2 godzin temu
W ramach Europejskiej Stolicy Kultury musimy przygotować wiele znakomitych wydarzeń, ale ważniejsza jest zmiana świadomości społecznej. Rok 2029 powinien stać się kluczowym momentem tego procesu, który jednak nie zakończy się wraz z obchodami – powiedział Polskiej Agencji Prasowej dr Krzysztof Żuk, prezydent Lublina.
Polska Agencja Prasowa: W 2029 roku Lublin stanie się Europejską Stolicą Kultury. To wielkie wydarzenie oraz symbol zmian, które zachodzą w mieście. Przyjeżdżam tu w miarę regularnie i je obserwuję, ostatnio zdają się szczególnie intensywne.
Krzysztof Żuk: Zmiana, o której pan mówi, nie nastąpiła nagle. Jej efekty są widoczne od dawna. Obserwuję ten proces niemal od początku swojej działalności w samorządzie. Trzeba wyraźnie podkreślić, iż Lublin jest miastem akademickim, a co za tym idzie, dysponuje znacznie większym potencjałem intelektualnym niż wiele innych ośrodków.
Lublin ma również niezwykle złożoną historię, która nas ukształtowała i w dużej mierze definiuje jako społeczność otwartą i tolerancyjną, a mówiąc precyzyjniej – akceptującą różnorodność w każdym wymiarze. Jestem przekonany, iż otwartość jest głęboko zakorzeniona w naszej społeczności, co wynika właśnie z historycznego dziedzictwa miasta. Jej poziom jest zdecydowanie wyższy niż średnia krajowa. Obok środowiska akademickiego ważnym nośnikiem tolerancji stali się także ludzie kultury.
W strategii rozwoju miasta do 2030 roku wyraźnie podkreślamy, iż postrzegamy Lublin jako miasto wiedzy i uniwersytetów, a także miasto kultury, która staje się jednym z głównych czynników przemian społecznych. Około dziesięciu lat temu realizowaliśmy wiele inwestycji. Proszę sobie wyobrazić, iż mieszkańcy jednej z nowo powstających dzielnic nie wnioskowali o budowę drogi czy chodnika, ale o utworzenie domu kultury. Taka placówka powstała i działa do dziś – to Dom Kultury „Węglin”. Jest to dowód na to, iż nie traktujemy kultury jako dodatku do miejskiej infrastruktury, ale jako istotny mechanizm stymulujący rozwój miasta. Kultura jest bowiem jednym z warunków podnoszenia jakości życia – i dziś adekwatnie wszyscy uznają tę zależność za oczywistą.
PAP: Hasło ESK „RE:UNION” też odwołuje się do dziedzictwa. Jak interpretować je w dzisiejszym Lublinie?
K.Ż.: Kiedy w 2010 roku wygrałem wybory, wspólnie z grupą współpracowników postawiliśmy sobie za cel wykorzystanie całego potencjału tkwiącego w lokalnej wspólnocie i tworzących ją środowiskach. Bez poczucia wspólnoty nie osiągnęlibyśmy tego wszystkiego, co wydarzyło się w mieście przez ostatnie lata.
Na rozwój infrastruktury technicznej i społecznej przeznaczyliśmy ponad sześć miliardów złotych. Było to możliwe dzięki powszechnej woli zmiany miasta i potrzebie budowania dumy z miejsca, w którym żyjemy. A poczucie dumy wymaga wspólnoty. Chodziło o to, by zaszczepić w mieszkańcach wiarę, iż możemy odnieść sukces, iż Lublin jest dobrym miejscem do życia, nauki i pracy.
Kilkanaście lat temu poziom niedoinwestowania infrastrukturalnego był ogromny, a wiara w powodzenie zmian miała bardzo kruche podstawy. Mimo to udało nam się dokonać zasadniczej zmiany. Hasło „RE:UNION” odwołuje się właśnie do potrzeby odbudowy i wzmacniania wspólnoty – we wszystkich jej wymiarach.
PAP: Lublin ma szansę stać się polskim oknem na wschód. Decyduje o tym bliskość Ukrainy, bogactwo wspólnych inicjatyw. Tymczasem zmieniły się nastroje w Polsce. W Lublinie też słyszę czasami antyukraińskie okrzyki. Jednym z filarów programu ESK jest idiom „Granice”. Czy można powiedzieć, iż „RE:UNION” polega także na burzeniu granic, choćby w kontekście wojny, i Lublin może być liderem tej zmiany.
