Masz darowiznę od rodziców? Jeden błąd w formularzu i zapłacisz wysoki podatek. O tym musisz pamiętać w 2026 roku

Przekazywanie majątku w gronie najbliższej rodziny to w Polsce tradycja i najczęstszy sposób na wsparcie startu w dorosłość. Rodzice dokładają się do wkładu własnego na mieszkanie, dziadkowie finansują zakup pierwszego samochodu, a rodzeństwo pomaga w spłacie kredytu. Polskie prawo podatkowe jest w tym zakresie – teoretycznie – bardzo łaskawe, oferując całkowite zwolnienie z podatku dla najbliższych krewnych. Jednak w 2026 roku słowo „automatycznie” wciąż nie ma tutaj zastosowania przy większych kwotach. Wystarczy jeden formalny błąd, przeoczenie terminu lub – co gorsza – niewłaściwa forma przekazania gotówki, aby Urząd Skarbowy potraktował prezent jak zwykły dochód i zażądał haraczu, który może zrujnować domowy budżet. Jak bezpiecznie przyjąć pieniądze od bliskich i spać spokojnie?

Fot. Warszawa w Pigułce

Styczeń to miesiąc, w którym często finalizujemy sprawy finansowe omawiane przy świątecznych stołach. To także czas, gdy wielu młodych ludzi rusza po kredyty hipoteczne, legitymując się w banku wkładem własnym pochodzącym z darowizny. Dla fiskusa rok 2026 to kolejny rok uszczelniania systemu. Dzięki zaawansowanym algorytmom Krajowej Administracji Skarbowej, wyłapanie przepływów pieniężnych, które nie mają pokrycia w zadeklarowanych dochodach, jest prostsze niż kiedykolwiek.

Wielu podatników żyje w błędnym przekonaniu, iż skoro pieniądze są od mamy lub taty, to „urzędowi nic do tego”. To niebezpieczny mit. Owszem, istnieje tzw. zerowa grupa podatkowa, ale przywilej ten jest obwarowany rygorystycznymi wymogami formalnymi. jeżeli ich nie dopełnisz, zwolnienie przepada, a Ty zostajesz z nakazem zapłaty podatku według skali, a w skrajnych przypadkach – karnej stawki sankcyjnej. Gdzie czyhają najgroźniejsze pułapki?

Grupa „Zero” – kto do niej należy, a kto musi uważać?

Kluczem do zrozumienia podatku od spadków i darowizn jest stopień pokrewieństwa. W 2026 roku przepisy wciąż wyróżniają specjalną grupę podatników (tzw. grupę zerową), która może korzystać z nielimitowanego kwotowo zwolnienia z podatku. Oznacza to, iż możesz otrzymać od ojca milion złotych, a od babci mieszkanie w centrum Warszawy i nie zapłacisz ani grosza podatku do Skarbu Państwa.

Do tego elitarnego grona należą wyłącznie:

• Małżonkowie,
• Zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki),
• Wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie),
• Pasierbowie,
• Rodzeństwo,
• Ojczym i macocha.

Uwaga na pułapkę! Do grupy zerowej NIE należą zięciowie, synowe ani teściowie (oni są w I grupie podatkowej, gdzie obowiązują kwoty wolne, ale powyżej nich płaci się podatek). Częstym błędem jest sytuacja, gdy teściowie chcą dać pieniądze na mieszkanie „młodym” i robią jeden przelew na wspólne konto małżonków. Wtedy połowa tej kwoty (ta przypadająca na zięcia/synową) podlega opodatkowaniu! Aby tego uniknąć, teściowie powinni przelać całość swojemu dziecku, a ono włączy te środki do majątku wspólnego (co jest już neutralne podatkowo).

Formularz SD-Z2. Masz 6 miesięcy – ani dnia więcej

Najważniejszym warunkiem skorzystania ze zwolnienia dla kwot przekraczających limit wolny od zgłoszenia (obecnie 36 120 zł) jest zgłoszenie faktu nabycia darowizny do Naczelnika Urzędu Skarbowego. Służy do tego formularz SD-Z2.

Termin jest nieprzekraczalny i wynosi 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego (czyli zwykle od dnia wpływu środków na konto lub podpisania umowy). W 2026 roku sądy administracyjne wciąż są bezlitosne w swoim orzecznictwie: spóźnienie o jeden dzień, choćby z powodu choroby czy zapomnienia, skutkuje bezpowrotną utratą prawa do zwolnienia. W takiej sytuacji darowizna zostaje opodatkowana na zasadach ogólnych dla I grupy podatkowej (od 3% do 7% nadwyżki ponad kwotę wolną).

Formularz SD-Z2 można złożyć papierowo, ale w 2026 roku standardem jest już usługa e-Urząd Skarbowy. Wypełnienie zgłoszenia online zajmuje kilka minut, a system automatycznie generuje Urzędowe Poświadczenie Odbioru (UPO), które jest Twoją polisą ubezpieczeniową na wypadek kontroli.

Gotówka w kopercie? To najdroższy błąd, jaki możesz popełnić

O ile zgłoszenie darowizny to kwestia pilnowania kalendarza, o tyle forma przekazania pieniędzy to pułapka techniczna, w którą wpada tysiące Polaków. Przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn mówią jasno: aby skorzystać ze zwolnienia w grupie zerowej (gdy kwota przekracza limit 36 120 zł), darowizna środków pieniężnych musi być udokumentowana dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy lub przekazem pocztowym.

Co to oznacza w praktyce?

• Scenariusz bezpieczny: Mama robi przelew ze swojego konta na Twoje konto. W tytule wpisuje „Darowizna dla syna”. Masz potwierdzenie przelewu. Składasz SD-Z2. Podatek wynosi 0 zł.
• Scenariusz katastrofalny: Mama wypłaca z banku 50 000 zł, wkłada je do koperty i daje Ci do ręki przy obiedzie. Ty idziesz do banku i wpłacasz te pieniądze na swoje konto we wpłatomacie. Składasz SD-Z2. W tym przypadku zwolnienie Ci nie przysługuje!

Dlaczego? Ponieważ nie zachowano wymogu udokumentowania przepływu środków „z konta na konto” (lub przekazem). Wpłata własna w bankomacie dowodzi jedynie, iż wpłaciłeś gotówkę, ale nie dowodzi, iż pochodzi ona od darczyńcy. W takiej sytuacji Urząd Skarbowy naliczy podatek, mimo iż darowizna była od matki, a Ty zgłosiłeś ją w terminie. W 2026 roku, gdy gotówka jest coraz bardziej na cenzurowanym, fiskus trzyma się tej zasady kurczowo.

Sumowanie darowizn z 5 lat – o tym zapominamy najczęściej

Wielu podatników uważa, iż limit 36 120 zł (kwota wolna od zgłaszania w grupie zerowej) „resetuje się” co roku. To błąd. Limit ten dotyczy sumy darowizn od jednej osoby w ciągu 5 lat poprzedzających ostatnią darowiznę.

Przykład: jeżeli w 2023 roku dostałeś od ojca 20 000 zł (nie musiałeś zgłaszać, bo poniżej limitu), a w styczniu 2026 roku dostaniesz kolejne 20 000 zł, to łączna suma (40 000 zł) przekracza limit 36 120 zł. Oznacza to, iż masz obowiązek zgłosić tę drugą darowiznę na druku SD-Z2. W formularzu wykazujesz nową kwotę, ale zaznaczasz, iż sumuje się ona z poprzednimi. Przeoczenie tego faktu to jeden z najczęstszych powodów wezwań do urzędu.

