A4 Katowice–Kraków bez opłat
Od 16 marca 2027 roku Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad przejmie zarządzanie autostradą A4 na odcinku Katowice–Kraków. Wraz z wygaśnięciem obowiązującej koncesji zniesione zostaną opłaty za przejazd dla samochodów osobowych i motocykli.
Obecna umowa koncesyjna ze spółką Stalexport na zarządzanie tym odcinkiem A4 wygasa 15 marca 2027 roku. Po tym terminie trasa będzie zarządzana przez GDDKiA.
Od kiedy przejazd A4 Katowice–Kraków będzie bezpłatny?
Opłaty dla pojazdów lekkich zostaną zniesione od 16 marca 2027 roku. Dotyczy to pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony.
Bezpłatny przejazd będzie dotyczył samochodów osobowych i motocykli. Kierowcy pojazdów lekkich nie będą musieli płacić za przejazd tym odcinkiem A4 po przejęciu trasy przez GDDKiA.
Ile w tej chwili kosztuje przejazd A4 Katowice–Kraków?
Obecnie na trasie funkcjonują dwa place poboru opłat – w Brzęczkowicach i Balicach.
Od 1 kwietnia 2026 roku na każdym z tych placów kierowcy samochodów osobowych płacą 18 zł. W przypadku pojazdów kategorii 1 innych niż motocykle jest to o 1 zł więcej niż wcześniej.
Dla samochodów dostawczych, czyli pojazdów kategorii 2 i 3, stawka wynosi 32 zł na każdym placu poboru opłat. Wzrosła ona o 2 zł.
Samochody ciężarowe należące do kategorii 4 i 5 płacą 55 zł na każdym placu. W tym przypadku podwyżka wyniosła 3 zł.
Oznacza to, iż samochód osobowy przejeżdżający całą trasę między Katowicami a Krakowem ponosi w tej chwili opłatę na obu placach poboru.
Koncesja na A4 Katowice–Kraków kończy się po 30 latach
Umowa koncesyjna dotycząca odcinka A4 Katowice–Kraków została podpisana w 1997 roku. Jej obowiązywanie zakończy się 15 marca 2027 roku.
Koncesję na eksploatację trasy posiada Stalexport Autostrada Małopolska, należąca do Grupy Stalexport Autostrady. Firma jest częścią włoskiej grupy kapitałowej Mundys, która posiada 61,2 proc. udziałów.
W ramach zawartej w 1997 roku umowy państwo przekazało prywatnemu podmiotowi zadania związane z pozyskaniem finansowania, przeprowadzeniem inwestycji, spłatą zadłużenia, remontami i utrzymaniem drogi.
Koszty tych działań są finansowane z opłat pobieranych od kierowców. Koncesjonariusz nie korzysta przy tym z subwencji ani dotacji ze środków publicznych.
GDDKiA krytykowała podwyżki opłat
W okresie obowiązywania koncesji stawki za przejazd A4 Katowice–Kraków były wielokrotnie podnoszone. W ostatnich latach kolejne podwyżki wprowadzano wiosną.
GDDKiA wskazywała, iż wyższe opłaty mogą powodować przenoszenie części ruchu z autostrady na drogi lokalne. Według Dyrekcji może to mieć wpływ na bezpieczeństwo ruchu drogowego na tych trasach.
Jednocześnie GDDKiA wskazywała, iż nie posiadała realnych uprawnień pozwalających wpływać na decyzje dotyczące wysokości opłat, jeżeli zmiany były zgodne z postanowieniami obowiązującej umowy koncesyjnej.
A4 Katowice–Kraków zostanie rozbudowana
GDDKiA przygotowuje się również do rozbudowy autostrady A4 między Katowicami a Krakowem. Inwestycja została ujęta w Rządowym Programie Budowy Dróg Krajowych do 2030 roku z perspektywą do 2033 roku.
Powodem planowanej rozbudowy jest duże natężenie ruchu na trasie. Średnio każdego dnia przejeżdża tędy ponad 50 tys. pojazdów.
Plan zakłada poszerzenie autostrady o trzeci pas ruchu. Szczegółowe rozwiązania mają zostać określone po opracowaniu dokumentacji projektowej. Rozważane jest wykorzystanie szerokiego pasa rozdziału.
Trzy odcinki rozbudowy A4
Planowana rozbudowa została podzielona na trzy odcinki: Brzęczkowice–Byczyna, Byczyna–Dulowa oraz Dulowa–Balice.
Dla pierwszego odcinka trwa w tej chwili postępowanie dotyczące przygotowania dokumentacji projektowej. W przypadku trzeciego odcinka krakowski oddział GDDKiA podpisał już umowę dotyczącą przygotowania dokumentacji.
Co dalej ze Stalexportem?
Dotychczasowy koncesjonariusz w ubiegłym roku sygnalizował możliwość dalszego zaangażowania w zarządzanie odcinkiem A4 Katowice–Kraków po zakończeniu obecnej umowy.
Resort infrastruktury kilkakrotnie wykluczał jednak możliwość dalszego obowiązywania koncesji. Po 15 marca 2027 roku zarządzanie trasą ma przejąć GDDKiA.
Państwo otrzymywało wpływy z koncesji
Przedstawiciele Stalexport Autostrada Małopolska wskazywali, iż po zawarciu umowy w 1997 roku spółka ponosiła koszty finansowania inwestycji i utrzymania trasy oraz ryzyko związane między innymi z natężeniem ruchu.
Pierwszą dywidendę spółka wypłaciła w 2016 roku, a kredyty zaciągnięte na początku obowiązywania koncesji zostały spłacone około 2020 roku.
Według danych przedstawianych przez SAM w latach 2016–2025 Skarb Państwa uzyskał z wpływów związanych z koncesją blisko 1 mld zł. W samym 2025 roku płatności na rzecz państwa wyniosły ponad 226 mln zł.
Od 16 marca 2027 roku odcinek A4 między Katowicami a Krakowem będzie zarządzany przez GDDKiA, a kierowcy samochodów osobowych i motocykli przestaną płacić za przejazd.
