Zmartwychwstanie ciała jest jednym z centralnych dogmatów wiary chrześcijańskiej i katolickiej. Wyznajemy go w Credo („Wierzę w zmartwychwstanie ciała i życie wieczne”) oraz w Nicejsko-konstantynopolitańskim Wyznaniu Wiary. Nie chodzi o „zmartwychwstanie duszy” (dusza jest nieśmiertelna), ale o ponowne zjednoczenie duszy z ciałem – tym samym ciałem, które nosimy teraz, ale całkowicie przemienionym i uwielbionym. Model i wzór tego przemienienia daje nam Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa.
Poniżej wyjaśnimy to obszernie na podstawie Pisma Świętego, nauczania Kościoła Katolickiego (zwłaszcza Katechizmu Kościoła Katolickiego – KKK) oraz wypowiedzi Ojców Kościoła i wielkich teologów (np. św. Augustyna i św. Tomasza z Akwinu).
Najważniejszy tekst to 1 Kor 15, 35-53 (list św. Pawła). Apostoł porównuje ciało ziemskie do ziarna, które musi obumrzeć, by wydać nowe życie:„To, co siejesz, nie ożyje, o ile wcześniej nie obumrze. To, co zasiewasz, nie jest od razu ciałem, którym ma się stać potem, ale zwykłym ziarnem […]. Zasiewa się ciało zniszczalne – powstaje zaś niezniszczalne; sieje się w hańbie – powstaje w chwale; sieje się w słabości – powstaje w mocy; zasiewa się ciało psychiczne – powstaje ciało duchowe.” (1 Kor 15, 36-37.42-44)
Święty Paweł podkreśla ciągłość (to samo ciało) i przemianę (z „psychicznego/naturalnego” na „duchowe”). Ciało duchowe (soma pneumatikon) nie oznacza „zrobionego z ducha” ani czystego ducha – to przez cały czas prawdziwe ciało, ale całkowicie podporządkowane Duchowi Świętemu i duszy, wolne od ograniczeń grzechu i śmierci. Chrystus zmartwychwstały jest pierwszym i wzorem („pierworodny spośród umarłych” – Kol 1, 18):Ma to samo ciało („Popatrzcie na moje ręce i nogi: to Ja jestem” – Łk 24, 39; dotykany, je rybę i chleb).
Jednocześnie ma nowe adekwatności: przechodzi przez zamknięte drzwi (J 20, 19.26), pojawia się i znika, nie jest ograniczony przestrzenią i czasem.
Jest realny i materialny, ale uwielbiony („przemienione ciało” – Flp 3, 21).
W niebie „nie będą się ani żenić, ani za mąż wychodzić, ale będą jak aniołowie w niebie” (Mt 22, 30) – nie ma już rozmnażania, ale pełnia komunii.
Katechizm Kościoła Katolickiego (artykuł 11 mówi „Wierzę w zmartwychwstanie ciała”) precyzuje (KKK 988-1004, zwłaszcza 997-1001, 1016-1017):W śmierci dusza oddziela się od ciała, które ulega rozkładowi.
Na końcu czasów Bóg mocą Zmartwychwstania Chrystusa zjednoczy dusze z ich własnymi ciałami, nadając im życie niezniszczalne.
„Wierzymy w prawdziwe zmartwychwstanie tego ciała, które teraz posiadamy” (Sobór Lyoński II). To nie nowe ciało, ale to samo – przemienione w „ciało duchowe” (KKK 1017).
Ciało sprawiedliwych będzie uwielbione – będzie dzielić chwałę duszy i Ducha Świętego. Będzie niezniszczalne, wolne od cierpienia, starości i śmierci.
Dla potępionych również nastąpi zmartwychwstanie, ale ich ciała będą uczestniczyć w wiecznym potępieniu (KKK 998-999, 1038-1041).
Ciało będzie materialne i cielesne, ale w pełni poddane duchowi – stąd „duchowe”, a nie „ziemskie i śmiertelne”.
Teologia katolicka (oparta na św. Pawle i rozwinięta przez św. Tomasza z Akwinu w Suma Teologiczna, Suplement, qq. 79-86) wyróżnia cztery główne dary (qualitates) ciała uwielbionego (cztery preternaturalne dary):
Niecierpiętliwość (impassibilitas) – brak cierpienia, bólu, choroby, starzenia i śmierci. Ciało nie będzie już podlegać korupcji, ranom ani żadnym niedoskonałościom. Będzie „niezniszczalne” i „nieśmiertelne” (1 Kor 15, 53-54).
