W 2025 r. z powodu czerniaka w Małopolsce leczyło się 3812 osób. To o 290 więcej niż w 2024 r. Tylko z programu lekowego przeznaczonego dla chorych z tym rodzajem nowotworu w ubiegłym roku korzystało 353 pacjentów. W ciągu ostatnich sześciu lat na sfinansowanie tego programu małopolski NFZ przeznaczył łącznie ponad 224 mln zł. Dziś obchodzimy Europejski Dzień Walki z Czerniakiem.
Czerniak jest nowotworem złośliwym powstającym z komórek barwnikowych. Jego podstawowym objawem są widoczne zmiany na skórze np. twarzy, nogach, plecach, nowotwór może się jednak rozwinąć także w innych miejscach – na błonach śluzowych czy powierzchni gałki ocznej.
Na ryzyko rozwoju choroby ma wpływ przede wszystkim niewidzialne promieniowanie ultrafioletowe (UV), na które jesteśmy narażeni w kontakcie ze słońcem. Nadmierne opalanie może prowadzić do oparzeń i uszkadzania komórek skóry, a w konsekwencji także rozwoju nowotworu. Kąpieli słonecznych należy unikać szczególnie w godz. 11-16, kremy z filtrami stosować przez cały rok – także zimą czy wiosną, głowę chronić czapką, a oczy okularami przeciwsłonecznymi z filtrem UV. Ryzyko rozwoju czerniaka zwiększają również częste wizyty w solarium. Są one szczególnie niebezpieczne w okresie jesienno-zimowym, gdy skóra jest nieprzygotowana na silne promieniowanie ultrafioletowe.
– Analiza małopolskiego NFZ pokazuje, iż liczba mieszkańców naszego regionu, którzy mierzą się z czerniakiem, w ciągu ostatniej dekady wyraźnie wzrosła. W 2015 r. chorych z czerniakiem było niespełna 2,3 tys. W 2025 r. w małopolskich placówkach z powodu tej choroby leczyło się już 3812 osób. To o 290 osób więcej niż 2024 r. i ponad 1,5 tys. więcej niż w 2015 r. – wylicza Elżbieta Fryźlewicz-Chrapisińska, dyrektor Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Krakowie.
W terapii czerniaka są wykorzystywane m.in. terapie lekowe. Program lekowy dla pacjentów z czerniakiem skóry lub błon śluzowych jest jednym z najbardziej innowacyjnych w onkologii i obejmuje m.in. leki z zakresu immunoterapii. W Małopolsce realizują go cztery placówki: Szpital Uniwersytecki w Krakowie, Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy Oddział w Krakowie, Szpital Specjalistyczny im. Ludwika Rydygiera w Krakowie oraz Szpital Wojewódzki im. św. Łukasza w Tarnowie.
Tylko w 2025 r. w programie lekowym dla chorych z czerniakiem w Małopolsce było leczonych 353 pacjentów. Za ich terapie małopolski NFZ zapłacił 51 mln zł. Na przestrzeni ostatnich sześciu lat (2020-2025) na pokrycie kosztów takiego leczenia przeznaczono łącznie ponad 224 mln zł.
W przypadku pacjentów z czerniakiem oka pomocna może być również protonoterapia finansowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Prowadzi ją krakowski Szpital Uniwersytecki. W 2025 r. z takiej metody leczenia skorzystało 16 osób.
Jak podkreślają lekarze, wcześnie wykryty czerniak jest niemal w 100 proc. wyleczalny. By nie przegapić początków choroby, każdy z nas powinien pamiętać o regularnej samokontroli skóry – systematycznym sprawdzaniu, czy na jej powierzchni nie pojawiły się żadne nowe zmiany albo te już istniejące nagle nie wyglądają inaczej. W dokładnym przeglądzie pomoże reguła ABCDE, określająca cechy charakterystyczne dla czerniaka:
- A- asymetria znamienia;
- B- brzegi poszarpane, nierównomierne;
- C- czerwony, czarny lub niejednorodny kolor;
- D- duży rozmiar – średnica powyżej 6 mm;
- E- ewolucja – postępujące zmiany w znamieniu.
Ze wszystkimi znamionami, które budzą niepokój, ulegają zmianie, należy zgłosić się do lekarza. W Małopolsce jest ponad 60 gabinetów dermatologicznych, które mają podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Ich adresy można znaleźć w tym miejscu: https://gsl.nfz.gov.pl/GSL/GSL/PrzychodnieSpecjalistyczne. Do dermatologa jest potrzebne skierowanie, które może wystawić lekarz podstawowej opieki zdrowotnej.
