Czy Polska odzyskała niepodległość dokładnie 11 listopada? Data święta jest symbolem

Obchody Święta Niepodległości w okresie międzywojennym

Rangę państwową Świętu Niepodległości nadano dopiero ustawą z 23 kwietnia 1937 roku o święcie niepodległości. Wcześniej było ono zakorzenione w społecznej świadomości i celebrowane na mocy zwyczaju, a nie ustawy. Do 1936 roku zwykle jako święto wojskowe, chociaż po przewrocie majowym 1926 roku nadawano mu już charakter uroczystości państwowych skupionych wokół Józefa Piłsudskiego.

Marszałek ostatnią przedwojenną defiladę wojskową przyjmował 11 listopada 1934 roku.

Ostatnia defilada 11 listopada przyjęta przez marszałka Józefa Piłsudskiego, 1934; źródło: NAC

Piłsudski nie zostawił po sobie testamentu politycznego. Po jego śmierci w maju 1935 roku kluczową rolę w upamiętnianiu odzyskanej przez Polskę wolności odegrali jego sanacyjni następcy, z marszałkiem Edwardem Śmigłym-Rydzem na czele.

Obchody święta 11 listopada w Warszawie, 1932. Marszałek Józef Piłsudski po przybyciu na miejsce uroczystości. Widoczni także m.in.: wiceminister spraw wojskowych generał Kazimierz Fabrycy (na prawo za marszałkiem), kapitan Mieczysław Lepecki (idzie za marszałkiem), kpt. Lucjan Miładowski (na prawo za gen. Fabrycym), major Adam Sokołowski (na lewo za marszałkiem), generał Czesław Jarnuszkiewicz (jedzie na koniu), generał Bolesław Wieniawa-Długoszowski (1. z prawej w 3. rzędzie), generał Kordian Józef Zamorski (na lewo od gen. Wieniawy-Długoszowskiego), generał Aleksander Osiński (na lewo za majorem K. Buslerem, z siwymi wąsami); źródło: NAC

W pierwszych latach II Rzeczypospolitej politycy spierali się o to, który dzień należy uznać za najważniejszy. Odzyskiwanie niepodległości przez Polskę było bowiem procesem rozłożonym w czasie.

• 7 października 1918 roku. Tego dnia Rada Regencyjna (tymczasowy organ rządzący w Królestwie Polskim, powołany przez władze okupacyjne Niemiec i Austro-Węgier) ogłosiła w Warszawie orędzie o niepodległości Polski.
• 28 października 1918 roku. Powstała wówczas Polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie, co rozpoczęło przejmowanie władzy w Galicji.
• 7 listopada 1918 roku. W Lublinie utworzono Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele, który odrzucił zwierzchnictwo Rady Regencyjnej.

Obchody święta 11 listopada w Warszawie. Marszałek Józef Piłsudski na koniu, 1926; źródło: NAC

Co wydarzyło się 11 listopada 1918 roku?

Rano 11 listopada 1918 roku w wagonie kolejowym w lesie pod Compiègne we Francji Niemcy podpisały rozejm z państwami Ententy. Oznaczało to ostateczną klęskę ostatniego z trzech zaborców Polski. Rosja i Austro-Węgry rozpadły się wcześniej.

Tego dnia Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu naczelne dowództwo nad podległym jej wojskiem polskim. Dopiero trzy dni później, 14 listopada 1918 roku, Rada przekazała Piłsudskiemu również pełnię władzy cywilnej.

Marszałek Józef Piłsudski na Placu Saskim podczas defilady, 1929; źródło: NAC

Krótka historia Święta Niepodległości

• 1926 rok. Ówczesny premier Józef Piłsudski wydał okólnik ustanawiający 11 listopada dniem wolnym od pracy dla urzędników i uczniów.
• 23 kwietnia 1937 roku. Sejm II RP uchwalił ustawę oficjalnie nadającą temu dniu rangę Narodowego Święta Niepodległości. Przed wybuchem II wojny światowej świętowano je oficjalnie tylko dwa razy.
• Lata 1945-1988. Władze komunistyczne w PRL zniosły święto 11 listopada, zastępując je 22 lipca (rocznicą ogłoszenia Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, który stanowił fundamenty państwa komunistycznego w Polsce). Obchody listopadowe odbywały się wówczas nielegalnie i były tłumione.
• 15 lutego 1989 roku. Sejm PRL przywrócił 11 listopada jako oficjalne święto państwowe i ogłosił ten dzień ustawowo wolnym od pracy.

Obchody święta 11 listopada w Warszawie, 1933; źródło: NAC

I wojna światowa

I wojna światowa (1914-1918) to jeden z największych konfliktów zbrojnych w dziejach. Główne bitwy rozgrywały się w Europie, gdzie walczyły największe mocarstwa. W walkach udział brało 70 milionów żołnierzy.

Jedną z osi światowego konfliktu były państwa centralne – tworzyły je Cesarstwo Niemieckie wraz z koloniami oraz Austro-Węgry, Imperium Osmańskie i od 1915 roku – Bułgaria. Drugą osią była tzw. Ententa – Wielka Brytania, Francja, Belgia, Grecja, Japonia, Portugalia, Rumunia, Serbia, a później także Włochy, Imperium Rosyjskie, Stany Zjednoczone i Brazylia.

Rozpad mocarstw zaborczych po I wojnie światowej sprawił, iż Polska odyskała niepodległość po 123 latach zaborów.

Marszałek Józef Piłsudski w towarzystwie nierozpoznanych oficerów udaje się na trybunę honorową, 11 listopada 1928; źródło: NAC