Nowe oblicze Warszawy. Co jeszcze zmieni się w samym centrum?

Zdjęcie: Warszawa (autor: UM Warszawa / Cezary Warś)

Według miasta projekt jest kompleksową przemianą serca stolicy w jednolitą sieć. Zakłada stworzenie przestrzeni bardziej przyjaznej, dostępnej i wygodnej dla mieszkańców oraz turystów. W jego ramach powstają zupełnie nowe miejsca, jak kładka pieszo-rowerowa, Plac Centralny, Muzeum Sztuki Nowoczesnej czy Teatr TR Warszawa. To także remonty ulic, chodników, ścieżek rowerowych, placów i skwerów. Śródmieście staje się bardziej zielone.

Sprawdź, co już zostało zrealizowane oraz co jeszcze czeka stolicę.

Plac Centralny

Nowe wydanie Placu Defilad można podziwiać już od roku. Przebudowa trwała dwa lata i objęła jego środkową część, a przestrzeń, która powstała, została nazwana Placem Centralnym. Betonowy skwer zamienił się w sieć alejek, które sprzyjają spacerom, jeździe na rolkach czy rowerze. Odpocząć można na jednej ze 106 ławek lub siedzisk. Krajobraz został uzupełniony zielenią – zasadzono 550 krzewów, 102 drzewa i 81 tysięcy roślin cebulkowych i bylin.

Dodatkowo w kwietniu, po prawie trzech latach, na Plac wrócił wspólny 25-metrowy stół. Wcześniej był on symbolem Placu Defilad. Powstał w 2014 roku, w 25. rocznicę wolnych wyborów. Miał symbolizować Okrągły Stół z 1989 roku, a jego długość nawiązywała do obchodzonej rocznicy. Teraz, w każdy czwartek, realizowane są tu warsztaty, dyskusje i zabawy przy dźwiękach muzyki.

Dzięki zmianom Plac Centralny stał się miejscem integracji mieszkańców i wydarzeń kulturalnych. To tutaj odbywał się Jarmark Bożonarodzeniowy w Warszawie czy Mistrzostwa Świata w koszykówce 3x3. Jednak to nie koniec prac w tej okolicy. W czerwcu został ogłoszony przetarg na projekt przebudowy otoczenia oraz stworzenia nowych ulic przy Pałacu Kultury i Nauki. Obejmie on około 24 tysiące metrów kwadratowych przestrzeni.

Muzeum Sztuki Nowoczesnej

W otoczeniu Placu Centralnego powstało nowe Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Wygląd gmachu wzbudził wiele kontrowersji wśród Warszawianek i Warszawiaków. Nazywany był m.in. białym klockiem, który nie pasuje do architektury Śródmieścia. Jednak po upływie niespełna dwóch lat od jego otwarcia, stał się nieodzownym elementem centrum.

Jego wnętrze, w odcieniach bieli i drewna, zachwyca odwiedzających, a także architektów – za co zdobyło kilka nagród. A przecież to nie o jego wygląd chodzi, a o głębię w postaci sztuki, którą ma do zaoferowania. Tylko w 2025 roku Muzeum odwiedziło ponad pół miliona osób. Ekspozycje są stale zmieniane, co przyciąga nowych odbiorców, ale też stałych bywalców.

To miejsce, w którym nie tylko można podziwiać sztukę i architekturę, ale również wziąć udział w licznych wydarzeniach. realizowane są tam oprowadzenia, spotkania z artystami i artystkami, wykłady czy dyskusje. Jednak to nie wszystko – w Muzeum znajduje się także duża sala kinowa, która stała się sceną dla klasycznych filmów, ale także produkcji niezależnych i eksperymentalnych.

Stare ulice, rondo i place w nowej odsłonie

Pierwszym zadaniem, które zostało zrealizowane w ramach Nowego Centrum Warszawy, była przebudowa Alei Jana Pawła II i Ronda Czterdziestolatka. Z myślą o pieszych powstały tu przejścia naziemne, a także wyremontowano jezdnie i chodniki. Powstały także nowe ścieżki rowerowe i nasadzenia.

