3 godzin temu
31 października 1918 roku Kraków odzyskał wolność, stając się pierwszym z dużych polskich miast, które uwolniły się spod władzy zaborczej. W 108. rocznicę tych wydarzeń zaplanowano kilka dni uroczystości.
Obchody rozpoczną się we wtorek, 27 października. O godz. 11.30 na stadionie Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego Kraków „Zachód” przy placu Na Groblach 23 odbędzie się bieg sztafetowy reprezentacji krakowskich liceów. Stawką będzie szabla kapitana Antoniego Stawarza, jednego z bohaterów wyzwolenia miasta.
W zawodach wystartują drużyny samodzielnych samorządowych liceów ogólnokształcących z Krakowa. Każdą reprezentację utworzą dwie dziewczęta i dwóch chłopców. Każdy uczestnik będzie miał do pokonania dwa okrążenia bieżni o długości 300 metrów.
Na zwycięską drużynę czeka szabla ufundowana przez przewodniczącego Rady Miasta Krakowa oraz nagrody indywidualne od prezydenta miasta. Zespoły, które zajmą drugie i trzecie miejsce, otrzymają puchary. W czwartek, 29 października, o godz. 18 Muzeum Podgórza przy ul. Limanowskiego 51 zorganizuje „Wieczór z kokardą”. Uczestnicy będą wspólnie szyć kokardy narodowe.
Uroczystości rocznicowe w Podgórzu i na Rynku Głównym
O godz. 11.45 przed Urzędem Miasta Krakowa przy Rynku Podgórskim 1 zostaną złożone kwiaty pod tablicą poświęconą Legionistom Podgórskim poległym za ojczyznę.
Następnie, o godz. 12, uroczystości odbędą się przy pomniku na placu Niepodległości w Podgórzu. Upamiętnia on walkę Polaków o wolną i niepodległą ojczyznę. W programie znalazł się również występ młodzieży z IV LO im. Tadeusza Kościuszki oraz Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Bronisława Rutkowskiego.
O godz. 13 kwiaty zostaną złożone przy tablicy pamiątkowej na dworcu Kraków-Płaszów. Hołd zostanie oddany także kapitanowi Antoniemu Stawarzowi. Kwiaty pojawią się na jego grobie na cmentarzu Rakowickim.
W sobotę, 31 października, o godz. 10 przedstawiciele władz miasta, Rady Miasta Krakowa oraz władz dzielnic Stare Miasto i Podgórze złożą kwiaty pod tablicą na Wieży Ratuszowej w Rynku Głównym.
Kraków zostanie udekorowany miejskimi flagami
Rocznicowe obchody będą widoczne również w przestrzeni miasta. Od 29 do 31 października na budynkach miejskich jednostek organizacyjnych i spółek komunalnych pojawią się biało-niebieskie flagi. Zostaną nimi udekorowane także maszty na Rynku Głównym i placu Niepodległości w Podgórzu. Miejska flaga zawiśnie na Wieży Ratuszowej, a na placu Niepodległości ustawione będą dodatkowe stojaki z flagami.
W miejskich barwach pojawią się również pojazdy komunikacji miejskiej. Wieczorami na biało-niebiesko podświetlone zostaną TAURON Arena Kraków, kładka o. Bernatka oraz wieża telewizyjna na Krzemionkach należąca do firmy Emitel.
Jak Kraków odzyskał niepodległość w 1918 roku?
Wydarzenia z końca października 1918 roku rozegrały się jeszcze przed oficjalnym odrodzeniem państwa polskiego, którego datę wyznacza się na 11 listopada. Kraków przestał wówczas należeć do monarchii habsburskiej. Przejęcie władzy przez Polaków przebiegło pokojowo, a jednym z najważniejszych symboli zmian stało się zajęcie odwachu pod Wieżą Ratuszową i wywieszenie polskich flag.
W przygotowanie działań zaangażowali się polscy posłowie do parlamentu austriackiego oraz oficerowie polskiej narodowości służący w armii austro-węgierskiej. Do walki o przejęcie miasta przyłączali się również mieszkańcy, wśród nich gimnazjaliści i studenci.
Jedną z kluczowych postaci tamtych dni był Antoni Stawarz. W 1918 roku, jako porucznik armii austro-węgierskiej, stworzył w wojsku organizację spiskową. 30 października dowodzeni przez niego żołnierze przejęli dworzec kolejowy w Płaszowie. Następnego dnia zajęli austriackie koszary w Podgórzu, a później cały Kraków.
Po wojnie Stawarz awansował do stopnia kapitana i służył w 57. Pułku Piechoty w Tarnowie. W 1935 roku rozpoczął pracę w krakowskim magistracie, a podczas II wojny światowej był członkiem Armii Krajowej. Zmarł w 1955 roku. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim, a jego imię nosi jedna z uliczek na Podgórzu. W wyzwoleniu miasta uczestniczył także porucznik Ludwik Iwaszko. Dowodził jednym z oddziałów przejmujących obiekty wojskowe w Krakowie. 2 listopada 1918 roku wyruszył na odsiecz Lwowa, gdzie walczył do wyparcia Ukraińców z Galicji. Brał również udział w wojnie z bolszewikami oraz trzech powstaniach śląskich.
W sierpniu 1939 roku wyruszył na wojnę z Niemcami. W 1945 roku został aresztowany przez Gestapo i trafił do oflagu w Luckenwalde. Po powrocie do Polski odmówił współpracy ze służbami Informacji Wojskowej, a w 1946 roku musiał odejść z wojska. Później on i jego rodzina byli szykanowani oraz pozbawieni majątku. Iwaszko zmarł 22 czerwca 1975 roku i spoczął na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie.