Subtelność (subtilitas) – doskonałe zjednoczenie z duszą. Ciało nie będzie już „ciężkie” ani przeszkodą dla ducha. Będzie mogło przenikać materię (jak Chrystus przez zamknięte drzwi). Nie oznacza braku materialności, ale pełną uległość wobec duszy.
Zwinność (agilitas) – ciało będzie poruszać się z ogromną łatwością i szybkością, zgodnie z wolą duszy. Nie będzie ograniczone prawami fizyki, przestrzenią ani czasem – będzie mogło być gdziekolwiek chce, natychmiast.
Jasność/chwalebność (claritas) – ciało będzie promieniować blaskiem i pięknem, odzwierciedlając chwałę duszy. Będzie „jaśnieć” jak ciało Chrystusa w Przemienieniu na Taborze. Stopień jasności będzie zależał od zasług (1 Kor 15, 41-42).
Integralność – ciało będzie mieć wszystkie części i organy, ale w doskonałej formie (nawet włosy i paznokcie – jako elementy wtórnej doskonałości). Będzie wolne od wszelkich deformacji, wad wrodzonych czy urazów.
Wiek i wygląd – według św. Tomasza wszyscy zmartwychwstaną w wieku dojrzałym (ok. 30-33 lat, jak Chrystus – „miara wieku pełni Chrystusa”, Ef 4, 13). Zachowana zostanie płeć, rysy twarzy i tożsamość osobowa – to będziesz ty, ale w szczytowej, uwielbionej formie.
Ciało będzie piękne i harmonijne, odzwierciedlające chwałę Boga.
Ciało uwielbione nie będzie już podlegać prawom biologii ziemskiej w sensie konieczności. Jedzenie i picie – nie będą potrzebne do podtrzymania życia (ciało jest nieśmiertelne i nie podlega rozkładowi). Chrystus jednak jadł po zmartwychwstaniu (z wyboru, nie z potrzeby). Święci będą mogli jeść, jeżeli zechcą, ale nie z przymusu głodu. Nie będzie trawienia w sensie „utrzymywania przy życiu”.
Rozmnażanie i relacje małżeńskie – nie będą istnieć (Mt 22, 30; Mk 12, 25). Ciała nie będą już służyć do prokreacji, ale do pełnej komunii miłości z Bogiem i świętymi.
Zmysły – zachowane (wzrok, słuch, dotyk itd.), ale w sposób doskonalszy. Nie będzie już zmęczenia ani ograniczeń. Według niektórych teologów (w tym św. Tomasza) niektóre zmysły (np. smak) mogą działać tylko okazjonalnie, inne (wzrok, słuch) będą aktywne w chwale.
Praca, wysiłek, sen – nie będzie potrzeby odpoczynku ani pracy w sensie zarobkowym. Życie będzie wieczną, radosną aktywnością w służbie Bogu (uwielbienie, kontemplacja, miłość bliźniego).
Płeć i relacje – zachowana, ale w pełni uszlachetniona; relacje będą czysto duchowe i braterskie/siostrzane w Chrystusie.
A więc mówiąc krótko funkcje fizjologiczne nie będą służyć przetrwaniu (jak na ziemi), ale wyrażaniu chwały i miłości.
Ciało będzie służyć duszy w doskonały sposób, bez żadnego oporu.
Ojcowie Kościoła (I-V wiek) bronili realności zmartwychwstania ciała przeciw herezjom gnostyckim i platonizmowi, które odrzucały ciało jako „złe”.
Św. Augustyn (w Państwie Bożym, ks. XXII, rozdz. 19-21; Enchiridion 84-91): Ciała świętych będą „duchowe”, ale nie zamienione w ducha – pozostaną ciałem, ale „całkowicie poddane duchowi z doskonałą i cudowną gotowością posłuszeństwa”. Będą wolne od wszelkich wad, deformacji, starości. Wszyscy zmartwychwstaną w pełni rozwiniętej postaci (nawet dzieci – w wieku dojrzałym). Będą jeść i pić z wyboru, nie z potrzeby (jak aniołowie).
Ciało będzie piękniejsze niż u pierwszych rodziców przed grzechem. „Nie tylko lepsze niż w najlepszym zdrowiu na ziemi, ale przewyższy ciała naszych prarodziców”.
Inni Ojcowie (np. św. Ireneusz, Tertulian, św. Justyn Męczennik): Podkreślali, iż zmartwychwstanie dotyczy tego samego ciała, które cierpiało i grzeszyło – aby Bóg mógł je odkupić w całości („ciało jest zawiasem zbawienia”).
Św. Tomasz z Akwinu (XIII w., ale opiera się na Tradycji): Najdokładniej opisuje cztery dary (powyżej) oraz integralność ciała. Podkreśla, iż zmartwychwstanie jest „ruchem” duszy ku wiecznemu zjednoczeniu z ciałem. Chrystus jest wzorem – nasze ciała upodobnią się do Jego chwalebnego ciała.