Podobne zmiany objęły rondo Dmowskiego. Powstały tu cztery przejścia naziemne, przystanki tramwajowe zostały powiększone i wydłużone, a teren otoczony jest przez 56 drzew. To duża zmiana – wcześniej piesi mogli skorzystać tylko z przejść podziemnych. Dla osób z niepełnosprawnościami lub z trudnościami w poruszaniu się było to znaczne utrudnienie. Skorzystali na tym również turyści, którzy nie muszą już nosić walizki po schodach.

Odnowione zostały ulice Marszałkowska i Chmielna. Na pierwszej z nich realizowane są jeszcze prace przy budowie nowej ścieżki rowerowej. Przemianę przeszły też Plac Pięciu Rogów i ulica Bracka, które przecinają Chmielną.

Na Placu Pięciu Rogów swoje miejsce znalazła rzeźba akustyczna "Pisklę. Drozd Śpiewak" Joanny Rajkowskiej. Żeby usłyszeć dźwięki i wibracje, trzeba przytulić się do jajka i przyłożyć do niego ucho. Wtedy oczami wyobraźni można zobaczyć wykluwającego się ptaka, bo właśnie takie dźwięki wydaje dwumetrowa instalacja. Ma ona uwrażliwić społeczeństwo na los zwierząt i uwidocznić ich kruchość. Plac jest także miejscem różnych wydarzeń. Ruch samochodowy został tu mocno ograniczony i wynosi tylko 4 proc.

Modernizację przeszły także Plac Trzech Krzyży oraz Plac Bankowy. Ten drugi zyskał zupełnie nową odsłonę. Wcześniej była to betonowa przestrzeń z miejscami parkingowymi. Teraz to miejsce z dużą ilością roślinności i drzew, alejkami oraz ławeczkami. Powstały tu także drogi dla rowerów.

Metamorfozę przechodzi również Plac Powstańców Warszawy. Tak jak na plan Nowego Centrum Warszawy przystało, ma być spokojnie, zielono, komfortowo i przyjaźnie dla pieszych. Jednak projekt tego miejsca uwzględnił również kierowców. Powstał tu parking podziemny z 420 miejscami, który może stanowić idealne miejsce do pozostawienia pojazdu i wybrania się na spacer po zmienionym Śródmieściu. Prace są finalizowane.

Więcej zieleni i miejsc do siedzenia, fontanny i komfortowa przestrzeń dla pieszych – to definicja nowych deptaków w sercu stolicy. Stołeczne ulice stały się przyjaznym miejscem na spacer, a w okolicy można znaleźć liczne lokale usługowe i gastronomiczne.

Przebudowa kwartału – Złota, Zgoda, Jasna i Sienkiewicza

Trwają prace nad przebudową całego kwartału ulic Złotej, Zgoda, Jasnej oraz Sienkiewicza. Inwestycja rozpoczęła się w 2024 roku i objęła obszar 2,5 hektara. To tutaj został zlikwidowany tunel podziemny, który prowadził pod ulicą Marszałkowską na Plac Defilad. Przebudowa tego kwartału to jedna z większych zmian w ramach projektu Nowego Centrum Warszawy.

Idąc od strony PKiN, można w pierwszej kolejności zobaczyć podświetlaną fontannę. Dalej rozpoczyna się strefa odpoczynku z licznymi ławeczkami do siedzenia. Cień zapewni 200 drzew, a tereny z zielonymi nasadzeniami zajmą prawie 3 tysiące metrów kwadratowych. Temu wszystkiemu będzie towarzyszyć centralny widok na Pałac Kultury i Nauki.

Powstanie też zielona oaza, która w słoneczne dni będzie służyła za schronienie dzięki zamgławiaczowi rozpylającemu wodną mgłę. Architekci uwzględnili również plac zabaw dla dzieci, siłownię plenerową i stoliki do gry w szachy.

Zagospodarowany zostanie także plac przed Filharmonią Narodową. Miejsce to zamieni się w ogród muzyki, w którym będą mogły się odbywać koncerty plenerowe lub inne wydarzenia. Zostanie tam też utworzone miejsce na ogródki gastronomiczne.

Przestrzeń wokół czterech wspomnianych ulic zamieni się w kolejne miejsce spotkań i wydarzeń kulturalnych na mapie stolicy. Modernizacja jest na końcowym etapie – ulica Złota jest już prawie gotowa, a zaawansowane prace realizowane są na ulicach Zgoda i Sienkiewicza. Częściowe efekty prac można już podziwiać.

Kładka pieszo-rowerowa i przebudowa Okrzei

Warszawianki i Warszawiacy już od dwóch lat mogą wygodnie przeprawić się przez Wisłę ze Śródmieścia na Pragę-Północ pieszo lub rowerem. Most, który połączył oba brzegi rzeki, ma 452 metry długości. Stanowi idealne miejsce do połączenia spaceru wzdłuż brzegu Wisły, odnowionymi Bulwarami Wiślanymi, z zakamarkami Pragi-Północ.

Trwają jednak prace nad rozszerzeniem opcji spacerowych dla pieszych. Ulica Okrzei, na którą wychodzi kładka pieszo-rowerowa, przechodzi modernizację. Prace rozpoczęły się w ubiegłym roku i miały potrwać około 1,5 roku. Jednak ze względu na znaleziska archeologiczne mogą się wydłużyć.

Plany na przyszłość

Przez ostatnie siedem lat zrealizowano już wiele istotnych inwestycji z projektu Nowego Centrum Warszawy, jednak to mniej więcej dopiero połowa prac, która ma zostać przeprowadzona.

Planowana pozostało przebudowa Placu Żelaznej Bramy, Placu Teatralnego, Hali Gwardii, ulicy Kruczej, Al. Jerozolimskich, drugiego odcinka ulicy Marszałkowskiej (pomiędzy ulicą Nowogrodzką a Placem Konstytucji). Ma również powstać Nowa Emilia oraz Teatr TR Warszawa.

• Krucza

W maju została wyłoniona firma, która przeprowadzi modernizację ulicy Kruczej. Prace mają rozpocząć się jeszcze w tym roku, a przewidywany termin ich realizacji to 1,5 roku. Jezdnia zostanie zwężona do dwóch pasów ruchu, co pozwoli na stworzenie zielonej alei dla pieszych. Pojawią się tam ławki, elementy wodne oraz mnóstwo zieleni - 247 drzew, 15 tysięcy krzewów i pięć tysięcy metrów kwadratowych kwiatów. Między Wspólną a Hożą powstanie także nowy plac miejski.

• Teatr TR Warszawa

Teatr powstał w 1949 roku pod nazwą Teatr Rozmaitości i ma za sobą bogatą historię wzlotów i upadków. Był głosem dla tematów trudnych i kontrowersyjnych, ale ważnych i prezentował je w odważny sposób. To tam pierwsze kroki stawiało wiele znanych polskich aktorek i aktorów. Teatr zmienił swoją nazwę w 2003 r. – właśnie na TR Warszawa. Przez te wszystkie lata swoją siedzibę miał przy ulicy Marszałkowskiej 8.

W ramach Nowego Centrum Warszawy TR Warszawa ma zyskać nowy budynek, który znajdzie się w sąsiedztwie Placu Centralnego oraz Muzeum Sztuki Nowoczesnej, z którym będzie kontrastował kolorystycznie, ponieważ będzie czarny. Obiekt o powierzchni 17 tysięcy metrów kwadratowych ma być jednym z najnowocześniejszych teatrów w Europie.

Znajdą się tutaj trzy sceny. Dwie główne będą mogły działać osobno lub być łączone, co umożliwi pomieszczenie ponad 700 widzów. Trzecia będzie sceną kameralną, która pomieści choćby 150 osób. Gmach został już zaprojektowany, a pierwsze prace przygotowawcze rozpoczęły się w 2024 roku. Zakończenie budowy zaplanowano do 2030 roku.

• Plac Teatralny

Aktualnie większość przestrzeni na Placu zagospodarowana jest przez parking. Jednak projekt przewiduje zupełnie nową aranżację tego miejsca. Plac Teatralny ma stać się miejscem przyjaznym i zielonym. Jego koncepcja powstała we współpracy z mieszkańcami i ekspertami.

• Hala Gwardii

Budynek powstał na przełomie XIX i XX wieku, jednak w trakcie wojny został zniszczony. Odbudowano go w 1948 roku. Wnętrza zostały wyremontowane dopiero w 2017 roku, a w Hali uruchomiono targ. Powstało tam również Muzeum Boksu im. Feliksa Stamma. Przez ostatnie 78 lat budynek nie przeszedł gruntownego remontu. Został więc uwzględniony w projekcie Nowego Centrum Warszawy jako miejsce do modernizacji wraz z otaczającą go przestrzenią.

Roboty budowlane mają rozpocząć się w przyszłym roku. W pierwszej kolejności zostanie odrestaurowany budynek Hali Gwardii – zachowa on swój historyczny kształt oraz układ komunikacyjny wokół budynku. Zakończenie tego etapu planowane jest w połowie 2028 roku. Równocześnie będą trwać prace na budową parkingu podziemnego i zagospodarowaniem przestrzeni wokół hali. Na Placu Wielopole powstanie skwer z placem zabaw, strefą odpoczynku i bokserską, a także sadzawka. Realizacja tego etapu potrwa rok dłużej.

• Nowa Emilia

W otoczeniu Pałacu Kultury i Nauki oraz Parku Świętokrzyskiego powstanie pawilon Emilia. Nazwa nawiązuje do Domu Meblowego "Emilia", który znajdował się do 2017 roku u zbiegu ulic Emilii Plater i Świętokrzyskiej. Później został rozebrany, ale w trakcie tych robót zachowano fragmenty konstrukcji oraz inne elementy. Mają one zostać wykorzystane przy budowie nowego budynku.

W Nowej Emilii ma powstać miejska oranżeria, ogród zimowy, przestrzeń konferencyjno-wystawiennicza czy gastronomiczna. Pawilon stanie się miejscem aktywizacji i integracji mieszkańców.

• Plac Żelaznej Bramy

Plac zostanie połączony z Ogrodem Saskim – na ulicy Marszałkowskiej powstanie szerokie przejście dla pieszych, które to umożliwi. Tak jak przy innych inwestycjach z projektu Nowego Centrum Warszawy, teren zostanie zazieleniony i powstaną elementy wodne. Zmiany rozpoczną się w przyszłym roku, a ich zakończenie planowane jest z końcem 2028 roku.

• Aleje Jerozolimskie

Ostatnim elementem, który domknie rewolucyjny i wieloletni projekt przebudowy centrum stolicy, będzie modernizacja Al. Jerozolimskich. Zmiany będą realizowane na odcinku od Mostu Poniatowskiego do ulicy Poznańskiej, a w następnej kolejności – aż do Ronda Czterdziestolatka. Prace mają być połączone z przebudową tunelu średnicowego, która ma się odbyć w latach 2031-2035 i być przeprowadzona przez Polskie Linie Kolejowe.

Ulice, skrzyżowania i place zmienią się w przestrzeń wygodną dla pieszych i rowerzystów oraz bardziej zieloną. Chodniki zostaną poszerzone, powstaną ogródki gastronomiczne, a jezdnia będzie miała cztery pasy ruchu oraz ścieżkę dla rowerzystów. Znikną też dwa ronda u zbiegu z ulicą Marszałkowską i Nowym Światem – zastąpią je skrzyżowania.

