Amerykańska samorządność w upały. Stany mówią miastom: stop

Zdjęcie: Amerykańska samorządność w upały. Stany mówią miastom: stop

W USA republikańskie władze stanowe od 2023 roku coraz częściej blokują lokalne przepisy miast dotyczące płac, lokatorów, klimatu i pracy w upale. Teksas ograniczył takie regulacje ustawą HB 2127, a Floryda HB 433. Dla Polski to lekcja: samorządność bez granic i centralizm bez umiaru kończą się konfliktem o realną władzę.

Stan przejmuje pole

Amerykański spór o tak zwane preemption, czyli zajęcie pola przez wyższy szczebel władzy, nie jest egzotyczną ciekawostką zza oceanu. Jak opisał OKO.press, miasta takie jak Austin, Dallas czy samorządy na Florydzie próbowały regulować między innymi płace, prawa lokatorów, zasady pracy w upale, politykę klimatyczną i kwestie ideologiczne. Legislatury stanowe odpowiedziały ustawami, które mówią miastom: w tej dziedzinie nie macie już prawa decydować.

Mechanizm jest prosty. Stan uznaje, iż dana sprawa została uregulowana wyżej, więc rada miasta nie może tworzyć własnych, ostrzejszych zasad. W Teksasie ustawa HB 2127, znana jako Texas Regulatory Consistency Act, weszła w życie 1 września 2023 roku. Jej deklarowany cel to jednolitość regulacji gospodarczych w całym stanie. W praktyce uderzyła także w lokalne przepisy, na przykład w wymogi przerw dla robotników budowlanych pracujących w skrajnym upale.

Floryda poszła podobną drogą. Ustawa HB 433, opisana w analizie legislacyjnej stanowego Senatu, ogranicza samorządom możliwość narzucania pracodawcom wymagań dotyczących ekspozycji pracowników na wysoką temperaturę, jeżeli takich wymagań nie ma w prawie stanowym lub federalnym. Według Associated Press była to odpowiedź na działania hrabstwa Miami-Dade, które chciało wymagać wody, cienia i przerw dla pracowników budowlanych oraz rolnych.

Między wolnością gospodarczą a realną ochroną ludzi

Z perspektywy prawicy pierwsza intuicja jest zrozumiała. Państwo nie może pozwolić, by każde miasto budowało osobny kodeks gospodarczy, zależny od lokalnych aktywistów, nastroju radnych i modnych ideologii. Przedsiębiorca ma prawo wiedzieć, jakie zasady obowiązują. Gdy wielkie miasta używają samorządu do forsowania lewicowej agendy, władza stanowa ma prawo stawiać granice.

Ale sprawa nie kończy się na sporze o hasła. jeżeli człowiek pracuje fizycznie na budowie w Teksasie albo przy zbiorach na Florydzie, pytanie o wodę i przerwę nie jest ideologicznym seminarium. To jest konkret. Zdrowie, wydajność, odpowiedzialność pracodawcy i elementarna roztropność. Prawica, która broni wolności gospodarczej, nie musi udawać, iż realny problem znika, gdy wpisze się go do rubryki 'biurokracja'.

Tu właśnie zaczyna się poważniejsza lekcja. Samorząd nie jest po to, by realizować każdą zachciankę ideologicznych środowisk. Jest jednak po to, by wspólnota lokalna mogła reagować na sprawy, które widzi szybciej niż stolica stanu. W amerykańskiej debacie o granicach lokalnej władzy widać podobny problem jak przy sporach o kompetencje władz w Waszyngtonie: kto naprawdę odpowiada za porządek, koszty i bezpieczeństwo mieszkańców?

Polska lekcja z amerykańskiego sporu

Polska nie powinna bezmyślnie kopiować ani amerykańskiej lewicy miejskiej, ani amerykańskiego centralizmu stanowego. Nasza tradycja polityczna zna pojęcie ładu. Zna też znaczenie wspólnoty lokalnej. Dmowski pisał o polityce jako trosce o realną siłę narodu, a nie o teatr haseł. Realna siła państwa wymaga dwóch rzeczy naraz: jednolitego prawa tam, gdzie chodzi o interes całej wspólnoty, oraz sprawnego samorządu tam, gdzie najlepiej widać codzienne potrzeby ludzi.

Dlatego amerykański przykład powinien być dla nas ostrzeżeniem. Lewicowy aktywizm miast, który próbuje przez lokalne uchwały przebudowywać szkoły, rodzinę, rynek pracy i obyczaj, musi spotkać się z oporem. Tak samo jednak państwo nie może traktować każdego lokalnego problemu jak buntu prowincji. jeżeli władza wyższa odbiera kompetencje, powinna brać za skutki pełną odpowiedzialność.

Suwerenność zaczyna się od odpowiedzialności

W tle tego sporu jest coś więcej niż technika prawna. Chodzi o pytanie, gdzie żyje wolność obywatela. Czy tylko w konstytucyjnych deklaracjach, czy także w gminie, zakładzie pracy i realnej kontroli nad tym, co dotyka rodziny oraz portfela. Dla Polaków stawka jest jasna. Silne państwo narodowe ma bronić porządku, granic i interesu narodowego. Nie powinno jednak wyręczać wszystkich we wszystkim, bo wtedy wspólnota obywatelska zostaje sprowadzona do petenta.

Amerykańskie upały pokazują, iż spór o samorządność gwałtownie schodzi z poziomu teorii na asfalt, budowę i halę. Państwo, które chce być poważne, nie może bać się ani wolności, ani odpowiedzialności.

Źródło: OKO.press, Associated Press, dokumenty legislacyjne stanu Teksas i Floryda.

Źródło: OKO.press