Ostatni szczyt Rady Europejskiej wywołał w mediach lawinę doniesień o intensywnych negocjacjach dotyczących systemu ETS, prowadzonych w trakcie obrad. Tematyka polityki klimatycznej i wsparcia konkurencyjności europejskiego rynku zdominowała dyskusje unijnych przywódców. Konflikt między państwami oraz porozumienie zawarte podczas obrad między Niemcami a Francją wywołały spekulacje dotyczące przyszłości europejskiej polityki klimatycznej i unijnego podejścia do wsparcia przemysłu na kontynencie.
15 i 16 października podczas szczytu europejskich przywódców omawiano wiele kwestii dotyczących polityki Unii Europejskiej. Poruszono tematykę wsparcia finansowego dla Ukrainy, bezpieczeństwa na obszarze Bliskiego Wschodu, czy odporności bloku na rosyjskie ataki hybrydowe. Według relacji tematem, który wywołał największe spory między przywódcami europejskich państw była kwestia Europejskiego Systemu Handlu Emisjami. Część członków Rady Europejskiej postulowała za jego osłabieniem i przesunięciem w czasie wejścia w życie następnej wersji mechanizmu.
Europejski System Handlu Emisjami, czyli tak zwany EU ETS, polega na mechanizmie uprawnień do emisji dwutlenku węgla. Operatorzy objęci systemem mogą sprzedawać przyznane w dyrektywie uprawnienia innym. To o złagodzenie tego systemu postulowali niektórzy przywódcy państw członkowskich. Włochy, Polska, Węgry, Słowacja i Czechy łączyły kryzys związany z ograniczaniem konkurencyjności unijnej gospodarki i rosnącymi cenami energii z kosztami emisji dwutlenku węgla w Unii Europejskiej. Podczas spotkania premier Czech, Andrej Babiš, stwierdził, iż „ktoś zarabia miliardy kosztem europejskiego przemysłu, który podupada”. Opozycję wobec elementów ETS, jeszcze przed szczytem Rady Europejskiej, zapowiadał podczas spotkania premierów państw Grupy Wyszehradzkiej Donald Tusk. Jak stwierdził polski premier: „czy mówimy o ETS1, ETS2, czy innych niektórych propozycjach: wszystko to, co wprowadzi na nas ryzyko droższej energii, zostanie przez nas zablokowane”. ETS2 to rozszerzenie struktury handlu emisjami na inne sektory, głównie transport drogowy i budynki. W kwestii tej nowelizacji sceptycznie nastawieni do systemu handlu emisjami przywódcy postulowali opóźnienie wprowadzenia struktury z 2028 roku na 2030. Według doniesień, na posiedzeniu Rady Europejskiej opór wobec ETS poparła również Grecja.
W rozmowie z Fenestrą Słowackie Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Europejskich podkreślało starania o zmiany w mechanizmie handlu emisjami podjęte podczas szczytu: – Republika Słowacka uważa, iż unijny system handlu uprawnieniami do emisji (ETS) musi we właściwym stopniu uwzględniać swój wpływ na ceny energii oraz konkurencyjność europejskiego przemysłu. Wraz z naszymi partnerami z Grupy Wyszehradzkiej – Czechami, Węgrami i Polską – oraz przy wsparciu Włoch, postulowaliśmy przyjęcie bardziej zdecydowanych i konkretnych zapisów w tej kwestii. Szereg naszych wspólnych priorytetów znalazł odzwierciedlenie w konkluzjach Rady Europejskiej – powiedzieli nam przedstawiciele resortu. – jeżeli chodzi o system ETS2, wspólnie doprowadziliśmy do tego, iż Rada Europejska wezwała Komisję Europejską do zaktualizowania oceny wszelkich skutków funkcjonowania ETS2, ze szczególnym uwzględnieniem jego konstrukcji oraz mechanizmów ochronnych – kontynuowali.
Część państw członkowskich odpierała jednak krytyczne stanowiska. Według relacji, przede wszystkim państwa nordyckie, Finlandia, Szwecja i Dania, broniły mechanizmu ETS. Przywódcy ci twierdzili, iż ingerencja w system ETS podważyłaby sens inwestycji w odnawialne źródła energii i byłaby niekorzystna dla państw, które dokonały już przekształceń w swoim sektorze energetycznym. Stanowiska te poparły również Francja, Niemcy i Hiszpania. Po dwudniowych dyskusjach sformułowano ostatecznie wspólne konkluzje. Państwa opowiadające się za osłabieniem mechanizmów i opóźnieniem wejścia w życie nowych nie zdołały wprowadzić swoich postulatów do wniosków Rady Europejskiej. W informacjach o głównych wynikach negocjacji przeczytać możemy jedynie, iż europejscy przywódcy podkreślili „potrzebę zapewnienia przewidywalnego rynku emisji dwutlenku węgla” wspierającego, między innymi, „konkurencyjność przemysłu”. Przywódcy wezwali Komisję Europejską do „zaktualizowania swojej oceny skutków ETS2, w szczególności jego projektu i zabezpieczeń”.

