
Lekarz Tomasz Blasiak (fot. RSS Radom)
Katar, kaszel, gorączka, ból gardła – dla wielu osób to sygnał, iż należy sięgnąć po antybiotyk. Tymczasem takie postępowanie nie tylko nie musi przynieść poprawy, ale może być szkodliwe. Jak podkreśla lek. Tomasz Błasiak, internista i nefrolog, przewodniczący zespołu ds. antybiotykoterapii Radomskiego Szpitala Specjalistycznego, zdecydowana większość infekcji górnych dróg oddechowych, szczególnie w obrębie nosogardła, ma podłoże wirusowe.
- Przy takich zakażeniach antybiotyk jest przeciwwskazany i może być choćby szkodliwy. Antybiotyki działają na bakterie, a nie na wirusy. Dlatego tak ważne jest ustalenie przyczyny infekcji, zanim rozpoczniemy leczenie - wyjaśnia lekarz.
Nie dostawiaj na później
Jednym z częstych błędów jest samodzielne przerywanie antybiotykoterapii, gdy tylko pacjent poczuje się lepiej. Zdarza się również, iż niewykorzystane tabletki trafiają do domowej apteczki i są przyjmowane podczas kolejnej choroby.
- To nie jest dobre zachowanie. Na różne infekcje stosujemy różne antybiotyki. Leczenie powinno trwać odpowiednią liczbę dni, zgodnie z zaleceniami lekarza. Każde kolejne zastosowanie antybiotyku powinno być poprzedzone konsultacją lekarską. Nie możemy zakładać, iż lek, który pomógł nam kilka miesięcy temu, będzie odpowiedni również teraz - zaznacza lek. Tomasz Błasiak.
Lekarz zwraca uwagę, iż pozostawianie antybiotyków w domu zwiększa ryzyko ich późniejszego, nieuzasadnionego wykorzystania.
- Są badania naukowe wskazujące, iż o ile antybiotyk lub jego pozostałość znajduje się w domu, to prędzej czy później możemy po niego sięgnąć. A przecież na każdą infekcję może być potrzebny inny antybiotyk. Nie powinniśmy sami decydować o rozpoczęciu leczenia - podkreśla.
Co to jest antybiotykooporność?
Jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny jest narastająca oporność bakterii na antybiotyki. Oznacza ona, iż niektóre bakterie przestają reagować na leki, które wcześniej skutecznie je zwalczały. W konsekwencji leczenie może być trudniejsze, dłuższe i mniej skuteczne.
- Możemy podzielić pacjentów na dwie duże grupy: leczonych ambulatoryjnie oraz pacjentów hospitalizowanych. W przypadku tych pierwszych problem antybiotykooporności wygląda inaczej. Przykładowo paciorkowce wywołujące bakteryjne zapalenie gardła, choć zdarzają się wyjątki, pozostają wrażliwe na stosowane antybiotyki. Przez ponad sto lat stosowania penicyliny nie rozwinęły na nią oporności. Natomiast znacznie większym wyzwaniem są zakażenia szpitalne, szczególnie u pacjentów obłożnie chorych, często hospitalizowanych i poddawanych licznym procedurom inwazyjnym. U takich osób mogą występować zakażenia bakteriami wielolekoopornymi, które stanowią poważny problem kliniczny - mówi lek. Tomasz Błasiak.
Dlaczego częste przyjmowanie antybiotyków jest niebezpieczne?
W naszym organizmie żyją ogromne ilości bakterii. Wiele z nich pełni pożyteczne funkcje
i stanowi naturalną część mikrobioty człowieka. Antybiotyki, stosowane bez uzasadnienia lub zbyt często, zaburzają tę równowagę i sprzyjają selekcji bakterii opornych.
- W naszym organizmie, na jego powierzchni i wewnątrz, znajduje się bardzo dużo bakterii. Każde zastosowanie antybiotyku eliminuje przede wszystkim bakterie wrażliwe na dany lek. Jednak wśród nich mogą znajdować się pojedyncze bakterie posiadające geny oporności. W normalnych warunkach ich rozwój może być ograniczany przez pozostałe drobnoustroje. o ile jednak zbyt często stosujemy antybiotyki, niszczymy bakterie wrażliwe, a te oporne zyskują więcej przestrzeni do namnażania się. W ten sposób przyczyniamy się do selekcji szczepów lekoopornych - tłumaczy lekarz.
Nie bez znaczenia pozostają również możliwe działania niepożądane. Antybiotyki, jak każdy lek, mogą powodować powikłania, a ich rodzaj zależy m.in. od zastosowanej substancji
i indywidualnej reakcji organizmu.
