Autor „Zagłady” wraca na Zamojszczyznę. Spotkanie wokół „Zaduszek” Piotra Szewca

Piotr Szewc, jeden z najkonsekwentniejszych kronikarzy prowincji w polskiej literaturze, po raz kolejny wraca pamięcią w rodzinne strony. 19 listopada Biblioteka Akademii Zamojskiej zaprasza na spotkanie poświęcone jego tomowi opowiadań „Zaduszki”.

Urodzony w 1961 r. w Zamościu prozaik, poeta i wieloletni redaktor miesięcznika „Nowe Książki” od debiutanckiej powieści „Zagłada” (1987), kontynuowanej w „Zmierzchach i porankach” oraz „Bocianach nad powiatem”, buduje literacki portret swojego miasta i jego okolic. W „Zaduszkach” – najnowszym tomie prozy, na który składają się cztery opowiadania: „Szczeliny”, „Dwadzieścia jeden”, „Stefa” i tytułowe „Zaduszki” ̶ wraca do dzieciństwa i do tych, których już nie ma. U Szewca te dwa porządki są nierozłączne: opowieść o dzieciństwie okazuje się zarazem opowieścią o umarłych.

Koniec świata stępa

Tytułowe opowiadanie zaczyna się we mgle. Siwa klacz dziadka czeka na zaprzęg, a na wozie chryzantemy, znicze, wieńce i ośmioro domowników. Jadą na cmentarz w Horyszowie, ale narracja prowadzi dalej: przez Sitno i Czołki, przez zamojski Zielony Rynek z blaszanym kogutem na studni, przez młyn, którego już nie ma i przez imiona, których nikt już nie wypowie. Pamięć nie trzyma się kalendarza, wracają więc w niej rzeczy drobne: smak płatka chryzantemy, złota koronka w uśmiechu kuzynki, drewniane koło na ścianie stodoły.

Motto opowiadania pochodzi z Apokalipsy w przekładzie Czesława Miłosza: „Zapisz więc rzeczy, które widziałeś, i te, które są, które nastąpią po nich”. Ton apokaliptyczny jest w tej prozie wyraźny. Przez opisywane drogi przejeżdżają cztery konie: biały, rudy, wrony i blady – tyle iż u Szewca jadą stępa. Koniec świata nie przychodzi tu z hukiem. Znika młyn, zarasta droga, umiera człowiek, a po latach nikt nie pamięta, jak miał na imię.

Dla czytelników z Zamojszczyzny to lektura z mapą w głowie: Listopadowa i Młyńska, Łapiguz, Sitno, Horyszów, Czołki, Kornelówka to miejsca realne, które każdy tu rozpozna bez trudu. Szewc nie pisze jednak kroniki ̶ w tych miejscach ̶ jak ujmują to organizatorzy spotkania, „mieszka pamięcią”. Podobnie można czytać wydany wiosną tego roku przez Państwowy Instytut Wydawniczy w Serii Mozaikowej tom jego wierszy „Odległe i zakryte”, którego tytuł brzmi jak komentarz do całej tej twórczości.

Obrazy i gościniec z Sitna

Gościem specjalnym spotkania będzie malarz Henryk Szkutnik, którego obraz posłużył za podstawę projektu okładki „Zaduszek”. Urodzony w 1950 r. w Lubartowie artysta, absolwent Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, od pół wieku jest związany z Zamościem. Podczas spotkania zostanie pokazanych sześć jego obrazów inspirowanych twórczością Szewca, po raz pierwszy zebranych w jednym miejscu – wśród nich płótno namalowane do debiutanckiej powieści „Zagłada”. Na co dzień prace te znajdują się w zbiorach prywatnych i zostały udostępnione specjalnie na tę okazję.

Jest też w programie szczegół, którego nie dałoby się wymyślić: poczęstunek przygotuje koło gospodyń wiejskich z Czołek w gminie Sitno, a więc z miejscowości, przez którą w opowiadaniu jedzie wóz z chryzantemami w drodze na horyszowski cmentarz. Trudno o lepszy dowód, iż świat „Zaduszek” nie należy wyłącznie do przeszłości.

„Zastanawiam się, kto tym koniom, jabłonkom i kocim łbom zapali kiedyś świeczkę. Bo chyba im się to należy, prawda?” – pyta w opowiadaniu pani Basia. Odpowiedź Szewca brzmi: ten, kto się zatrzyma i zapisze.

Spotkanie odbędzie się 19 listopada o godz. 16.30 w sali C2 Akademii Zamojskiej przy ul. Sienkiewicza 22A.