Niezależne życie według polskiej wersji Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021 – 2030

Poznaliście już wybrane aspekty dotyczące sytuacji osób z niepełnosprawnościami w Polsce, a także główny cel i priorytety, jakie zawiera w sobie polska wersja Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021 – 2030. Diagnoza i wspomniane priorytety obejmują osiem kluczowych obszarów, które wymieniłem w poprzednim felietonie. Pierwszym z tych obszarów jest niezależne życie. Prawo do niezależnego życia przyznaje nam 19. artykuł Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. Pisałem o tym w felietonie pt. „Niezależne i samodzielne życie osób z niepełnosprawnościami przy włączeniu w społeczeństwo”, który ukazał się 28 kwietnia 2023 roku na stronie Starostwa Powiatowego w Iławie.

Pozwólcie, iż w sposób subiektywny (może choćby nieco bardziej wycinkowy) przedstawię Wam jej diagnozę, a w dalszych publikacjach priorytety, które dotyczą tegoż obszaru. Postaram się także odnieść to wszystko do zastanego stanu faktycznego.

Diagnoza dotycząca niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami w Polsce – wybrane aspekty

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych określa instrumenty rehabilitacji społecznej, które mają zapewnić nam pełne i aktywne uczestniczenie w życiu społecznym. O realizacji rehabilitacji społecznej decydują przede wszystkim:

• wyrabianie zaradności osobistej i pobudzanie aktywności społecznej osób z niepełnosprawnościami;
• wyrabianie umiejętności samodzielnego odgrywania ról społecznych;
• likwidacja barier – zwłaszcza architektonicznych, urbanistycznych, technicznych, transportowych, w komunikowaniu się i dostępie do informacji;
• kształtowanie w społeczeństwie adekwatnych postaw i zachowań sprzyjających integracji z osobami, które żyją z niepełnosprawnościami.

W ostatnich latach podjęto wiele działań skupionych wokół niepełnosprawności. przez cały czas jednak, niestety, mamy do czynienia z ogromną izolacją społeczną osób, które z nią żyją. Wpływa to z kolei na osłabienie relacji społecznych, w które wchodzimy, a może – przede wszystkim – chcielibyśmy wchodzić.

Turnusy, likwidacja barier, sprzęt rehabilitacyjny i wspomaganie komunikacji

Jedną z form wsparcia, jakie oferuje nam Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, jest udział w turnusach rehabilitacyjnych. Jak podają autorzy Strategii, o dofinansowanie takiego turnusu w 2018 roku ubiegało się 134 015 osób, w tym 93 417 z niepełnosprawnościami i 40 598 opiekunów.

W tym samym roku wnioski o dofinansowanie na likwidację barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych złożyło 30 957 osób na łączną kwotę 209 709 344 zł. I tak 17 224 beneficjentów otrzymało dofinansowania o łącznej wartości 62 262 924 zł. Osoby te najczęściej otrzymywały dofinansowanie do likwidacji barier technicznych.

Zwraca się także uwagę na fakt otrzymania dofinansowania zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny. Samorządy w 2018 roku otrzymały 235 116 wniosków od indywidualnych osób na łączną kwotę 270 345 520 zł. Po ich rozpatrzeniu z tego typu wsparcia mogło skorzystać 179 624 osoby, natomiast jego łączna kwota wyniosła 151 417 728 zł.

O dofinansowanie dostępu do usług tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika w tym samym czasie wystąpiło 45 osób, jego łączna kwota wyniosła natomiast 204 965 zł. W 13 powiatach łączna kwota dofinansowania dla 43 beneficjentów wyniosła 140 976 zł – z czego 99 142 zł zostało przeznaczone na dofinansowanie usług tłumacza języka migowego, z których skorzystało 41 osób z niepełnosprawnościami.

Opieka wytchnieniowa

Chciałbym zwrócić w tym miejscu uwagę na Program „Opieka wytchnieniowa”. Do jego głównych celów zaliczamy:

• opiekę nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności;
• opiekę nad osobami ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz orzeczeniami równoważnymi zgodnie z art. 5. i 62. ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych – przez możliwość uzyskania doraźnej, czasowej pomocy w formie usługi opieki wytchnieniowej.

Czym jest opieka wytchnieniowa? Pisałem o niej w felietonie „Opieka wytchnieniowa w Powiecie Iławskim – na czym polega i gdzie się po nią zwrócić”, który ukazał się w lipcu 2023 roku.