- Są grupy antybiotyków, które mogą powodować uszkodzenie nerek, inne mogą negatywnie wpływać na wątrobę. Mogą również występować reakcje alergiczne, niekiedy bardzo poważne. Dlatego powinniśmy unikać stosowania leków, które nie są nam potrzebne. Antybiotyk nie jest obojętny dla organizmu - przypomina lek. Tomasz Błasiak.
Ogromne znaczenie dla antybiotyków
Lekooporność nie jest wyłącznie problemem przyszłości. Już dziś stanowi poważne wyzwanie dla szpitali i systemów ochrony zdrowia na całym świecie. Według szacunków przywoływanych przez WHO, w 2050 r. lekooporność może przyczyniać się do choćby 10 mln zgonów rocznie.
- To jest ogromnie dużo. Pamiętajmy, iż na całym świecie pandemia COVID-19 zabiła około 7 mln ludzi, a za niecałe 25 lat, według przywoływanych prognoz, z powodu lekooporności może umierać choćby 10 mln osób rocznie. Dlatego chrońmy antybiotyki. To doskonałe leki, które zrewolucjonizowały medycynę. Wprowadzone do leczenia ponad 100 lat temu, zmniejszyły śmiertelność o 50 procent i wydłużyły nasze życie o 25 lat. Dziś jednak dochodzimy do momentu, w którym zaczynamy tracić ich skuteczność z powodu narastającej lekooporności. To ogromne wyzwanie dla współczesnej medycyny – podkreśla lekarz. Przypomina jednocześnie, jak ogromne znaczenie miało wprowadzenie antybiotyków do medycyny.
- Antybiotyki to doskonałe leki. Ich wprowadzenie do leczenia uratowało niezliczoną liczbę istnień ludzkich, znacząco zmniejszyło śmiertelność i wydłużyło życie. Dziś jednak zaczynamy tracić ich skuteczność z powodu narastającej lekooporności. Musimy chronić to, co mamy, ponieważ bez skutecznych antybiotyków współczesna medycyna nie mogłaby funkcjonować w taki sposób jak w tej chwili - zaznacza.
Szybkie testy
W diagnostyce infekcji coraz większą rolę odgrywają szybkie testy, które pomagają ustalić, czy za objawy odpowiada wirus, czy bakteria. To ważne narzędzie wspierające lekarza w podejmowaniu decyzji dotyczących leczenia.
- Medycyna się rozwija i mamy dziś możliwości, których jeszcze kilka lat temu nie wykorzystywaliśmy na taką skalę. Możemy wykonać szybkie testy, również dostępne w aptekach, które pomagają rozpoznać przyczynę infekcji. W przypadku objawów ze strony górnych dróg oddechowych możemy skorzystać m.in. z testów w kierunku paciorkowców, grypy, COVID-19 czy RSV. Takie badania pomagają ustalić, z jakim zakażeniem mamy do czynienia i uniknąć niepotrzebnego stosowania antybiotyku, gdy infekcja ma podłoże wirusowe - wyjaśnia lek. Tomasz Błasiak.
Warto zaufać lekarzom
Właściwe stosowanie antybiotyków wymaga aktualnej wiedzy medycznej. Zalecenia dotyczące leczenia zmieniają się wraz z rozwojem badań i pojawianiem się nowych danych dotyczących skuteczności oraz bezpieczeństwa poszczególnych leków.
- Dużo się zmieniło i przez cały czas się zmienia. Przykładowo fluorochinolony, czyli grupa leków przeciwbakteryjnych, nie powinny być już stosowane rutynowo w niepowikłanych zakażeniach układu moczowego. To pokazuje, jak ważne jest korzystanie z aktualnej wiedzy medycznej i przestrzeganie zaleceń lekarza. Nie możemy opierać się wyłącznie na tym, co pamiętamy z poprzednich chorób albo co poleciła nam inna osoba - mówi lekarz. Dlatego apeluje o rozsądek i odpowiedzialność.
- Nie przyjmujmy antybiotyków na własną rękę. Nie korzystajmy z pozostałości leków, które znaleźliśmy w domowej apteczce, nie przekazujmy ich innym osobom i nie traktujmy antybiotyku jako uniwersalnego rozwiązania na każdą infekcję. Pamiętajmy, iż antybiotyki są niezwykle cennymi lekami, ale ich skuteczność zależy również od nas. Zaufajmy lekarzom i stosujmy się do ich zaleceń. Chrońmy antybiotyki, bo to wspólna odpowiedzialność - podsumowuje.
Źródło: Radomski Szpital Specjalistyczny
















