Nadchodzi nowa era budynków

Znowelizowana dyrektywa budynkowa EPBD (UE 2024/1275) to unijne prawo, którego celem jest redukcja zużycia energii i emisji gazów cieplarnianych w sektorze budownictwa.

Nowe unijne prawo to unijna strategia dekarbonizacji, która zastępuje standard nZEB (budynków o niemal zerowym zużyciu energii) i wprowadza wymóg, by wszystkie nowe obiekty były zeroemisyjne (ZEB).

Jej głównym założeniem jest osiągnięcie bezemisyjnych zasobów budowlanych w całej Unii Europejskiej do 2050 roku.

W praktyce oznacza to radykalną zmianę standardów budowlanych oraz ograniczenia w finansowaniu paliw kopalnych na rzecz OZE.

Najważniejsze założenia i nowe obowiązki wynikające z nowelizacji tej dyrektywy obejmują:

• Od 2028 i 2030 r. istniejące budynki muszą być zeroemisyjne (ZEB), a równolegle pojawia się obowiązek fotowoltaiki na dachach wielu obiektów – z harmonogramem zależnym od funkcji i metrażu. Od 1 stycznia 2028 r. standard dotyczy obiektów publicznych. Od 1 stycznia 2030 r. wymóg ten obejmie wszystkie nowo powstające budynki mieszkalne i komercyjne.
• Panele słoneczne staną się koniecznością. Instalacje solarne muszą być sukcesywnie wdrażane na budynkach użyteczności publicznej i niemieszkalnych, a do 2030 r. we wszystkich nowych budynkach mieszkalnych.
• Budynki komercyjne i publiczne o wyższym zapotrzebowaniu na moc (np. z systemami klimatyzacji i ogrzewania o mocy powyżej 290 kW) będą musiały zostać wyposażone w zaawansowane systemy automatyki i zarządzania energią do końca 2029 roku.
• W przypadku budynków mieszkalnych wymagana jest redukcja zużycia energii pierwotnej o co najmniej 16% do 2030 r. i o 20-22% do 2035 r.. Dla budynków niemieszkalnych wprowadzono minimalne progi efektywności.
• Budynki będą musiały być dekarbonizowane, co w praktyce oznacza promowanie pomp ciepła i wycofywanie samodzielnych kotłów gazowych czy węglowych z dofinansowań. Od 2025 r. państwa członkowskie zostały zobowiązane do całkowitego wstrzymania dotacji na samodzielne kotły gazowe i olejowe.
• Dyrektywa zrównuje oszczędność energii z jakością środowiska wewnętrznego (IEQ – Indoor Environmental Quality), co oznacza, iż obok energii liczyć ma się też jakość powietrza w budynkach, co oznacza iż w istniejących budynkach konieczne jest unowocześnienie systemów zarządzania energią
• Wdrożony zostanie system paszportów renowacji, który pomoże modernizować budynki w kierunku bezemisyjności zgodnie z unijnymi celami klimatycznymi.

Państwa UE, w tym Polska mają czas na implementację znowelizowanej dyrektywy EPBD do prawa krajowego do 29 maja 2026 r.

Czym charakteryzuje się budynek ZEB?

Znowelizowana dyrektywa EPBD wprowadza standard budynku całkowicie zeroemisyjnego (ZEB – Zero-Emission Building), który zastępuje dotychczasowe wymogi nZEB (budynków o niemal zerowym zużyciu energii).

Nowe przepisy nakładają obowiązek bezemisyjności etapami, w zależności od funkcji i własności budynku:

• Od 1 stycznia 2028 roku – standardem ZEB muszą zostać objęte wszystkie nowe budynki publiczne (będące własnością władz publicznych lub przez nie zajmowane),
• Od 1 stycznia 2030 roku – wymóg ten obejmie wszystkie pozostałe nowe budynki, w tym domy jednorodzinne, wielorodzinne oraz obiekty komercyjne,
• Do 2050 roku – status zeroemisyjności muszą docelowo osiągnąć wszystkie istniejące budynki, co będzie realizowane poprzez sukcesywne, głębokie termomodernizacje.

Zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej, budynek w tym standardzie musi spełniać rygorystyczne kryteria:

• Brak emisji na miejscu: Budynek nie może generować żadnych emisji gazów cieplarnianych z paliw kopalnych na miejscu (całkowity zakaz stosowania tradycyjnych kotłów na gaz, węgiel czy olej),
• Bardzo wysoka efektywność: Maksymalny próg zapotrzebowania na energię pierwotną musi być o co najmniej 10% niższy niż dotychczasowe, restrykcyjne limity dla budynków o niemal zerowym zużyciu energii (nZEB),
• Zasilanie z OZE: Całość lub zdecydowana większość bardzo niskiego zapotrzebowania na energię musi pochodzić ze źródeł odnawialnych (OZE) generowanych na miejscu (np. fotowoltaika, pompy ciepła) lub w ramach lokalnych wspólnot energetycznych,
• Analiza całego cyklu życia (WLC): Dla nowych budynków obowiązkowe staje się obliczanie potencjału globalnego ocieplenia (GWP), co oznacza mierzenie śladu węglowego materiałów budowlanych od etapu produkcji aż po rozbiórkę.