„Usługi opiekuńcze dla osób niepełnosprawnych”

To Program przewidziany w Strategii jako kolejna forma wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami. Jego celem jest:

• zapewnienie wsparcia osobom z niepełnosprawnościami w formie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych;
• poprawa jakości oraz dostępności usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do 75. roku życia oraz dla dzieci do 16. roku życia z orzeczeniem o niepełnosprawności.

„Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej”

Bardzo dużo na temat tego programu napisałem w książce „Niezależne życie jest w Twoich rękach”, która ukazała się pod redakcją Moniki Rozmysłowicz. Felieton poświęcony naszej publikacji ukazał się natomiast na stronie Starostwa Powiatowego w Iławie w styczniu 2023 roku oraz w „Życiu Powiatu Iławskiego” z tego samego miesiąca. Poza tym, temat asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami został przeze mnie dodatkowo opisany w felietonie „Jakie rozwiązania gwarantują osobom z niepełnosprawnościami niezależne życie?” z maja tego samego roku.

Pozwólcie zatem, iż w niniejszej publikacji pominę szczegółową diagnozę tej formy wsparcia, za to w kolejnych felietonach dotyczących polskiej wersji Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021 – 2030 bardziej dosyć skrupulatnie postaram się opisać dotyczące jej priorytety, które skonfrontuję z obecnym stanem faktycznym.

Centra opiekuńczo-mieszkalne

Program „Centra opiekuńczo-mieszkalne” jest traktowany jako odpowiedź na potrzebę uzupełnienia systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami o dodatkowe usługi w postaci zapewnienia możliwości zamieszkania w formie dziennego lub całodobowego pobytu. Intencją zawartą w programie jest stworzenie warunków dla jednostek samorządu na szczeblu gminnym i powiatowym, które pozwolą na stworzenie i utrzymanie placówek pobytu dla osób z niepełnosprawnościami.

Mają być one przeznaczone dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami – o stopniu znacznym i umiarkowanym – o których mówi ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przebywające w nich osoby mają otrzymywać różnorodne wsparcie – np. w zakresie zaspokojenia potrzeb zdrowotnych, pielęgnacyjnych, zapobiegania wtórnym powikłaniom, stymulowania i rozwijania sprawności ruchowej, kompetencji poznawczych oraz społecznych. Poza tym, mają być również stworzone warunki do niezależnego, samodzielnego i godnego funkcjonowania na miarę swoich możliwości i potrzeb.

Sport i rekreacja

Istotą niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami jest również aktywność rekreacyjna i sportowa. W ostatnich latach dofinansowanie otrzymało 89 projektów, które zgłosiły 42 organizacje pozarządowe – w tym 13 ogólnopolskich, 4 polskie związki sportowe oraz 25 organizacji regionalnych i lokalnych klubów sportowych.

Wsparcie dotyczyło zajęć sekcji sportowych osób z niepełnosprawnościami w różnym wieku, prowadzonych – według danych z 2017 roku – w 208 ośrodkach, oddziałach i klubach sportowych w całej Polsce. Łącznie w zajęciach sekcji sportowych brało udział 12 657 osób.

Brak regulacji prawnych, które zapewnią odpowiednie działania w opisywanym tutaj obszarze na terenie każdej gminy jest przez cały czas ogromnym problemem, nad którym niewątpliwie należy się pochylić. Jak więc widzimy, wiele do powiedzenia mają tutaj samorządy. Szczególną uwagę należy zwrócić w tym miejscu na obszary wiejskie. Konieczne jest zatem zapewnienie powszechnej dostępności, nad którą pochylę się w dalszych felietonach z zakresu Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021 – 2030.

Zanim to jednak nastąpi, sprawdzimy, na jakie priorytety w zakresie niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami postawiono w Strategii, która jest głównym, nadrzędnym tematem tego cyklu publikacji. A tym czasem interesuje mnie, czy – według Was – dotycząca tegoż zakresu diagnoza, zawarta w powyższym dokumencie, jest trafna i wystarczająco dotyka problemów, które są dla nas naprawdę istotne. Jak zawsze, z autentycznym zaciekawieniem czekam na Wasze maile. 😊

Wojciech Kaniuka, [email protected]