W tle negocjacji europejskich przywódców zawarte zostało porozumienie między Francją a Niemcami, dotyczące branży samochodowej / Źródło: Wikimedia Commons (fot. European Commission)

Państwa Grupy Wyszehradzkiej zostały wsparte przez Włochy i Grecję. / Państwa Grupy Wyszehradzkiej zostały wsparte przez Włochy i Grecję. / Źródło: Wikimedia Commons (fot. European Union)
– Ostatni szczyt Rady Europejskiej pokazał, iż różnice stanowisk nie mają już wyłącznie technicznego charakteru, ale dotyczą fundamentalnego pytania: jak pogodzić ambitne cele klimatyczne Unii Europejskiej z konkurencyjnością europejskiej gospodarki i bezpieczeństwem ekonomicznym obywateli? Warto zaznaczyć, iż państwa członkowskie nie kwestionują w jednakowym stopniu samej potrzeby transformacji. Różnią się przede wszystkim w ocenie jej tempa, instrumentów i społecznych konsekwencji – mówi o konflikcie między państwami członkowskimi, dotyczący polityki klimatycznej bloku, europeistka i politolożka prof. Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza Beata Przybylska-Maszner. – Unia Europejska jest systemem, w którym ścieranie się odmiennych interesów narodowych stanowi naturalny element podejmowania decyzji. Problem pojawiłby się wówczas, gdyby państwa przestały być gotowe do poszukiwania kompromisu, a spór o ETS przerodził się w trwały podział podważający wspólne cele polityki klimatycznej – kontynuuje badaczka. Prof. Przybylska-Maszner tłumaczy również, co obecny konflikt przywódców oznacza dla ogólnej zdolności porozumienia między państwami członkowskimi: – Moim zdaniem najważniejsze pytanie nie brzmi dziś, czy państwa członkowskie się różnią, ale czy w Unii uda się przełożyć te różnice na rozwiązania akceptowalne dla gospodarek znajdujących się na odmiennych etapach transformacji. Dlatego obecny spór postrzegałabym przede wszystkim jako test zdolności Unii Europejskiej do wypracowania kompromisu w warunkach rosnącej presji gospodarczej i społecznej, a nie jako dowód trwałego konfliktu między jej członkami – stwierdza europeistka.
Dwustronne porozumienie
Równolegle z obradami Rady Europejskiej, Niemcy i Francja zawarły porozumienie zakładające obniżenie emisji dwutlenku węgla branży samochodowej i stworzenie odpowiednich warunków dla produkcji aut elektrycznych na kontynencie. Francusko-niemiecki plan ma również złagodzić unijny zakaz sprzedaży aut spalinowych od 2035 roku i wzmocnić wymogi dotyczące preferencji produktów europejskich w branży automobilnej. Według porozumienia, w zamówieniach publicznych i mechanizmach finansowania dotacjami publicznymi, 70% części samochodowych musiałoby być produkowanych w Europie. Zasada ta nie obejmowałaby jednak baterii, których jedynie 10% zawartości musiałaby pochodzić z kontynentu.
– Wspomniane porozumienie sygnalizuje zmianę w unijnej polityce przemysłowej, czyli przejście od neutralnych reguł rynkowych do warunkowania wsparcia publicznego warunkiem lokalizacji produkcji. Jest ambiwalentne jako świadectwo wzmocnienia. Zostało przygotowane kosztem osłabienia celów klimatycznych, a w najważniejszym segmencie łańcucha wartości (baterie) jest mało ambitne. Ponadto ma charakter międzyrządowy, a nie wspólnotowy – komentuje dla Fenestry prof. UEP Ida Musiałkowska, kierowniczka Katedry Europeistyki Instytutu Gospodarki Międzynarodowej Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. – Jest to swoista transakcja wiązana. Niemcy przyjęły francuskie żądanie ostrzejszych reguł „Made in Europe”, a Francja zgodziła się na luźniejsze normy emisji dla producentów. Producenci mieliby zredukować emisje CO₂ o 90% do 2035 r., bez obowiązku kompensowania pozostałych 10%. Wzmocnienie przemysłowe zostało więc okupione osłabieniem filaru Zielonego Ładu. To przykład napięcia między konkurencyjnością a innymi celami traktatowymi – kontynuuje badaczka. – Dla państw naszego regionu tj. w Europie Środkowej i Wschodniej, w tym w Polsce, z silną bazą dostawców komponentów, próg wartości dodanej jest potencjalnie korzystny ze względu na popyt na produkcję zlokalizowaną w UE – kończy prof. Musiałkowska.
Porozumienie między Paryżem i Berlinem wymaga jeszcze akceptacji Parlamentu Europejskiego i przywódców innych państw członkowskich, aby mogło stać się prawem. Mimo tego, zarówno plan dwóch państw jak i opozycja wobec systemu ETS są przykładami wzmocnienia debaty między państwami Unii Europejskiej dotyczącej konkurencyjności europejskiego rynku i przyszłości polityki klimatycznej bloku. Legislacyjne zmiany wymagają jednak kolejnych negocjacji w unijnych instytucjach.
Leo TARGONI

2 dni temu









