1 godzina temu
Nowe kolumbaria, oświetlenie zasilane słońcem, elektroniczne księgi cmentarne i odnowione zabytki. Na krakowskich nekropoliach od kilku lat trwa zmiana, którą widać zarówno przy głównych alejach, jak i w sposobie obsługi mieszkańców. Jedną z głównych postaci tego procesu jest Paweł Sularz, dyrektor Zarządu Cmentarzy Komunalnych. Pod jego kierownictwem jednostka rozwija infrastrukturę, poszerza możliwości pochówku i sięga po rozwiązania odpowiadające współczesnym potrzebom rodzin.
Cmentarze należą do tych miejskich przestrzeni, w których zmiany wymagają szczególnej uważności. Trzeba zapewnić nowe miejsca pochówku, zachować historyczny charakter nekropolii, zadbać o drzewa i pamiętać o osobach, którym coraz trudniej pokonywać nierówne alejki. Każda inwestycja dotyka miejsca ważnego dla rodzin, często od wielu pokoleń.
Kierunek działań krakowskiego ZCK dobrze pokazuje połączenie dwóch przedsięwzięć: budowy nowych kolumbariów oraz udostępniania w internecie dawnych ksiąg cmentarnych. Pierwsze odpowiada na zmieniające się potrzeby mieszkańców, drugie pomaga chronić pamięć o poprzednich pokoleniach. Oba stały się częścią modernizacji prowadzonej w ostatnich latach.
Większy wybór dla rodzin
Jednym z wyraźnych sygnałów zmian był powrót do budowania kolumbariów. W październiku 2019 roku rozpoczęto prace na Cmentarzu Rakowickim, od strony ulicy Prandoty. Powstało 19 segmentów z ponad 300 niszami urnowymi. Była to pierwsza taka inwestycja na krakowskich cmentarzach komunalnych od 2008 roku.
Przedsięwzięcie kosztowało około 2,24 mln zł. Obok kolumbariów zamontowano latarnie solarne, a projekt przygotowano tak, aby zachować rosnące w tej części nekropolii drzewa. Nową infrastrukturę wpisano w istniejącą przestrzeń cmentarza.
Kolejny krok wykonano na cmentarzu Prądnik Czerwony. W 2021 roku na jego wschodnim poszerzeniu powstało dziesięć wolnostojących segmentów kolumbariów z 240 niszami urnowymi. Również tam wykorzystano energię słoneczną do zasilania oświetlenia.
Zmianom budowlanym towarzyszyły rozwiązania ważne dla domowych budżetów. Od stycznia 2021 roku rodziny mogły wybierać mniejsze groby ziemne i murowane przeznaczone na urny. Opłaty były niższe niż w przypadku tradycyjnych grobów.
– Osoby chowające bliskich będą mniej płacić za miejsce, w którym zostaną złożone prochy zmarłej osoby – tłumaczył Paweł Sularz na łamach KRKnews.
Dyrektor wskazywał również, iż mniejsze groby pozwalają wykorzystać miejsca, w których nie zmieściłby się tradycyjny grób. W nowym cenniku przewidziano ponadto możliwość rozkładania niektórych większych opłat na raty. Za tą zmianą stała świadomość, iż rodziny nie zawsze mogą jednorazowo ponieść cały wydatek.
Historia dostępna bez wychodzenia z domu
W tym samym czasie modernizacja objęła cmentarne archiwa. Od 1 stycznia 2021 roku współczesne księgi prowadzone są przez ZCK elektronicznie. Rozpoczęto także digitalizację i odkwaszanie historycznych tomów.
We współpracy z Biblioteką Jagiellońską zeskanowano księgi Cmentarza Rakowickiego do rocznika 1900 — łącznie 44 woluminy ważące 115 kilogramów. Od końca września 2022 roku ich cyfrowe wersje udostępniano w Małopolskiej Bibliotece Cyfrowej. Później zakres dostępnych materiałów rozszerzano o kolejne roczniki.
Dla osób szukających informacji o przodkach oznacza to łatwiejszy dostęp do źródeł. Dla samych dokumentów — ochronę przed zużyciem związanym z częstym przeglądaniem. Krakowski ZCK należał do pierwszych zarządów cmentarzy w Polsce, które podjęły się takiej cyfryzacji.
Zmiany, które odczuwa się podczas każdej wizyty
Duża część inwestycji dotyczy codziennego korzystania z nekropolii: alejek, odwodnienia, oświetlenia, ławek i punktów poboru wody.
W 2021 roku na inwestycje przewidziano blisko 6 mln zł, a na remonty i konserwacje niemal 2 mln zł. Prace obejmowały między innymi Grębałów, Prądnik Czerwony, Podgórze i Pychowice. Wspólnie z Zarządem Dróg Miasta Krakowa realizowano również program nowoczesnych toalet przy cmentarzach.
W kolejnych latach remontowano następne ciągi piesze. Na cmentarzu Bronowice zadanie objęło główną alejkę wraz z odwodnieniem, a także stojaki na grabki i konewki. Na Rakowicach rozwijano monitoring, na Grębałowie poprawiano nawierzchnie. To udogodnienia szczególnie istotne dla seniorów i osób mających trudności z poruszaniem się.
Dopełnieniem tych działań są zniczodzielnie. W 2024 roku KRKnews opisywał już jedenaście takich punktów na krakowskich nekropoliach. Można w nich pozostawić niezniszczony znicz albo zabrać taki, który posłuży ponownie po wymianie wkładu. Prosty pomysł pomaga ograniczać odpady i wydatki odwiedzających.
Przywracanie blasku najstarszym nekropoliom
Ważną częścią działalności ZCK pozostaje ochrona zabytków. Szczególnym przedsięwzięciem jest rozpoczęta w 2023 roku kompleksowa rewaloryzacja Starego Cmentarza Podgórskiego.
Projekt obejmuje odnowę nagrobków i ogrodzenia, uporządkowanie historycznej przestrzeni, urządzenie lapidarium oraz wykonanie oświetlenia i monitoringu. Przewidziano również zastępowanie zniszczonych lastrykowych nagrobków formami nawiązującymi do XIX-wiecznej sztuki sepulkralnej. ZCK zabiegał o dofinansowanie prac z Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa.
W 2026 roku przedsięwzięcie weszło w końcową fazę. Dobiega też końca rozpoczęta w 2024 roku restauracja muru wschodniego Cmentarza Rakowickiego. Na samych Rakowicach w tym roku renowacji poddano szesnaście pomników nagrobnych. Takie prace pozwalają zachować dzieła rzeźbiarzy i kamieniarzy, ale przede wszystkim przywracają czytelność historii zapisanej w nazwiskach i inskrypcjach.
Kolejny etap rozwoju
Dziś skala przedsięwzięć jest większa. Według najnowszych informacji miasta na inwestycje cmentarne w 2026 roku zaplanowano blisko 17 mln zł, na remonty prawie 3 mln zł, a na pielęgnację zieleni 1,8 mln zł.
Trwają rozbudowa Batowic i zagospodarowanie cmentarza Prokocim. Powstają miejsca pochówku wraz z niezbędną infrastrukturą. Na Cmentarzu Rakowickim modernizowany jest ostatni odcinek alei głównej, z nową instalacją elektryczną i oświetleniem pomiędzy grobem Jana Matejki a aleją 29 Listopada. Kontynuowane są również prace przygotowujące monitoring.
Paweł Sularz kieruje ZCK od początku 2019 roku, z przerwą na oddelegowanie do pełnienia funkcji dyrektora magistratu od czerwca 2024 do sierpnia 2025 roku. W tym czasie obowiązki w jednostce przejęła Monika Kościelecka. Wieloletnie inwestycje są efektem pracy zespołu ZCK, finansowania miejskiego i współpracy z innymi instytucjami.
Dorobek kierowanej przez Sularza jednostki widać dziś w bardzo konkretnych miejscach: przy nowych kolumbariach, na remontowanych alejkach, w odnowionych zabytkach i cyfrowych archiwach. Z tych kolejnych, często rozłożonych na lata przedsięwzięć powstaje cmentarz wygodniejszy dla odwiedzających i lepiej przygotowany na potrzeby następnych pokoleń.