W praktyce oznacza to, iż budynek o standardzie ZEB nie może emitować na miejscu żadnych zanieczyszczeń z paliw kopalnych. Musi charakteryzować się minimalnym zapotrzebowaniem na energię, które w 100% zostanie pokryte z odnawialnych źródeł energii (OZE) generowanych na miejscu (np. mikroinstalacje PV, pompy ciepła) lub w ramach lokalnych wspólnot energetycznych.

Obowiązkowa fotowoltaika: w jakich budynkach i od kiedy?

Znowelizowana dyrektywa wprowadza dodatkowo obligatoryjny montaż instalacji fotowoltaicznych na dachach. Montaż paneli słonecznych wdrażany będzie stopniowo, ze szczególnym uwzględnieniem budynków użyteczności publicznej i komercyjnych. W pierwszej kolejności obowiązek ten dotyczy wszystkich nowych budynków publicznych i niemieszkalnych, a także obiektów przechodzących głęboką termomodernizację (tzw. ważniejszą renowację w rozumieniu przepisów prawa budowlanego).

Szczegółowe ramy czasowe prezentują się następująco:

W polskich realiach dotyczy to min. programów „Czyste Powietrze” na zakup i montaż samodzielnych kotłów zasilanych gazem. Dotacje są kierowane wyłącznie na rozwiązania hybrydowe (np. kocioł spalający biogaz lub wodór, kocioł gazowy połączony z solarnym systemem termicznym lub pompą ciepła) oraz samodzielne pompy ciepła spełniające unijne normy efektywności.

Czym są paszporty renowacji i kogo obejmą?

Do maja 2026 roku państwa członkowskie UE, w tym Polska, mają wdrożyć system paszportów renowacji, który pomoże modernizować budynki w kierunku bezemisyjności zgodnie z unijnymi celami klimatycznymi.

Dokumenty będą precyzyjnie określać kolejność etapów prac (np. od docieplenia przegród zewnętrznych zgodnego z wymaganiami technicznymi WT2021, przez wymianę stolarki otworowej, aż po montaż nowoczesnej wentylacji z odzyskiem ciepła) a także zawierać szczegółowe informacje o charakterystyce energetycznej, planach modernizacji i dostępnych źródłach finansowania.

Zgodnie z unijną dyrektywą budynkową (EPBD), w pierwszej kolejności paszporty będą wspierać modernizację obiektów o najniższych klasach energetycznych. Dla właścicieli domów dokument ten stanie się kluczem do odblokowania wyższych dotacji i wsparcia finansowego z programów dopasowanych do celów klimatycznych.

System paszportów ma być dobrowolny dla właścicieli, państwa mogą wprowadzić obowiązek jego stosowania, zapewniając jednocześnie wsparcie finansowe dla najbardziej potrzebujących gospodarstw domowych.

Jakość powietrza (IAQ) i systemy BACS

Najbardziej rewolucyjnym elementem znowelizowanej dyrektywy EPBD wprowadzenie systemuBACStj. automatyki i sterowania budynkami, które są podstawą inteligentnego zarządzania. Znowelizowana dyrektywa nakłada również wymóg zapewnienia wysokiej jakości powietrza wewnętrznego (IAQ) poprzez obowiązkowe monitorowanie mikroklimatu (wentylacja, wilgotność, temperatura).

Standardy IAQ i wymogi instalacji systemów wentylacyjnych stają się najważniejsze w kontekście osiągnięcia standardu budynków bezemisyjnych (ZEB) obowiązują:

Obowiązek ten wchodzi w życie od momentu implementacji nowych przepisów unijnych do prawa krajowego. Ze względu na to, iż nowoczesne domy stają się wysoce szczelne (celem oszczędności energii), naturalna wentylacja grawitacyjna często nie wystarcza do zapewnienia odpowiedniego IAQ. Dyrektywa wymusza stosowanie systemów mechanicznych (rekuperacja) z ciągłą kontrolą parametrów powietrza. Nowe przepisy kładą nacisk nie tylko na oszczędność energii, ale i na zdrowie – wytyczne obejmują parametry takie jak poziom dwutlenku węgla CO₂, wilgotność czy kontrolę lotnych związków organicznych (TVOC).