Nie klimat, ale majątek świata

wiernipolsce1.wordpress.com 2 godzin temu

W listopadzie 2010 roku jeden z ludzi, którzy wyznaczają kierunek światowej polityki klimatycznej, powiedział głośno to, o czym jego środowisko woli milczeć: iż chodzi o podział majątku świata, a nie o jakieś tam ratowanie planety. o ile tak, to decyzji o tym podziale nie może podejmować niewybieralna elita ekspertów, urzędników i bywalców szczytów. Muszą ją podejmować ci, którzy za nią zapłacą.

To nie jest artykuł o tym, czy klimat się zmienia. Raz się ociepla, innym razem oziębia, a dyskusja, czy człowiek ma w tym istotny udział czy nieistotny — sprowadza istotę polityki „klimatycznej” na marginalny poziom. To artykuł o władzy: kto, w czyim imieniu i na czyj koszt decyduje, jak przebudować gospodarkę świata.

Co naprawdę powiedział Edenhofer

IPCC, czyli Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu, powołały w 1988 roku dwie agendy ONZ. Nie prowadzi własnych badań — przegląda publikacje i przygotowuje raporty oceniające. Ich najczęściej cytowaną część, streszczenie dla decydentów, zatwierdzają przedstawiciele rządów, zdanie po zdaniu. Formalnie jest to organ oceniający wiedzę naukową. W praktyce stoi na styku nauki i polityki.

Ottmar Edenhofer, niemiecki ekonomista, był w 2010 roku współprzewodniczącym III Grupy Roboczej IPCC, zajmującej się gospodarczymi aspektami ograniczania emisji. W wywiadzie dla „Neue Zürcher Zeitung” z 14 listopada, tuż przed szczytem w Cancún, powiedział trzy rzeczy. Po pierwsze, iż szczyt w Cancún nie jest konferencją klimatyczną, ale jedną z największych konferencji gospodarczych od II wojny światowej. Po drugie, iż kraje rozwinięte „wywłaszczyły” atmosferę wspólnoty światowej, dlatego „poprzez politykę klimatyczną de facto redystrybuujemy majątek świata”. Po trzecie, iż trzeba uwolnić się od złudzenia, iż międzynarodowa polityka klimatyczna to wyłącznie polityka ochrony środowiska.

Kontekst nie osłabia tych słów, tylko je wzmacnia. Edenhofer tłumaczył, iż większość złóż węgla, ropy i gazu musiałaby pozostać w ziemi, a prawa do emisji należałoby rozdzielić między państwa. Kto ma złoża, straci. Kto dostanie prawa do emisji, zyska. A kto rozdziela?

To nie było przyznanie się do spisku. To było coś poważniejszego: otwarta deklaracja, iż przedmiotem gry jest własność narodów — ogłoszona przez człowieka, którego żaden naród nie wybrał.

Elita, której nikt nie wybierał

Eksperci IPCC są nominowani, a nie wybierani w wyborach powszechnych. Sekretariaty ONZ wpływają na agendę i język negocjacji. Na szczyty COP co roku zjeżdżają dziesiątki tysięcy dyplomatów, urzędników, lobbystów oraz przedstawicieli fundacji i banków. W Europie Komisja Europejska, której członkowie nie są wybierani bezpośrednio przez obywateli w wyborach powszechnych, ma wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej na poziomie UE, także w sprawach związanych z handlem emisjami.

To środowisko mówi w imieniu „ludzkości”, „przyszłych pokoleń” i „planety”. Ale kto udzielił mu tak szerokiego pełnomocnictwa? Obywatele nie wybierają bezpośrednio całego tego układu ani nie mogą go w całości rozliczyć przy urnach.

Nie jest to system bezinteresowny. Wokół transformacji wyrosła cała gospodarka funduszy, doradców, certyfikatów i grantów. Nie trzeba spisku. Wystarczy interes, któremu nikt nie patrzy na ręce.

Każdy limit emisji, każda cena uprawnienia do emisji CO₂ i każdy fundusz klimatyczny wpływają na koszt energii, możliwości produkcji i kierunki przepływu pieniędzy. To polityka gospodarcza opakowana w język ratowania planety. Kto sprzeciwia się podatkowi, staje się przeciwnikiem podatku. Kto kwestionuje politykę klimatyczną, bywa przedstawiany jako „wróg planety”. Język moralnej konieczności może służyć jednemu: wyłączeniu dyskusji o tym, kto zyskuje, a kto traci.

Kto dał mandat?

Nie ma opodatkowania bez reprezentacji — ta zasada nie zawiesza się dlatego, iż cel jest szlachetny.

A jak wygląda to w polityce klimatycznej? ONZ współtworzy międzynarodowe ramy. Bruksela przyjmuje wiążące regulacje w ramach kompetencji Unii Europejskiej. Warszawa musi uwzględniać ich konsekwencje. Na każdym szczeblu ktoś może powiedzieć, iż to nie on zdecydował: eksperci tylko doradzali, szczyt tylko ustalił cele, Komisja tylko zaproponowała przepisy, a rząd jedynie je wdraża. Decyzja jest, a decydenta nie ma.

Kto ustalił, ile emisji przysługuje Polsce, a ile Chinom czy Indiom?

Kto decyduje o pieniądzach w funduszach klimatycznych i kto sprawdza ich skutki?

Kto odpowiada za kosztowny program, który nie przyniósł oczekiwanych efektów?