K.Ż.: Może – i chcemy, żeby tak się stało. Taki cel postawiliśmy sobie już wiele lat temu. jeżeli chodzi o antyukraińskie nastroje, w Lublinie nie obserwujemy takiej niechęci, z jaką czasami spotykamy się w innych miastach. Nasze kontakty z ukraińskimi ośrodkami opierały się w dużej mierze na współpracy kulturalnej. Obecność artystów z Białorusi, Ukrainy, Gruzji czy Armenii była w Lublinie czymś zupełnie naturalnym.
Przypomina mi się w tym kontekście Mirek Olszówka. To on niejako wpisał w przestrzeń Starego Miasta działania artystyczne, koncerty i inicjatywy teatralne. Był menedżerem zespołu Voo Voo oraz współtwórcą Festiwalu Inne Brzmienia. Nie żyje już od kilkunastu lat. Odwiedziłem go niedługo przed jego śmiercią. Mieszkał właśnie na Starym Mieście. Powiedział wtedy do mnie: „Popatrz przez okno dachowe”. Lublin był już przyprószony śniegiem, widać było oświetlone Stare Miasto i księżyc. Wtedy usłyszałem słowa Mirka: „To jest najpiękniejsze miejsce w moim życiu”.
Wspaniale jest mieć wokół siebie takich ludzi. Mirek regularnie zapraszał do Lublina zespoły ze Wschodu i artystów, których wcześniej nie mieliśmy okazji tu gościć. Kultura stopniowo zmieniała ludzi, budowała otwartość na inne światy i wrażliwość na odmienność. Skoro wspomniałem o Mirku Olszówce, chcę podkreślić, iż takich ludzi jak on było i przez cały czas jest w Lublinie wielu. Przywołam jeszcze jeden przykład – plenerowe widowisko „Sen o mieście” w reżyserii Janusza Opryńskiego. Trudno znaleźć podobny projekt, równie emocjonalny, tak mocno zakorzeniony w historii, a jednocześnie odwołujący się do bardzo osobistego spojrzenia na miasto i jego dzieje.
PAP: Mam wrażenie, iż w pewnym sensie spłaca pan testament swojego przyjaciela.
K.Ż.: Nie tylko jego, ale także wielu innych osób. Mamy świadomość, iż to właśnie oni zaszczepili w nas zupełnie inne myślenie o mieście. Nie ukrywam, iż wcześniej byłem technokratą. Patrzyłem na Lublin przede wszystkim przez pryzmat czynników rozwojowych, strategii i wskaźników – w końcu tego uczę studentów. Dzięki tym ludziom zaczęliśmy jednak postrzegać miasto z zupełnie innej perspektywy. Dziś uważam, iż jesteśmy znacznie lepsi dzięki wrażliwości i otwartości, które przekazali nam artyści.
PAP: Jak wykorzystać geograficzne położenie miasta?
K.Ż.: Lublin ma szansę odegrać rolę lidera w tej części Europy. Ma ku temu solidne podstawy, szczególnie w kontekście różnych aspiracji Lwowa, których dotychczas nie udało się zrealizować. Lwów mógłby być dla nas poważnym konkurentem.
PAP: Na korzyść Lublina działa jego, iż tak powiem obrazowo, rozmiar. Ani mały, ani duży – jest w sam raz. Jak jednak wzmocnić rozpoznawalność Lublina?
K.Ż.: To złożona kwestia. O ile od zawsze podkreślaliśmy, iż na kulturę potrzeba więcej pieniędzy, o tyle kiedyś na działania marketingowe środków nie starczało. Od kilku lat jednak to się zmienia. Promujemy Lublin na całym świecie. Pomijając choćby partnerstwa miast, które również przyczyniają się do budowania rozpoznawalności naszego ośrodka, podejmujemy działania, których sam jestem ciekaw. Bardzo intensywnie promujemy się między innymi w Japonii.
PAP: Skąd ten pomysł?
K.Ż.: W zespole Bogdanka LUK Lublin, którego jesteśmy największym sponsorem, gra dwóch czołowych japońskich siatkarzy. Obaj są bardzo popularni w swoim kraju. Już wiosną, gdy stało się jasne, iż dołączą do drużyny, zaczęliśmy wykorzystywać ich rozpoznawalność do promocji Lublina. Podczas wizyt naszych przedstawicieli w Japonii łączyliśmy prezentację miasta jako Europejskiej Stolicy Kultury z wątkami sportowymi. Zainteresowanie jest duże. Chcemy przyciągać do Lublina japońskich turystów, tym bardziej iż Japończycy chętnie podróżują po świecie.
