Zapowiedź rezygnacji z dotychczasowego projektu metra wywołała dyskusję w środowisku transportowym i komunikacyjnym. Głos zabrała Krakowska Organizacja Transportowa (KOT), która analizuje nie tylko przyszłość samego metra, ale także przepustowość istniejącej sieci. Jej zdaniem nowe trasy tramwajowe nie rozwiążą problemu, jeżeli dodatkowe składy nie będą mogły sprawnie przejechać przez przeciążone odcinki w centrum.
Kraków zapowiada rozwój sieci tramwajowej. W planach są trasy prowadzące m.in. do Azorów, Bronowic Wielkich, na Kliny i Złocień, do osiedla Piastów oraz w rejon Szpitala Uniwersyteckiego. Jednocześnie miasto wycofuje się z dotychczasowego projektu metra. W opublikowanej 17 listopada polemice KOT stawia więc pytanie: jak przewieźć dodatkowych pasażerów, jeżeli tramwaje będą musiały korzystać z tych samych, już intensywnie wykorzystywanych odcinków?
Organizacja podkreśla, iż każda z zapowiadanych inwestycji może być potrzebna. Zwraca jednak uwagę, iż sama budowa nowych torowisk nie przesądza o poprawie oferty. Trzeba jeszcze określić, które linie będą z nich korzystać, jak często będą kursować i gdzie włączą się do istniejącej sieci.
„Każdy tramwaj musi jeszcze znaleźć miejsce na wspólnych odcinkach sieci” — wskazuje Krakowska Organizacja Transportowa.
W planach metra było 124,5 mln zł. W nowym projekcie WPF: zero
KOT porównała dwa projekty Wieloletniej Prognozy Finansowej. W projekcie zmiany WPF z 9 listopada na dwa zadania związane z metrem przewidziano łącznie 124,5 mln zł limitów wydatków na lata 2027–2029. W projekcie nowej WPF na lata 2027–2049, przedstawionym 16 listopada, kwoty na te trzy lata wynoszą już zero.
Wcześniejsze limity rozłożono następująco: 31,5 mln zł w 2027 roku, tyle samo w 2028 roku i 61,5 mln zł w 2029 roku. KOT zaznacza, iż były to planowane limity, a nie poniesione wydatki. Oba dokumenty pozostają projektami uchwał.
Z wykazu zadań znika pozycja „Budowa Metra”, obejmująca m.in. badania geologiczne i przygotowanie kompleksowej dokumentacji nowego systemu. Pozostaje natomiast zadanie ZIM/ST11.1/17, dla którego projekt WPF przewiduje po 30 mln zł rocznie w latach 2030–2033.
Ta pozycja ma jednak dłuższą historię. Pierwotnie dotyczyła studium szybkiego, bezkolizyjnego transportu szynowego i prac nad premetrem, a później otrzymała nazwę „Budowa Metra”. Jak wskazuje KOT, samo pozostawienie jej w prognozie nie potwierdza, iż zabezpieczono środki na powrót do wariantu premetra T6D.
Organizacja rozdziela więc dwie kwestie: rezygnację z dotychczasowego projektu metra i ewentualne przygotowanie nowego rozwiązania podziemnego. Z przedstawionych dokumentów, według KOT, nie wynika, by w najbliższych latach finansowano alternatywny program, który zwiększyłby przepustowość sieci w centrum.
„Nie wystarczy zrezygnować z dotychczasowego projektu. Trzeba pokazać, co ma go zastąpić” — podkreśla KOT.
Nawet 44 tramwaje na godzinę na jednym odcinku
W polemice KOT zestawia natężenie ruchu na dziewięciu ważnych odcinkach sieci w układach z lat 1999, 2008 i 2013 oraz w planowanej siatce na lata 2026/2027. Według tego zestawienia na trasie między Dworcem Towarowym a Krowodrzą Górką liczba kursów w godzinie szczytu ma wzrosnąć z 18 do 40 na kierunek, czyli o 122 proc.
Na Wielickiej, w rejonie Kabla, KOT wskazuje wzrost z 24 do 44 kursów na godzinę — o 83 proc. Na odcinku Franciszkańska–Dominikańska liczba ma zwiększyć się z 24 do 40, czyli o 67 proc. Z kolei na Mogilskiej, w porównaniu z 2008 rokiem, prognozowany wzrost wynosi z 21 do 40 kursów na godzinę, a więc ponad 90 proc.
To wartości dotyczące planowanego układu docelowego, a nie pomiary wykonanych przejazdów. KOT zwraca przy tym uwagę, iż na skrzyżowaniach kolizyjnych praktycznym ograniczeniem może być sygnalizacja świetlna. Przy dwuminutowym cyklu i jednej fazie przejazdu dla tramwaju przepustowość może wynosić około 30 kursów na godzinę. Na Mogilskiej, gdzie organizację ruchu dostosowano do większego natężenia, KOT przyjmuje granicę około 40 kursów — tyle, ile przewiduje tam planowana siatka.
