Asystencja osobista staje się prawem. Prezydent podpisał ustawę – co się zmieni?

3 dni temu

Około 100 tysięcy osób z niepełnosprawnościami oraz pół miliona ich bliskich zyska systemowe wsparcie. 17 listopada 2026 roku Prezydent RP podpisał ustawę o asystencji osobistej. Nowe przepisy gwarantują dostęp do usług asystenckich w każdym powiecie, a pierwsze wnioski będzie można składać pod koniec 2027 roku.

Polska ratyfikowała Konwencję ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami w 2012 roku, jednak dotychczas brakowało kompleksowych regulacji ustawowych dotyczących asystencji. Projekt przygotowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zmienia ten stan rzeczy, wprowadzając wsparcie finansowane w całości z budżetu państwa.

Najważniejsze zasady: pełna decyzyjność użytkownika

Fundamentem ustawy jest autonomia osoby z niepełnosprawnością. To sam użytkownik decyduje, w jakich czynnościach i w jakim czasie potrzebuje pomocy, a także wskazuje konkretnego asystenta oraz wybiera podmiot realizujący usługę (właściwy powiat lub organizację pozarządową wpisaną do specjalnego rejestru).

Kluczowe założenia programu:

  • Wymiar godzinowy: Docelowo od 20 do 240 godzin miesięcznie dla osób dorosłych, zależnie od indywidualnej oceny potrzeb (w 2028 r. limit wyniesie maksymalnie 200 godzin, a w 2029 r. – 220 godzin).
  • Czas trwania: Prawo do asystencji będzie przyznawane na okres od 1 roku do 5 lat.
  • Elastyczność: Niewykorzystane w danym miesiącu godziny będzie można przenieść na kolejne miesiące w ramach roku (do dwukrotności miesięcznego limitu). W przypadku planowanej nieobecności asystenta realizator musi zapewnić co najmniej dwóch kandydatów na zastępstwo.
  • Bezpieczeństwo: Asystenci przejdą obowiązkowe szkolenia i zostaną objęci superwizją. Po specjalistycznym instruktażu będą mogli wykonywać również określone czynności medyczno-pielęgnacyjne.

Kto skorzysta ze wsparcia?

W pierwszej kolejności ustawa obejmuje osoby dorosłe (w wieku od 18 do 65 lat), które posiadają ostateczną decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na poziomie co najmniej 80 punktów. Osoby, które nabędą prawo do usługi przed ukończeniem 65. roku życia, zachowają je po przekroczeniu tej granicy aż do wygaśnięcia decyzji.

Od 1 stycznia 2030 roku program zostanie rozszerzony o młodzież w wieku 13–17 lat (w wymiarze od 20 do 80 godzin miesięcznie). Aby zapobiec lukom w opiece przy wchodzeniu w dorosłość, niepełnoletni korzystający z asystencji będą mogli składać wnioski o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia już po ukończeniu 16 lat.

Harmonogram wdrażania ustawy

Wsparcie będzie uruchamiane etapami, zależnie od liczby punktów określających poziom potrzeby wsparcia:

(Uwaga: Zgodnie z treścią ustawy docelowy próg dla dorosłych wynosi 80 punktów, jednak w pierwszym etapie wdrażania harmonogram obejmuje osoby z wynikiem od 85 punktów wzwyż).

Korzyści dla opiekunów i rynku pracy

Nowe przepisy mają również odciążyć około 500 tys. opiekunów faktycznych – głównie kobiet, które często musiały rezygnować z aktywności zawodowej, by zająć się bliskimi. Ustawa profesjonalizuje zawód asystenta, gwarantując mu kontrakt trójstronny, 26 dni płatnego urlopu, okresy wypowiedzenia jak przy umowie na czas nieokreślony oraz możliwość waloryzacji stawek przez Radę Ministrów.

źródło: MRPiPS

Idź do oryginalnego materiału