Nasza dotychczasowa strategia marketingowa wymaga ponownego spojrzenia, analizy i dostosowania do możliwości, jakie przed nami stoją w najbliższych latach, właśnie to robimy. Mierzymy jednak siły na zamiary. Nie uda nam się gwałtownie uczynić z Lublina drugiego Edynburga w dziedzinie teatru, ponieważ są to ośrodki o zupełnie innej skali i możliwościach. Nie wszystkie nasze zamierzenia udaje się zrealizować, choćby w kontekście współpracy z Barceloną i Madrytem w ramach Eurocities, która rozwija się wolniej, niż byśmy chcieli. Jesteśmy natomiast obecni w wielu europejskich sieciach miast i inicjatywach międzynarodowych. Zakładamy, iż do 2029 roku nasza aktywność na tym polu będzie jeszcze większa. Europejską Stolicę Kultury traktujemy jako jeden z głównych motorów budowania i wzmacniania marki Lublina.
PAP: Lublin ma wiele lubianych imprez, rzecz chyba w tym, żeby poszerzyć skalę o wydarzenia i artystów z absolutnie najwyższej półki.
K.Ż.: Oczywiście. Tego właśnie wymaga od nas tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. Oczekiwania są ogromne, co odczuwamy już dzisiaj, mimo iż wydarzenia główne zaplanowano dopiero na 2029 rok. Podobnie jak podczas obchodów 700-lecia nadania Lublinowi praw miejskich, przygotujemy wówczas mnóstwo wydarzeń o różnej randze. Przypomnę, iż jubileuszowi 700-lecia towarzyszyło blisko 900 projektów kulturalnych i nie tylko zrealizowanych w ciągu jednego roku.
Dziś powinniśmy zastanowić się, jak odpowiedzieć na oczekiwania nowego odbiorcy i jednocześnie nie zamykać się w obecnej formule wydarzeń. Takie wyzwania stoją przed Innymi Brzmieniami czy Carnavalem Sztukmistrzów. To wspaniałe festiwale, pojawia się jednak pytanie, jak je rozwijać, by nie ograniczać się do powielania dotychczasowych rozwiązań. Przy odpowiednim budżecie można znaleźć nowe pomysły, ale nie chodzi wyłącznie o pieniądze. Dlatego w większym stopniu stawiamy na współpracę. Nasze Krajowe Centrum Choreograficzne, wyrosłe z Teatrów Tańca, czy twórcy Fundacji Sztukmistrze z obszaru nowego cyrku mają bardzo interesujące pomysły, potrzebują jednak własnego miejsca i odpowiednich warunków do prowadzenia działalności, prezentowania spektakli. Niewykluczone, iż w ich pracę zaangażuje się również Janusz Opryński, który będzie wspierał ich jako reżyser. Jestem ciekaw, jakie efekty przyniesie ich spotkanie.
PAP: A propos miejsc – to największy problem. Miasto nie ma przestrzeni, gdzie można prezentować duże spektakle i koncerty.
K.Ż: Centrum Spotkania Kultur, Filharmonia Lubelska i Opera Lubelska podlegają Urzędowi Marszałkowskiemu. Za każdym razem musimy więc zwracać się o dostęp do tych obiektów. W kontekście Europejskiej Stolicy Kultury jeszcze częściej będziemy potrzebowali możliwości korzystania z tych przestrzeni. Będziemy zabiegać o wypracowanie wieloletniego programu współpracy i niedługo rozpoczniemy rozmowy na ten temat.
Równolegle musimy znaleźć alternatywne rozwiązanie, czyli stworzyć nową przestrzeń, którą roboczo nazywamy Halą Kultury. To na razie tylko wizja, ale wierzę, iż w perspektywie najbliższych lat się wyklaruje i zrealizuje. Rozważamy wykorzystanie w tym celu terenu Targów Lublin.
Kolejnym przedsięwzięciem, o którym myślimy, jest zadaszenie wirydarza Centrum Kultury, to wizja z europejskim rozmachem. Dzięki temu, w tej wyjątkowej przestrzeni, można byłoby organizować wydarzenia niemal przez cały rok. Jesteśmy na etapie projektu.
PAP: W jakim punkcie po niedawnej rezygnacji Pawła Potoroczyna z funkcji szefa jest projekt Europejska Stolica Kultury? Jak wygląda „mapa drogowa” na najbliższe miesiące?
K.Ż.: Musimy przede wszystkim rozpocząć wdrażanie zwycięskiej aplikacji, dzięki której Lublin otrzymał tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. Mam nadzieję, iż niedługo uruchomimy środki na projekty wyłaniane w drodze konkursów, do czego również zobowiązuje nas ten dokument.
Z końcem grudnia, pod kierunkiem dyrektor Katarzyny Dumy, musi zostać również określony ostateczny kształt instytucji Europejska Stolica Kultury. Dzięki temu od stycznia będzie mogła rozpocząć już bardzo szczegółowe działania związane z przygotowaniem konkretnych wydarzeń.
