1 godzina temu
Kontrola ogrzewania może obejmować wejście do kotłowni, sprawdzenie kominka, obejrzenie opału i pobranie próbek popiołu. Na Mazowszu znaczenie ma zarówno to, czym mieszkańcy palą, jak i to, czy używane urządzenie spełnia wymagania uchwały antysmogowej. Upoważnieni kontrolujący mają konkretne uprawnienia, ale mieszkaniec również ma swoje prawa. Warto je znać, zanim ktoś zapuka do drzwi.
Grafika poglądowa, wygenerowana przy pomocy AI.Tysiące kontroli i setki mandatów. Są konkretne dane z okolic Warszawy
Skalę działań pokazuje raport Polskiego Alarmu Smogowego dotyczący 70 gmin metropolii warszawskiej. W 2024 roku przeprowadzono w nich 14 431 kontroli, wobec 14 232 rok wcześniej. Wzrost był więc niewielki, ale liczba wizyt pozostaje duża. Jednocześnie liczba upoważnionych do kontroli pracowników urzędów wzrosła z 241 do 330. To dane dotyczące określonego obszaru i zakończonych lat, a nie bilans ogólnopolskiej akcji w obecnym sezonie grzewczym.
W badanych gminach w 2024 roku wystawiono 307 mandatów za naruszenia uchwały antysmogowej oraz 259 mandatów za spalanie odpadów lub pozostałości roślinnych. Nie oznacza to jednak, iż każda kontrola kończyła się karą. W przypadku naruszeń uchwały antysmogowej dominowały pouczenia, a część spraw kierowano do sądu. Raport pokazuje więc zarówno rzeczywiste egzekwowanie przepisów, jak i duże różnice między poszczególnymi samorządami.
Kto może wejść do domu? Najpierw sprawdź upoważnienie
Podstawą gminnych kontroli jest art. 379 Prawa ochrony środowiska. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta może upoważnić do ich prowadzenia pracowników podległego urzędu oraz funkcjonariuszy straży gminnej lub miejskiej. Warszawska Straż Miejska wskazuje w swoich materiałach, iż jej funkcjonariusze prowadzą takie czynności na podstawie imiennych upoważnień prezydenta miasta. Mieszkaniec powinien sprawdzić tożsamość osób przychodzących na kontrolę i ich umocowanie do działania. Sama deklaracja osoby stojącej przed drzwiami nie wystarcza do ustalenia, iż rzeczywiście reprezentuje urząd.
Na teren prywatnej nieruchomości, na której nie jest prowadzona działalność gospodarcza, kontrolujący mogą wchodzić między godziną 6 a 22. Kontrola osoby fizycznej może odbyć się bez wcześniejszego zawiadomienia. W tym trybie nie jest potrzebny nakaz przeszukania: uprawnienie wynika z ustawy. Czynności muszą jednak służyć kontroli środowiskowej. Nie daje to swobody przeglądania dowolnych rzeczy i dokumentów niezwiązanych z jej przedmiotem.
Na Mazowszu sprawdzają urządzenie i paliwo. W Warszawie dochodzi zakaz węgla
Kontrolujący mogą sprawdzić, jakie urządzenia na paliwa stałe są używane w budynku i jakie wymagania powinny spełniać. Na całym Mazowszu od 1 stycznia 2023 roku nie wolno użytkować kotłów na węgiel lub drewno niespełniających wymagań co najmniej klasy 3. Kolejny termin dotyczy kotłów klasy 3 i 4: zakaz ich użytkowania zacznie obowiązywać 1 stycznia 2028 roku. Kominki powinny spełniać wymagania ekoprojektu albo być wyposażone w urządzenie ograniczające emisję pyłu do wymaganego poziomu.
Osobno oceniany jest opał. Mazowiecka uchwała zabrania stosowania biomasy o wilgotności w stanie roboczym przekraczającej 20 proc., co dotyczy również mokrego drewna. W Warszawie od 1 października 2023 roku obowiązuje dodatkowo zakaz stosowania węgla kamiennego i paliw stałych produkowanych z jego wykorzystaniem. Stołecznego zakazu nie można automatycznie przenosić na całe województwo. Podczas kontroli znaczenie mają przepisy adekwatne dla konkretnego adresu, urządzenia i stosowanego paliwa.
Jakie dokumenty mogą być potrzebne?
