Najniższa emerytura wynosi 1978,49 zł. Nie każdy senior tyle dostaje

Wielu Polaków żyje w przekonaniu, iż po osiągnięciu wieku emerytalnego państwo zawsze dopłaci do ustawowego minimum, niezależnie od tego, ile lat się przepracowało. To błędne założenie, które dla części przyszłych emerytów okazuje się bolesnym zaskoczeniem dopiero na etapie pierwszej wypłaty – bo obok samego wieku trzeba spełnić drugi warunek, o którym mówi się znacznie rzadziej.

Fot. Shutterstock

Wiek to dopiero połowa układanki – liczy się jeszcze staż

Od 1 marca 2026 roku najniższa emerytura w Polsce wynosi 1978,49 zł brutto, czyli około 1800,43 zł na rękę. Ta kwota faktycznie przysługuje osobom, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny – 60 lat w przypadku kobiet, 65 lat w przypadku mężczyzn. Sam wiek to jednak dopiero pierwszy z dwóch warunków. Drugim, równie istotnym, jest wymagany staż ubezpieczeniowy: co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych dla kobiet oraz 25 lat dla mężczyzn. Dopiero spełnienie obu warunków naraz – wieku i stażu – daje gwarancję, iż ZUS podniesie wyliczone świadczenie do poziomu ustawowego minimum, zgodnie z art. 85 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Nie każdy okres w życiorysie zawodowym liczy się do stażu tak samo. Okresy składkowe to przede wszystkim czas, w którym faktycznie odprowadzano składki na ubezpieczenie społeczne – z pracy etatowej, działalności gospodarczej czy niektórych umów zlecenia. Okresy nieskładkowe, takie jak część urlopów wychowawczych czy okresy pobierania niektórych zasiłków, również się liczą, ale w ograniczonym zakresie – mogą zostać uwzględnione co najwyżej do wysokości jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. W praktyce oznacza to, iż samo osiągnięcie wieku emerytalnego przy krótszym stażu nie zamyka drogi do emerytury, ale zamyka drogę do gwarantowanego minimum.

Bez wymaganego stażu ZUS wypłaci dokładnie tyle, ile ktoś sam odłożył

Osoba, która osiągnie wiek emerytalny, ale nie uzbiera wymaganych 20 lub 25 lat stażu, wciąż ma prawo do emerytury – wystarczy dosłownie jeden dzień pracy, od którego odprowadzono składkę, żeby nabyć prawo do dożywotniego świadczenia. Problem w tym, iż wysokość takiej emerytury ZUS wylicza wyłącznie na podstawie realnie zgromadzonego kapitału, dzieląc go przez średnie dalsze trwanie życia z tablic GUS, bez żadnego mechanizmu podwyższającego do poziomu ustawowego minimum. jeżeli z wyliczeń wyjdzie na przykład 1100 zł, a stażu brakuje, państwo nie dopłaci różnicy do 1978,49 zł – senior dostanie dokładnie tyle, na ile realnie „napracował” składkami.

W skrajnych przypadkach prowadzi to do świadczeń określanych potocznie jako emerytury groszowe – dosłownie po kilka złotych, a rekordziści, którzy w całym życiu przepracowali zaledwie kilka dni, otrzymują z ZUS wypłaty rzędu pojedynczego grosza miesięcznie. To nie błąd systemu ani pomyłka księgowa, tylko konsekwentne zastosowanie tej samej zasady: brak wymaganego stażu oznacza brak gwarancji minimalnego świadczenia, niezależnie od tego, jak niska byłaby wyliczona kwota.

Nawet pełny staż nie zawsze wystarcza bez samego mechanizmu wyrównania

Co ciekawe, sam pełny staż ubezpieczeniowy również nie gwarantuje automatycznie kwoty wyższej niż ustawowe minimum – gwarantuje jedynie prawo do wyrównania, gdyby wyliczone świadczenie wypadło niżej. Dobrze pokazuje to przykład kobiety z pełnym, 20-letnim stażem pracy, która przez całe życie zawodowe zarabiała wyłącznie najniższą krajową. Przy zwaloryzowanym kapitale początkowym rzędu 118 tys. zł i zwaloryzowanych składkach na poziomie 272 tys. zł, wyliczona wprost z tych składek emerytura wyniosłaby zaledwie 1465,26 zł brutto – kwotę wyraźnie niższą od ustawowego minimum. Dopiero dzięki spełnieniu warunku pełnego stażu ZUS zastosowałby mechanizm wyrównania, podnosząc realną wypłatę do gwarantowanych 1978,49 zł brutto. Gdyby tej samej kobiecie zabrakło stażu choćby o rok, zostałaby z wyliczoną, niższą kwotą bez żadnego prawa do dopłaty.

Praktyczny wniosek jest więc taki, iż warto samodzielnie sprawdzić, ile lat okresów składkowych i nieskładkowych faktycznie widnieje na koncie w ZUS, zanim złoży się wniosek o emeryturę – najlepiej z odpowiednim wyprzedzeniem, bo część brakujących okresów, na przykład związanych z dawnym zatrudnieniem czy urlopami, da się jeszcze udokumentować i doliczyć. Różnica między 19 a 20 latami stażu w przypadku kobiety może w skrajnym przypadku oznaczać różnicę między świadczeniem groszowym a pełną, gwarantowaną kwotą 1978,49 zł brutto miesięcznie – a to zbyt wiele, by zostawiać to przypadkowi.