Stawka sankcyjna 20% – koszmar nieuczciwych

Co się stanie, jeżeli nie zgłosisz darowizny i będziesz liczył na to, iż „się nie wyda”? W 2026 roku systemy analityczne KAS są bardzo sprawne. Kontrola najczęściej następuje przy okazji dużych zakupów. Kupujesz mieszkanie za 600 tys. zł, a Twoje dochody z ostatnich lat to 300 tys. zł. Urząd pyta: „Skąd miał pan resztę?”.

Jeśli wtedy powiesz: „A, dostałem od rodziców dwa lata temu, ale zapomniałem zgłosić”, wpadasz w największe kłopoty. W takim przypadku, gdy powołujesz się na niezgłoszoną darowiznę w trakcie kontroli, podatek wynosi karną stawkę 20%. Zamiast zera, oddajesz państwu jedną piątą otrzymanej kwoty. To kara za próbę ukrycia majątku.

Czynny żal – czy ratuje skórę?

W przypadku podatku od spadków i darowizn instytucja „czynnego żalu” działa w ograniczonym zakresie. jeżeli minął termin 6 miesięcy, prawa do zwolnienia całkowitego nie da się przywrócić (chyba iż udowodnisz, iż dowiedziałeś się o darowiźnie później, co przy przelewach jest niemożliwe). Możesz jednak uniknąć odpowiedzialności karno-skarbowej za niezłożenie deklaracji, składając ją po terminie wraz z czynnym żalem i zapłatą należnego podatku (według skali dla I grupy, co jest i tak lepsze niż karna stawka 20%).

Co to oznacza dla Ciebie? – Instrukcja bezpieczeństwa na 2026 rok

Jeśli w nowym roku planujesz przyjąć wsparcie od rodziny, wydrukuj sobie tę krótką listę zasad. Może ona uratować Cię przed utratą kilku lub kilkunastu tysięcy złotych:

• Zawsze wybieraj przelew: choćby jeżeli rodzice trzymają oszczędności w gotówce, poproś, by najpierw wpłacili je na swoje konto, a potem przelali Tobie. Tytuł przelewu powinien być jednoznaczny: „Darowizna”. Unikaj wpłat gotówkowych „z ręki do ręki” przy kwotach powyżej 30 tys. zł.
• Pilnuj licznika 36 120 zł: Prowadź w domowym archiwum rejestr darowizn od poszczególnych członków rodziny. Pamiętaj, iż limit dotyczy każdego darczyńcy osobno (osobny limit od mamy, osobny od taty).
• Ustaw przypomnienie w telefonie: Po otrzymaniu przelewu masz pół roku na zgłoszenie. Najlepiej zrób to od razu. Złożenie SD-Z2 przez e-Urząd Skarbowy jest darmowe.
• Uważaj na „prezenty ślubne”: Koperty od gości weselnych to też darowizny. jeżeli od jednej osoby (np. chrzestnego) dostaniesz bardzo dużą kwotę, teoretycznie powinieneś to zgłosić, jeżeli przekroczy limity dla dalszych grup podatkowych (tam limity są niższe).
• Zięć i Synowa na cenzurowanym: jeżeli rodzice chcą pomóc małżeństwu w zakupie mieszkania, niech przelewają pieniądze wyłącznie swojemu biologicznemu dziecku. Wtedy podatek wynosi 0 zł. jeżeli przeleją na wspólne konto z adnotacją „dla dzieci”, połowa kwoty trafia do synowej/zięcia, którzy muszą zapłacić podatek, bo dla teściów są obcymi ludźmi w świetle ustawy (I grupa, ale bez zwolnienia całkowitego).

Prawo podatkowe w 2026 roku nie wybacza niewiedzy. Zwolnienie z podatku od darowizn to przywilej, z którego warto korzystać, ale trzeba to robić z aptekarską precyzją. Jeden przelew zamiast gotówki i jeden formularz wysłany na czas dzielą Cię od pełnego bezpieczeństwa finansowego.