadania piersi, nauka rozpoznawania objawów raka szyjki macicy, nowotworów piersi. jeżeli chodzi o chłopców, szalenie ważne jest też jakby nauka takiej samoświadomości w zakresie samobadania na przykład jąder.

My takie działania powinniśmy podejmować już wcześniej właśnie u osób młodych. Podstawą profilaktyki jest wiedza: o szczepieniach, badaniach i wpływie na zdrowie. Ważna jest edukacja, taka ukierunkowana. Mądra edukacja celowana do odpowiednich grup.

– Skoro mówimy o wiedzy i edukacji, to poproszę o odpowiedź na ostatnie pytanie. Co mamy zrobić, żeby zdrowiej żyć?

– Przede wszystkim badajmy się, nie bójmy się badań i pamiętajmy, iż profilaktyka to nie jest szukanie choroby. Absolutnie tak nie jest. Profilaktyka to jest takie budowanie naszego świadomego podejścia do zdrowia i świadomej kontroli nad naszym zdrowiem.

Rozmowę z dr n. o zdr. Joanną Błajdą można obejrzeć poniżej: