ZUS kontroluje firmy
Zakład Ubezpieczeń Społecznych od stycznia do sierpnia 2026 roku przeprowadził 20 529 kontroli płatników składek. Nieprawidłowości stwierdzono w 18 495 przypadkach, czyli w 90,1 proc. wszystkich kontroli.
Łączny wynik finansowy przeprowadzonych kontroli przekroczył 373 mln zł.
Ponad 20 tys. kontroli ZUS w osiem miesięcy
W okresie od stycznia do sierpnia 2026 roku pracownicy ZUS skontrolowali 20 529 płatników składek. W zdecydowanej większości przypadków kontrole wykazały nieprawidłowości.
Łącznie stwierdzono je w 18 495 kontrolach, co oznacza skuteczność na poziomie 90,1 proc. W 15 697 przypadkach wykryte nieprawidłowości miały wymiar finansowy.
Łączny wynik finansowy kontroli wyniósł 373,3 mln zł.
ZUS wykrywa błędy w składkach i ubezpieczeniach
Największą część ustaleń finansowych stanowiły nieprawidłowości związane z naliczaniem składek na ubezpieczenia społeczne. Ich wartość wyniosła 369,6 mln zł.
Kolejne 12,7 mln zł dotyczyło nieprawidłowości związanych z naliczaniem lub rozliczaniem świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Wśród najczęściej wykrywanych problemów znajdują się:
- nieprawidłowości związane ze zbiegiem tytułów do ubezpieczeń społecznych,
- zaniżanie podstawy wymiaru składek,
- błędne rozliczanie osób pracujących dla własnego pracodawcy,
- wykorzystywanie różnych form zatrudnienia w celu ograniczenia obciążeń składkowych,
- błędy przy zgłaszaniu pracowników do ubezpieczeń,
- nieprawidłowości w dokumentacji i rozliczeniach.
Część problemów ma charakter formalny lub rachunkowy i może zostać usunięta poprzez złożenie dokumentów korygujących oraz uregulowanie należności.
Te branże są szczególnie kontrolowane
ZUS zwraca szczególną uwagę na sektory, w których występuje duża rotacja pracowników oraz szerokie wykorzystanie umów cywilnoprawnych.
W ostatnim czasie nieprawidłowości stosunkowo często wykrywano w:
- transporcie międzynarodowym,
- działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy,
- usługach ochroniarskich.
Zakład analizuje również sytuację na rynku pracy platformowej, gdzie występują bardziej skomplikowane modele zatrudnienia i rozliczania osób wykonujących pracę.
ZUS kontroluje mniej firm, ale skuteczniej
Liczba kontroli przeprowadzanych przez ZUS jest w tej chwili znacznie niższa niż kilka lat temu. W 2017 roku Zakład przeprowadził ponad 60,8 tys. kontroli, a w 2018 roku było ich blisko 59 tys.
Jednocześnie zdecydowanie wzrosła skuteczność kontroli. W 2017 roku nieprawidłowości stwierdzano w około 65 proc. przypadków. W 2026 roku odsetek ten przekracza już 90 proc.
Zmiana podejścia polega na odejściu od szeroko zakrojonych kontroli na rzecz precyzyjnego typowania płatników składek.
ZUS wykorzystuje analizę danych i modele ryzyka
Przed wyborem podmiotu do kontroli ZUS analizuje informacje zgromadzone w swoich systemach. Wykorzystywane są również dane z rejestrów publicznych oraz modele ryzyka.
Dzięki temu inspektorzy mogą koncentrować się przede wszystkim na firmach, w których prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości jest największe.
Takie podejście przekłada się również na wyniki finansowe kontroli. W 2017 roku średni wynik finansowy przypadający na jedną kontrolę wynosił około 6 tys. zł. w tej chwili przekracza 18 tys. zł.
Oznacza to, iż przeciętna kontrola przynosi w tej chwili około trzykrotnie wyższy efekt finansowy niż dziewięć lat temu.
Kontrole mają chronić także prawa pracowników
Kontrole płatników składek obejmują między innymi prawidłowość zgłaszania osób do ubezpieczeń społecznych, obliczania i opłacania składek, ustalania uprawnień do świadczeń oraz realizowania innych obowiązków wynikających z przepisów.
Ich celem jest nie tylko ochrona środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prawidłowe rozliczanie składek ma również znaczenie dla ubezpieczonych, ponieważ wpływa na wysokość świadczeń w przypadku choroby, niezdolności do pracy czy po zakończeniu aktywności zawodowej.
Według ZUS większość wykrywanych nieprawidłowości wynika z błędów popełnianych przy zgłaszaniu do ubezpieczeń lub ustalaniu podstawy wymiaru składek. Wśród nich są między innymi spóźnione zgłoszenia, pomyłki rachunkowe oraz błędy w dokumentacji.
W takich przypadkach przedsiębiorca może zwykle usunąć nieprawidłowości poprzez złożenie odpowiednich dokumentów korygujących i uregulowanie należności.
