Od 20 października 2024 roku na terenie wsi Krzyczew działa Stowarzyszenie Razem dla Krzyczewa. - Jako główne cele statutowe organizacji stawiamy sobie przede wszystkim promowanie miejscowości oraz popularyzowanie jej historii przy wykorzystaniu różnego rodzaju innowacyjnych narzędzi - mówi prezes Stowarzyszenia Razem dla Krzyczewa Maciej BarmoszZbliża się jubileusz 350-leciaW związku ze zbliżającą się rocznicą oraz planowanymi głównymi uroczystościami w kwietniu 2026 roku, związanymi z jubileuszem 350-lecia istnienia kościoła w Krzyczewie - Stowarzyszenie Razem dla Krzyczewa podjęło współpracę z Miejską Biblioteką Publiczną w Białej Podlaskiej, a konkretnie z Działem Wiedzy o Regionie.Projekt ma na celu pozyskanie, digitalizację oraz udostępnienie materiałów archiwalnych i historycznych związanych z miejscowością Krzyczew, a w szczególności z kościołem. - W ramach tej współpracy chcielibyśmy zwrócić się do wszystkich mieszkańców oraz osób związanych z południowym Podlasiem, gminą Terespol, a w szczególności ze wsią Krzyczew - mówi Maciej Barmosz.Być może w prywatnych zbiorach zachowały się archiwalne materiały lub fotografie związane z historią Krzyczewa, a zwłaszcza z dziejami kościoła. - Liczymy, iż w ramach projektu uda nam się pozyskać zdjęcia przedstawiające świątynię na przestrzeni różnych okresów historycznych. W instytucjach uprawnionych do gromadzenia takich zbiorów, takich jak Dział Wiedzy o Regionie czy archiwa państwowe, liczba dostępnych fotografii jest niestety bardzo ograniczona i dotyczy głównie lat 70. i 80. XX wieku. Zależy nam natomiast także na dotarciu do fotografii wykonanych we wcześniejszych dziesięcioleciach, być może choćby sprzed II wojny światowej - wyjaśnia prezes Stowarzyszenia Razem dla Krzyczewa. Projekt nie zakłada przekazywania zdjęć na własność ani stowarzyszeniu, ani bibliotece. Organizatorom zależy wyłącznie na ich zeskanowaniu za zgodą właścicieli, przy czym oryginały zostaną niezwłocznie zwrócone osobom udostępniającym materiały. Nie ma więc mowy o włączaniu prywatnych zbiorów do instytucjonalnych kolekcji.Początek projektu- Na obecnym etapie jesteśmy dopiero na początku realizacji projektu. W planach jest m.in. utworzenie w ramach Bialskiej Biblioteki Cyfrowej tematycznej kolekcji, w której zeskanowane fotografie byłyby publicznie udostępnione. Każdy zainteresowany mógłby zapoznać się z materiałami i zobaczyć, jak kościół w Krzyczewie zmieniał się na przestrzeni dziejów - mówi Maciej Barmosz.Kościół w Krzyczewie został zbudowany w 1675 roku, co potwierdza zachowany akt fundacyjny. - Nie przetrwał jego oryginał, ale XVIII-wieczny odpis odnaleziony w księgach wieczystych majątku Krzyczew. Jest to jedyny istniejący dokument tego typu. Warto zaznaczyć, iż wiele aktów fundacyjnych cerkwi z południowego Podlasia zachowało się w zbiorowym opracowaniu z XIX wieku, jednak dokument dotyczący Krzyczewa w nim nie występuje. Nadaje to zachowanemu odpisowi szczególną rangę - wskazuje regionalista.W kolejnych dziesięcioleciach i stuleciach świątynia przechodziła różne dzieje, remonty i przekształcenia. - Analizy wykonane przez konserwatora zabytków w latach 90. XX wieku, podczas generalnego remontu, potwierdzają jej XVII-wieczne pochodzenie. Jako