Nowa trasa może zwiększyć tłok na wspólnym odcinku
Problem, który opisuje KOT, dotyczy połączeń między nowymi trasami a istniejącą siecią. jeżeli tramwaje jadące dziś do Czerwonych Maków lub Małego Płaszowa są już mocno obłożone, przedłużenie tras w stronę Klin czy Złocienia nie zwiększy liczby wolnych miejsc na wcześniejszych odcinkach. Do obecnych pasażerów dołączą kolejni.
Aby ich przewieźć, miasto może potrzebować częstszych kursów, dodatkowych linii albo dłuższych składów — tam, gdzie pozwala na to infrastruktura. Każdy dodatkowy tramwaj musi jednak zmieścić się na wspólnych fragmentach sieci, również tych prowadzących do centrum. KOT wskazuje, iż planowanie nowych torowisk powinno więc obejmować także analizę ich wpływu na rozkłady jazdy, przebieg linii i przepustowość węzłów.
„Transport zbiorowy jest systemem naczyń połączonych, a sieć tramwajowa jest szczególnie wrażliwa na zmiany w jednym jej fragmencie” — pisze organizacja.
Skala systemu już się zmieniła. Według danych zebranych przez organizację liczba pociągów tramwajowych wykazywanych w ruchu dziennym wzrosła ze 176 w 1999 roku do 228 w 2023 roku i 231 w 2024 roku. Dla docelowej siatki 2026/2027 KOT szacuje około 271 brygad w szczycie — o około 54 proc. więcej niż w 1999 roku.
Te wartości nie są w pełni porównywalne: zestawienie obejmuje różne rodzaje danych, m.in. ruch dzienny, średnią dni powszednich i szacunek brygad w szczycie. Organizacja podaje je jako obraz rosnącej skali funkcjonowania sieci, a nie jednolitą serię pomiarową.
Mniej rezerwy oznacza większą podatność na utrudnienia
KOT zwraca uwagę również na skutki braku wolnej przepustowości. Gdy ważne odcinki są już intensywnie wykorzystywane, remont lub awaria mogą utrudnić przeprowadzenie objazdów bez ograniczania kursowania innych linii.
Jako przykład organizacja podaje niedawne zamknięcie ulic św. Gertrudy i Stradomskiej. Zmiany wymusiły m.in. zmniejszenie częstotliwości linii 1 i 18 o połowę. Uruchomiono połączenia zastępcze, w tym linię 75 wspomagającą osiemnastkę, ale — jak wskazuje KOT — wymagało to reorganizacji oferty także w innych częściach miasta.
W ocenie organizacji sieć działająca blisko granicy przepustowości ma mniejsze możliwości reagowania na nieplanowane zakłócenia. Ograniczenia mogą być szczególnie dotkliwe wtedy, gdy tramwajów nie da się skierować na alternatywną trasę.
KOT nie przesądza o wyborze metra
Krakowska Organizacja Transportowa nie wskazuje lekkiego, autonomicznego metra jako jedynego rozwiązania. W polemice ocenia, iż z transportowego punktu widzenia podziemny tramwaj może być bardziej optymalny. Jednocześnie podaje w wątpliwość założenia i wykonalność dotychczasowego projektu metra, przygotowywanego za poprzednich władz miasta.
„Największym błędem byłoby dziś […] całkowite zaniechanie przygotowań do jakiegokolwiek rozwiązania podziemnego zwiększającego przepustowość sieci” — ocenia KOT.
Sednem stanowiska organizacji jest postulat, by wraz z rezygnacją z obecnego projektu przedstawić spójną odpowiedź na problem przepustowości. KOT wymienia możliwe kierunki do analiz: powrót do koncepcji tramwaju w rejonie Wawelu, połączenie tramwajowe wzdłuż Alej Trzech Wieszczów przynajmniej do Ronda Grunwaldzkiego albo zmiany w ruchu samochodowym w obrębie pierwszej obwodnicy, które mogłyby zwiększyć przestrzeń dla tramwajów. Zastrzega przy tym, iż każdy z tych wariantów wymagałby osobnych analiz i samodzielnie mógłby nie rozwiązać problemu.
Organizacja przekonuje, iż decyzje o nowych trasach powinny być oceniane jako elementy jednego systemu. Przykładem konsekwencji zmian w sieci było — według KOT — uruchomienie trasy do Mistrzejowic, po którym konieczna stała się reorganizacja linii, a część rejonów straciła dotychczasowe bezpośrednie połączenia.
Pytanie postawione w polemice jest więc szersze niż to, czy Kraków powinien mieć metro. KOT pyta, jak miasto chce zwiększać ofertę tramwajową i jednocześnie utrzymać sprawne połączenia na wspólnych odcinkach sieci. Na razie — jak ocenia organizacja — nie przedstawiono planu, który odpowiadałby skalą na wskazane w analizie ograniczenia

54 minut temu