Czy obywatele znali koszty, zanim przyjęto zobowiązania na dziesięciolecia?

Kto zadaje te pytania, nie jest wrogiem nauki. Jest obywatelem, który chce wiedzieć, kto rozporządza jego pieniędzmi.

Machina, która żyje z problemu

Najpierw była wymiana danych pogodowych, potem raporty, cele, fundusze, a w końcu regulacje sięgające każdej elektrowni i domowego pieca. Regulacja tworzy urząd, urząd potrzebuje budżetu, a budżet uzasadnia kolejne programy. Każdy szczyt kończy się nowymi celami. Zbyt rzadko towarzyszy im równie rzetelne rozliczenie realizacji wcześniejszych zobowiązań.

Cybernetyk powie krótko: system, który sam definiuje zagrożenie, sam ocenia swoje działania i sam wnioskuje o środki, potrzebuje niezależnego sprzężenia zwrotnego z rzeczywistością. Bez niego może rozwijać się przede wszystkim we własnym interesie.

Nauka może opisać, co stanie się w różnych scenariuszach. Nie rozstrzyga jednak, czy Polska ma zamknąć kopalnie w 2030 czy w 2049 roku ani kto zapłaci za wymianę pieców. To wybory polityczne. Tymczasem skrajne scenariusze bywają przedstawiane w debacie publicznej tak, jakby opisywały najbardziej prawdopodobną przyszłość. Autorytet nauki nie przenosi się automatycznie na urzędników, którzy się na nią powołują.

Polska płaci rachunek

Mamy jedną z najbardziej emisyjnych energetyk w Unii Europejskiej, wciąż w dużej mierze opartą na węglu. Wyższe ceny uprawnień do emisji zwiększają koszty działalności objętych systemem przedsiębiorstw i mogą wpływać na ceny energii dla domów i firm. ETS2 ma objąć emisje związane z paliwami wykorzystywanymi w budynkach i transporcie drogowym, co może przełożyć się na koszty ogrzewania i dojazdów, zależnie od cen paliw i zastosowanych osłon.

Nasze dotychczasowe przewagi — własny węgiel, kopalnie i związane z nimi kompetencje — w ramach polityki dekarbonizacji stają się obciążeniem wymagającym kosztownej przebudowy. To, co Edenhofer opisał jako pozostawienie złóż w ziemi, dla nas oznacza konkretne miasta i konkretnych ludzi. Elita podejmująca decyzje na międzynarodowych szczytach nie ponosi tych kosztów w taki sam sposób jak mieszkańcy regionów górniczych.

Nie znaczy to, iż Polska ma trwać przy węglu wiecznie. Znaczy to, iż tempo, koszty i kierunek zmian muszą być przedmiotem świadomej polskiej polityki. Państwo, które przyjmuje kosztowne zobowiązania, a dopiero potem szuka pieniędzy na ich wykonanie, nie prowadzi odpowiedzialnej polityki. Wykonuje cudze założenia, nie przedstawiając obywatelom pełnego rachunku.

Czego potrzebujemy , aby świadomie egzystować w Polsce?

  1. Mandat. Każde istotne i kosztowne zobowiązanie klimatyczne powinno być przedmiotem jawnej debaty parlamentarnej przed jego przyjęciem, zgodnie z obowiązującymi procedurami.
  2. Rachunek. Do każdego zobowiązania należy dołączyć publiczną ocenę kosztów: kto zapłaci, kto zyska i jakie będą konsekwencje dla rodzin, przedsiębiorstw oraz budżetu państwa.
  3. Jawność. Każda złotówka wpłacana do funduszy klimatycznych i z nich otrzymywana powinna być publicznie ewidencjonowana.
  4. Audyt. Niezależny od wykonawców audyt powinien porównywać zapowiadane rezultaty z rzeczywistymi efektami. Programy nieskuteczne należy zmieniać lub zamykać.
  5. Rozdział ról. Naukowcy oceniają stan wiedzy i niepewność. O politycznych decyzjach dotyczących pieniędzy i kosztów społecznych rozstrzygają osoby, które można rozliczyć demokratycznie.
  6. Własna strategia. Polska powinna uczestniczyć w negocjacjach z własnym, długofalowym planem energetycznym, zamiast przyjmować zobowiązania bez rzetelnej oceny ich konsekwencji.

Nazwijmy rzeczy po imieniu słowami zrozumiałymi a nie żargonem „ekspertów”.

Edenhofer zrobił nam przysługę: zdjął z polityki klimatycznej zielone opakowanie. Nie musimy się z nim zgadzać, żeby wziąć go za słowo. Skoro jest to również polityka majątkowa, niech będzie traktowana jak polityka majątkowa — z mandatem, rachunkiem kosztów i prawem obywateli do powiedzenia „nie”.

Przeciwnikiem nie jest ochrona środowiska, ale brak przejrzystości i odpowiedzialności wśród tych, którzy podejmują decyzje w jej imieniu.

Nikt nie ma prawa dzielić majątku narodów w imieniu ludzi, którzy go o to nie prosili i nie mają realnej możliwości rozliczenia tych, którzy decydują.

autor: Zbigniew Jacniacki

tekst za: https://zbigniewjacniacki-zyciemojeinasze.blogspot.com/2026/10/nie-klimat-lecz-majatek-swiata.html

Idź do oryginalnego materiału