Mam szczególny stosunek do projektu Europejskiej Stolicy Kultury. Lublin jest trzecim polskim miastem, po Krakowie i Wrocławiu, które otrzymało ten tytuł, ale rzeczywistość, w jakiej dziś funkcjonujemy, jest zupełnie inna niż w latach 2000 i 2016, kiedy tytuł ten przypadał poprzednim polskim miastom. Dlatego Europejska Stolica Kultury pełni w tej chwili zupełnie inną funkcję. Musimy przygotować wiele znakomitych wydarzeń, ale jeszcze ważniejsza jest zmiana świadomości społecznej. Rok 2029 powinien stać się kluczowym momentem tego procesu, który jednak nie zakończy się wraz z obchodami. Dlatego Europejska Stolica Kultury pozostanie z nami jako odrębna instytucja. Rozstrzygniemy jedynie, czy będzie przez cały czas funkcjonować pod tą samą nazwą, czy pod inną. Do 2030 roku jej działalność będzie współfinansowana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
PAP: Jakie jest pana marzenie o Lublinie w 2030 roku?
K.Ż.: Chciałbym, aby oferta kulturalna realnie wpływała na jakość życia mieszkańców. Dlatego musimy wychodzić do nich, w tym młodzieży, z konkretną propozycją spędzania wolnego czasu. Wiąże się z tym również kwestia edukacji i wskazywania wartości oraz znaczenia kultury.
Moim marzeniem jest stworzenie, a może raczej reaktywowanie, młodzieżowej orkiestry symfonicznej. Wymagałoby to współpracy z Filharmonią Lubelską, podlegającą samorządowi województwa. Prowadzimy już na ten temat rozmowy. Najważniejszą kwestią nie jest w tym przypadku budżet, ale znalezienie odpowiedzi na pytania: kto miałby się tym zająć i w jaki sposób zorganizować takie przedsięwzięcie. Mamy wielu utalentowanych absolwentów lubelskich szkół muzycznych, którzy mieszkają dziś w różnych częściach Polski i nie mają stałego zatrudnienia. Chętnie wróciliby do Lublina, gdyby stworzyć im odpowiednie warunki. Postawmy więc na młodych i dajmy im szansę.
Istotna jest również zmiana miejskiej przestrzeni i jeszcze większe wkomponowanie w nią zieleni. To światowy trend, widoczny w wielu miastach. Lublin również podąża w tym kierunku. Dzięki takim zmianom zyskamy znacznie więcej przestrzeni, którą będą mogły wykorzystywać także instytucje kultury. Dobrym przykładem są Błonia pod Zamkiem. Już w przyszłym roku powinny być gotowe do organizacji wydarzeń. Park Ludowy przyciąga na co dzień i w weekendy tysiące osób, ale jego potencjał nie pozostało tak mocno wykorzystywany przez instytucje kultury. Dlatego tak bardzo zależy mi na powstaniu Hali Kultury w sąsiedztwie parku. Chciałbym, aby jego przestrzeń służyła również animowaniu różnorodnych działań artystycznych.
Musimy także wspierać i stymulować potencjał Chatki Żaka. To dodatkowo podkreśli akademicki charakter Lublina. Wprawdzie nigdzie chyba, poza Lublinem, nie udało się w pełni zaangażować środowiska studenckiego w animowanie życia kulturalnego na dużą skalę, ale my w tym zakresie mamy ogromne doświadczenie i możliwości. Chodzi przede wszystkim o to, by włączyć w życie kulturalne młodsze pokolenia i nieco zmienić strukturę demograficzną naszej publiczności.
Budujemy Centrum Sztuki Dzieci i Młodzieży, które będzie dysponowało salą widowiskową na ponad 300 osób. jeżeli powstanie również Hala Kultury, a także planowane centra kultury w poszczególnych dzielnicach, nie będziemy już potrzebowali wielu nowych obiektów.
Od ponad trzydziestu lat jestem związany z administracją rządową i samorządową, a jednocześnie nieprzerwanie pracuję na uniwersytecie. Dzięki temu wyraźnie dostrzegam zmianę, od której rozpoczęliśmy naszą rozmowę. Chodzi o dumę z miasta i o to, iż młodzi ludzie coraz częściej nie chcą już wyjeżdżać z Lublina, bo czują, iż jest to ich miejsce. A jeżeli wyjeżdżają, podkreślają, iż zamierzają wrócić. Ich więź z miastem staje się coraz silniejsza, co bardzo mnie cieszy.
Rozmawiał Jacek Wakar.
Polska Agencja Prasowa / opr. PaW
Fot. Krzysztof Żuk – archwium / Facebook
