Dzieci potrzebują języka ojczystego rodziców

Język ojczysty to kwestia tak oczywista i naturalna, iż rzadko zastanawiamy się nad jego użytecznością i sposobem przekazywania go w rodzinie. Mówimy do dzieci w naszym języku i to wydaje się wystarczające. Sytuacja komplikuje się, gdy rodzice stają się jedynymi osobami używającymi tego języka w kontaktach z dziećmi, jak ma to miejsce w większości rodzin zamieszkałych poza granicami kraju.

Znaczenie języka

Dopóki dzieci spędzają większość czasu w domu, dopóty język polski – w naszym wypadku – pozostaje językiem komunikacji z jednym lub obojgiem rodziców. Kiedy jednak maluchy zaczynają chodzić do przedszkola lub szkoły, często zdarza się, iż wybierają język angielski lub inny język większościowy w kontaktach z rodzicami.

Niektórzy rodzice starają się zachować w domu język polski, mówiąc po polsku, proponując zajęcia w tym języku, czy posyłając dzieci na lekcje polskiego. Inni natomiast przechodzą na język „sugerowany” przez dzieci, aby ułatwić wzajemną komunikację i uniknąć dwujęzycznych rozmów. Niezależnie od podjętej decyzji, warto zrozumieć, jakie znaczenie ma przekazywanie dzieciom naszego języka ojczystego.

Relacja rodzic-dziecko

Język nie jest jedynie neutralnym narzędziem komunikacji. Jest również nośnikiem emocji. Porozumiewamy się inaczej w zależności od języka, którego używamy, zwłaszcza jeżeli chodzi o aspekty emocjonalne. Oznacza to, iż większość z nas nie wyraża swoich uczuć w ten sam sposób w języku ojczystym i w drugim/trzecim języku. Poziom zaangażowania emocjonalnego jest zwykle inny.

Niektórzy rodzice mówią o filtrze, który utrudnia prawdziwą bliskość emocjonalną, zwłaszcza z dzieckiem. Dzieje się tak, ponieważ obcowanie z własnym dzieckiem i proces rodzicielstwa odsyłają nas do naszego dzieciństwa: naszych wspomnień, doświadczeń, emocji przeżywanych właśnie w języku ojczystym. W ten sposób język ojczysty, dzielony z naszymi dziećmi, pomaga nam pogłębiać i wzmacniać naszą relację z nimi. Ułatwia wzajemną identyfikację i zapobiega emocjonalnemu dystansowi między dzieckiem a rodzicem.

Ponadto, znajomość języka umożliwia nam dzielenie się z dzieckiem naszą tożsamością kulturową: tym, kim jesteśmy, co nas skonstruowało i co wpłynęło na nasze spojrzenie na świat. Dzięki temu dziecko jest w stanie lepiej zrozumieć nas samych, a także naszą mentalność i reakcje, które w dużej mierze są zdeterminowane przez wychowanie i kulturę.

Budowanie tożsamości

Dziecko potrzebuje poznać swoje korzenie, aby móc się rozwijać. Nie wystarczy jednak tylko je znać, ale także mieć do nich dostęp. Nie chodzi tutaj tylko o historię rodzinną i sytuację społeczną, ale także o kulturę, której dziecko i jego rodzina są dziedzicami. Język ojczysty obojga rodziców jest do tego środkiem. Oczywiście można odkrywać kulturę bez znajomości języka, ale zaangażowanie emocjonalne nie będzie takie samo. Bez języka trudno jest przyswoić kulturę na tyle, aby uznać ją za własną.

Dziecko potrzebuje odnaleźć swoje punkty odniesienia w każdej z kultur, które je otaczają, aby zrozumieć zarówno siebie, jak i swoją rodzinę, zwłaszcza jej sposób bycia i funkcjonowania. Właśnie poprzez eksplorację kulturowych i społecznych odniesień rodziców oraz otoczenia dziecko buduje swoją własną tożsamość. W ten sposób jest w stanie określić się w stosunku do innych osób, dostrzegać różnice i afirmować swoją osobowość.

Bogactwo kultur

Język otwiera drzwi do odkrywania kultury, z której pochodzi. Znajomość różnych kultur wzbogaca z kolei życie intelektualne i emocjonalne dziecka. To dzięki językowi ojczystemu rodzic może w pełni dzielić się swoją kulturą z dzieckiem. Nie tylko książkami, piosenkami, sztuką, ale także tradycjami, zwyczajami czy gastronomią.

Polska kultura jest niezwykle bogata, proponuje ogromną różnorodność literacką, artystyczną i kulinarną. Każda osoba znajdzie w niej coś dla siebie. Eksplorując kultury, dziecko odkrywa niezwykłe bogactwo, które kształtuje jego spojrzenie na świat. Bez znajomości języka ojczystego rodzica poznawanie jego kultury byłoby bardziej powierzchowne i niepełne (co nie znaczy, iż całkowicie niemożliwe).

Korzyści dwujęzyczności

Temat korzyści z dwujęzyczności był i wciąż jest szeroko omawiany z różnych perspektyw, w rozmaitych publikacjach. Językoznawcy i psychologowie są zgodni: opanowanie kilku języków przynosi ważne korzyści intelektualne, emocjonalne i społeczne. To jeszcze jeden powód, aby przekazywać dzieciom nasz ojczysty język: dla ich dobra i dla dobra nas wszystkich.

Dziś, może choćby bardziej niż kiedykolwiek, potrzebujemy osób otwartych, szanujących różnice, świadomych wartości różnych kultur oraz zdolnych je chronić i promować. Dlatego dbajmy o dziedzictwo językowe, które otrzymaliśmy i starajmy się przekazać je naszym dzieciom jak najpełniej.

Anna Jachim

Anna Jachim, coach dwujęzycznego i dwukulturowego wychowania, wspiera rodziców zamieszkałych za granicą w nauczaniu dzieci języka polskiego. Jest autorką książki dla rodzin wielokulturowych „Milo, koń o dwóch sercach” oraz bloga „Bilingual kid” o dwujęzyczności: bilingual-kid.com. Fot. Archiwum Anny Jachim