Przy kontroli przydają się dokumentacja techniczna urządzenia, dokumenty potwierdzające jego klasę lub spełnianie wymagań ekoprojektu oraz informacje o rozpoczęciu eksploatacji. Pomocna jest także tabliczka znamionowa, pozwalająca zidentyfikować model. W przypadku paliwa znaczenie mogą mieć dokumenty zakupu i świadectwo jakości. Kontrolujący mogą również porównać rzeczywiste źródła ogrzewania z informacjami zgłoszonymi do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków. Sam wpis do CEEB nie zastępuje potwierdzenia parametrów technicznych kotła.
Najpraktyczniej przechowywać dokumenty ogrzewania razem i zadbać o czytelność oznaczeń urządzenia. jeżeli instrukcja zaginęła, można wcześniej zwrócić się do producenta lub sprzedawcy o dokumentację konkretnego modelu. Przy zakupie opału warto zachowywać dokumenty pozwalające ustalić jego pochodzenie. Nie należy przy tym zakładać, iż faktura sama w sobie potwierdza możliwość spalenia danego paliwa w każdym miejscu: wymagania dotyczące sprzedaży i lokalne ograniczenia jego stosowania trzeba rozpatrywać oddzielnie.
Mogą pobrać popiół. Badanie nie musi odbywać się podczas każdej wizyty
Kontrola może obejmować oględziny paleniska, popielnika i miejsca przechowywania opału, zdjęcia oraz pomiar wilgotności drewna. Poradnik Polskiego Alarmu Smogowego przewiduje pobieranie próbek popiołu szczególnie wtedy, gdy istnieje silne podejrzenie spalania niedozwolonych materiałów, którego nie udało się jednoznacznie potwierdzić na miejscu. Próbka trafia wtedy do badania laboratoryjnego. Wskazana w poradniku procedura obejmuje szczelne zamknięcie pojemnika, opisanie go i zabezpieczenie plombą. Ze względów bezpieczeństwa komorę urządzenia powinna otwierać osoba, która je obsługuje.
Protokół zostaje u mieszkańca. Można zgłosić zastrzeżenia
Po kontroli sporządzany jest protokół, a jeden egzemplarz należy doręczyć osobie kontrolowanej. Mieszkaniec może wnieść uwagi i zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem. o ile odmawia podpisania dokumentu, kontrolujący odnotowuje ten fakt, a odmawiający może w ciągu 7 dni przedstawić adekwatnemu organowi swoje stanowisko na piśmie. Warto przeczytać opis ustaleń przed podpisaniem, zwłaszcza informacje o urządzeniu, pomiarach i pobranych próbkach.
Mandat do 500 zł, w sądzie grzywna do 5000 zł
Warszawska Straż Miejska wskazuje, iż za złamanie przepisów dotyczących ogrzewania można otrzymać mandat do 500 zł, a sprawa skierowana do sądu może zakończyć się grzywną do 5000 zł. Nie są to automatyczne opłaty za wizytę kontrolujących. Konieczne jest ustalenie naruszenia i osoby odpowiedzialnej. Upoważnienie urzędnika do przeprowadzenia kontroli nie oznacza też samo w sobie uprawnienia do wystawiania mandatów.
Osobną odpowiedzialność przewiduje art. 225 § 1 Kodeksu karnego. Utrudnianie lub udaremnianie czynności osobie uprawnionej do kontroli środowiskowej może stanowić przestępstwo zagrożone karą więzienia do 3 lat. To odrębna kwestia od wykrycia nieprawidłowego opału. Sprawdzenie upoważnienia i zgłoszenie uwag do protokołu należą natomiast do praw mieszkańca i nie powinny być utożsamiane z blokowaniem legalnej kontroli.
Jak przygotować się do kontroli ogrzewania?
Przed sezonem grzewczym warto ustalić dokładny model i klasę kotła, odnaleźć dokumentację oraz sprawdzić zasady dotyczące paliwa pod swoim adresem. Właściciel kominka powinien zweryfikować jego parametry, a osoba paląca drewnem zadbać o adekwatne wysuszenie opału. Gdy kontrolujący przyjdą, należy sprawdzić ich upoważnienie, zapewnić bezpieczny dostęp do urządzeń i przedstawić dokumenty dotyczące kontroli. Na zakończenie warto zachować protokół i dopilnować, aby znalazły się w nim również zgłoszone zastrzeżenia.