Podsumowując, ciało po zmartwychwstaniu będzie naszym własnym ciałem, ale w stanie doskonałości, jakiej nie znamy na ziemi:
wolne od cierpienia, piękne, promienne, zwinne i całkowicie zjednoczone z Bogiem i innymi.
Nie będzie już „cielesne” w sensie grzesznej słabości, ale „duchowe” – w pełni ożywiane Duchem Świętym.
To nie ucieczka od ciała (jak w niektórych religiach), ale jego ostateczne odkupienie i uwielbienie.
Jak mówi KKK 1015: „Wierzymy w Boga, który jest Stwórcą ciała; wierzymy w Słowo, które stało się ciałem, by odkupić ciało; wierzymy w zmartwychwstanie ciała, które jest dopełnieniem zarówno stworzenia, jak i odkupienia ciała”. Ta nadzieja daje sens cierpieniu, chorobie i śmierci – wszystko zostanie przemienione w chwałę. „To, co śmiertelne, winno przyoblec nieśmiertelność” (1 Kor 15, 53). Niech ta prawda umacnia nas w codziennym życiu!
Ciało potępionych jest niezniszczalne, ale nie uwielbione – nie otrzymuje darów chwały.
Zachowuje cechy „ziemskości” w negatywnym sensie: podatność na cierpienie, brak subtelności i jasności.
Jest w stanie odpowiadającym odrzuceniu Boga – „w hańbie” i „słabości” (por. 1 Kor 15, 42–43), choć niezniszczalne. Nie promienieje chwałą, ale może być naznaczone deformacjami lub brzydotą wynikającą z grzechu (według niektórych opisów Ojców i wizji).
Nie jest „przebóstwione”, ale poddane skutkom grzechu i oddzielenia od Boga.
W obu tradycjach podkreśla się, iż ciało potępionych nie jest uwielbione – różnica jest jakościowa, nie tylko ilościowa. Zbawieni uczestniczą w chwale Chrystusa, potępieni – w konsekwencjach własnego wyboru (samowykluczenie z tej chwały). Po zmartwychwstaniu cierpienia potępionych będą mieć wymiar zarówno duchowy, jak i cielesny. Przed zmartwychwstaniem (stan dusz oddzielonych) cierpienie w piekle jest przede wszystkim duchowe:„Ogień piekielny” rozumiany jako symbol oderwania od Boga, wyrzutów sumienia, nienawiści do siebie i innych, rozpaczy.
W katolicyzmie i prawosławiu dusze już teraz doświadczają męki („ogień” jako obecność Boga, która dla odrzucających Go staje się torturą – por. wizje niektórych Ojców, np. Grzegorza Wielkiego).
Po zmartwychwstaniu (po Sądzie Ostatecznym) cierpienie staje się pełne – duchowe i cielesne Ciało jest narzędziem i podmiotem kary, podobnie jak było narzędziem grzechu na ziemi.
Potępieni będą torturowani ciałem przez ogień cielesny (corporeal fire) – ten sam gatunek co zwykły ogień, ale działający w sposób nadprzyrodzony (nie niszczący, ale wiecznie dręczący).Będą cierpieć przez wszystkie zmysły: wzrok (widok demonów i brzydoty), słuch (krzyki i bluźnierstwa), węch (odór), dotyk (ból ognia i ran). choćby „płacz” będzie miał aspekt cielesny (choć niekoniecznie literalne łzy – raczej wewnętrzne poruszenie i ból głowy/oczu wynikający z namiętności duszy).
Kara jest sprawiedliwa: ciało, które współuczestniczyło w grzechu, współuczestniczy w karze. Tomasz podkreśla, iż ogień piekielny dla ciał po zmartwychwstaniu musi być materialny, bo tylko taki odpowiednio karze ciało. Tradycja wschodnia mówi o „ogniu” jako miłości Bożej, która dla zbawionych jest światłem i ciepłem, a dla potępionych – palącym cierpieniem. Cierpienia potępionych po zmartwychwstaniu będą związane z cielesnością – realne, cielesne męki (ogień, zmysły) połączone z duchowym cierpieniem wiecznego oddzielenia od Boga. To nie „zemsta” Boga, ale konsekwencja wolności człowieka kto odrzuca miłość, doświadcza jej jako kary.
Ta prawda jest trudna, ale motywuje do nawrócenia i życia w łasce. Kościół podkreśla miłosierdzie Boże – nikt nie jest potępiony z góry, a Chrystus przyszedł zbawić wszystkich.
Wesołych Świąt
Zmartwychwstania Pańskiego!