społeczność lokalna oraz wspólnota parafialna chcemy uczcić tę wyjątkową rocznicę. Główne uroczystości jubileuszowe planowane są na kwiecień przyszłego roku - zapowiada Maciej Barmosz.Jeżeli pozwolą na to środki finansowe, planowane jest również wydanie publikacji poświęconej dziejom kościoła w Krzyczewie. - Chcielibyśmy, aby nie była to jedynie sucha prezentacja faktów, ale kompleksowe i pogłębione opracowanie, ukazujące bogactwo historii świątyni i jej przemiany na przestrzeni wieków. Wstępne badania archiwalne i bibliograficzne wskazują, iż dzieje te są niezwykle interesujące. Kościół, położony blisko granicy polsko-białoruskiej, przetrwał bez zniszczeń zarówno I, jak i II wojnę światową, co jest zjawiskiem wyjątkowym i zobowiązującym do dalszej troski o to dziedzictwo - zauważa Maciej Barmosz.Stowarzyszenie Razem dla Krzyczewa chce popularyzować historię wsi Krzyczew, która jest niezwykle bogata, oraz ukazywać wyjątkowość całego regionu południowego Podlasia i Nadbuża. - Zachęcamy do udostępniania nie tylko zdjęć samego budynku, ale również fotografii z uroczystości religijnych, odpustów, wnętrza kościoła sprzed remontów czy zdjęć wykonanych podczas wizyt i wycieczek do Krzyczewa. Interesuje nas szerokie ujęcie życia religijnego i społecznego związanego z tą świątynią - tłumaczy Maciej Barmosz.Pierwsze fotografie już napływają w formie skanów, m.in. zdjęcie wycieczki rowerowej na tle kościoła z lat 70. lub 80. XX wieku. - Takie materiały również są dla nas bardzo cenne - zaznacza regionalista.- W 1675 roku został zbudowany kościół w Krzyczewie jako cerkiew unicka. Świątynia została ufundowana przez właścicieli majątku Krzyczew – rodzinę Zębockich. Na początku XIX wieku przeprowadzono gruntowny remont obiektu, w wyniku którego nastąpiły pewne przekształcenia budowli - przypomina Maciej Barmosz.W 1847 roku miał miejsce chrzest błogosławionego Wincentego Lewoniuka, jednego z trzynastu Męczenników Podlaskich. W 1873 roku unici krzyczewscy bronili świątyni przed represyjnymi działaniami władz carskich. W 1875 roku świątynia została przekształcona w cerkiew prawosławną.- Kościół przetrwał I wojnę światową, mimo iż w 1915 roku wieś Krzyczew spłonęła. Zachowała się wówczas jedynie świątynia, jeden krzyż, stodoła oraz kuźnia. Pozostałe zabudowania uległy zniszczeniu. Ocalały również obiekty dworskie, które znajdowały się w oddaleniu od głównej zabudowy wsi. Po I wojnie światowej, 21 kwietnia 1919 roku, świątynia krzyczewska została rekonsekrowana i przekształcona w kościół katolicki. Początkowo była filią parafii w Malowej Górze. We wrześniu 1919 roku, wraz z utworzeniem parafii rzymskokatolickiej w Neplach, Krzyczew został włączony w granice tej parafii. Stan ten utrzymuje się do dnia dzisiejszego - informuje Maciej Barmosz.W latach 90. XX wieku oraz na początku lat 2000 świątynia była gruntownie remontowana. Prace te udało się przeprowadzić dzięki determinacji mieszkańców Krzyczewa oraz silnemu zaangażowaniu ówczesnego proboszcza parafii, księdza Krzysztofa Czarnoty. w tej chwili przez cały czas podejmowane są różne działania przez wspólnotę parafialną.- Zachęcamy do kontaktu osoby posiadające fotografie, ale również te, które nie mają zdjeć, ale chciałyby wesprzeć nasze działania w inny sposób. Jesteśmy otwarci na różnorodne propozycje współpracy. Kontakt możliwy jest drogą mailową:
[email protected] lub za pośrednictwem Działu Wiedzy o Regionie Miejskiej Biblioteki Publicznej w Białej Podlaskiej - tel. 83 341 64 52 - przekazuje Maciej Barmosz.