Zmiana czeka również podróżujących w tej okolicy komunikacją miejską. Przystanki tramwajowe i autobusowe będą szersze i dłuższe oraz zmienią swoją dotychczasową lokalizację. Ma także powstać nowy przystanek kolejowy w rejonie Nowego Światu.

Czy zmiany realizują określony cel? Rozmowa z Arturem Celińskim

W rozmowie z Arturem Celińskim, politologiem i ekspertem od miejskiej polityki kulturalnej, rozmawialiśmy o zmianach, które już zaszły w ramach projektu Nowego Centrum Warszawy, a także o tym, co jeszcze miasto planuje. Jak podkreślił, prace obejmują szereg inwestycji, a obszar prac nie jest jasno określony, przez co zacierają się granice, co realizowane jest w ramach projektu.

Zdaniem eksperta projektowi brakuje jasno określonego celu, który szedłby za zmianami. Twierdzi, iż prace ograniczają się głównie do estetycznej przemiany oraz zmiany organizacji ruchu - centrum robi się coraz bardziej piesze. Jego zdaniem projekt powinien sięgać znacznie głębiej. – Przestrzeń, która się zmieniła jest bardziej zielona, jest tam mnóstwo fantastycznych drzew i mnóstwo przestrzeni do siedzenia. Jest to naprawdę miejsce, w którym człowiek chciałby przebywać. Tylko kwestia jest taka, czy to było celem – rozważał politolog.

Jak mówił Celiński, projekt powinien mieć konkretny cel – określić, czy chodzi o to, aby było więcej mieszkańców w centrum Warszawy, a może o stworzenie przestrzeni, z której mieszkańcy są dumni, czy o zwiększenie przychodów lokali usługowych. Kwestie te powinny być badane i raportowane. Aktualnie można tylko przypuszczać, iż strategia zakłada, aby centrum było ładniejsze i bardziej przyjazne dla pieszych, jednak zdaniem eksperta, miasto nie powinno na tym poprzestawać. Aby zmierzyć realność i efektywność zmian publicznych, potrzebne są analizy i określone cele.

Najbardziej rewolucyjną zmianą, według Artura Celińskiego, jest stworzenie dwóch przejść dla pieszych na ulicy Marszałkowskiej – wpływają one na zmianę mobilności Warszawianek i Warszawiaków. Docenia także przemianę Placu Defilad, który wcześniej był tylko parkingiem, a teraz jest przestrzenią, w której można posiedzieć i spędzić czas. – Z jednej strony to jest naprawdę zmiana w dobrym kierunku. Dołączamy do tych wszystkich stolic, które mają przyjemne centrum. Jestem absolutnie z tego dumny jako mieszkaniec Warszawy i uważam, iż to naprawdę kawał dobrej roboty. Ale z drugiej strony jest we mnie tęsknota za tym, iż jednak ta zmiana powinna być przeprowadzona w sposób kompleksowy – zaznaczył ekspert.

Jak dodał, strategia powinna również uwzględniać politykę mieszkaniową i zmianę dotyczącą lokali usługowych, tak aby powstawały miejsca nie tylko dla klasy średniej wyższej i niższej, tylko żeby każdy czuł się tam dobrze. Inwestycji infrastrukturalnych mamy wystarczająco dużo, teraz powinien być czas na inne zmiany. – W związku z tym to jest takie słodko-gorzkie doświadczenie Nowego Centrum Warszawy – mówił Celiński.

Politolog twierdzi, iż większość projektu może zostać zrealizowana do 2030 roku. Jedynym problemem może być przebudowa Al. Jerozolimskich, ponieważ jest ona połączona z modernizacją linii średnicowej.– Tam zawsze był problem i myślę, iż ten problem będzie. Czy on zostanie rozwiązany? Nie sądzę – przekazał ekspert. Dodał, iż jest optymistą w kwestii dokończenia projektów infrastrukturalnych przez miasto, ale podkreślił, iż nie chodzi tylko o zmianę infrastruktury.