1 godzina temu
W niedzielę, 2 sierpnia 2026 roku na cmentarzu żydowskim przy ul. Wschodniej odbyło się uroczyste odsłonięcie odrestaurowanej macewy Sory (Sary) Zamenhof – stryjenki twórcy języka esperanto, Ludwika Zamenhofa.
Wydarzeniu towarzyszyło oficjalne przekazanie nowego ogrodzenia i bramy nekropolii oraz wyjątkowe oprowadzanie historyczne.
Autorem pieczołowitej renowacji jest artysta plastyk i konserwator dzieł sztuki Bartosz Markowski.
W uroczystym odsłonięciu nagrobka oraz prezentacji nowego muru cmentarnego (sfinansowanego przez Miasto Białystok) i nowej bramy (ufundowanej przez Fundację Rodziny Nissenbaumów) wzięło udział wielu wyjątkowych gości. Wśród nich obecni byli m.in. Michael Schudrich – Naczelny Rabin Polski, przedstawiciele BCRF, w tym: Josh Degen, Pan Wojciech Lygus – przedstawiciel Fundacji Rodziny Nissenbaumów, a także Rafał Rudnicki – Zastępca Prezydenta Miasta Białegostoku. Szczególnym wyróżnieniem była obecność Magdaleny Barbaś – członkini rodziny Zamenhofów, której prababcia była siostrą Ludwika Zamenhofa.
– Czuję ogromną euforia i wzruszenie, iż spotykamy się w tak ważnym dniu. W świecie wciąż rosnących napięć i konfliktów czujemy jeszcze większą odpowiedzialność i potrzebę, aby pielęgnować pamięć o historii i tożsamości naszego miasta, a także wspierać wszelkie inicjatywy, które służą upowszechnianiu pamięci o spoczywających na cmentarzu przy ul. Wschodniej mieszkańcach Białegostoku, którzy tworzyli to miasto – podkreśla dr Martyna Faustyna Zaniewska, dyrektorka Białostockiego Ośrodka Kultury.
Ważnym punktem niedzielnego spotkania było autorskie oprowadzanie po cmentarzu żydowskim. Poprowadziła je dr Heidi M. Szpek – tłumaczka, historyczka, emerytowana profesor Central Washington University oraz wiceprzewodnicząca Bialystok Cemetery Restoration Fund. Dr Szpek, która od dwudziestu lat bada żydowskie inskrypcje nagrobne na Bagnówce i w całym regionie, przybliżyła licznie zgromadzonym uczestnikom losy białostockiej gminy żydowskiej oraz niezwykłe historie zapisane w kamieniu.
Uroczystość była efektem szerokiej współpracy międzynarodowej i lokalnej. Amerykańska fundacja Bialystok Cemetery Restoration Fund (BCRF), założona w 2016 roku przez Amy i Josha Degenów oraz Paulę i Howiego Flaglerów, od lat angażuje wolontariuszy z USA, Izraela, Niemiec, Kanady oraz Polski do prac porządkowych i renowacyjnych na białostockim cmentarzu. Do tej pory organizacja odrestaurowała ponad 3500 nagrobków oraz udokumentowała informacje z ponad 5000 płyt nagrobnych.
Kim była bohaterka niedzielnego wydarzenia? Informacje o Sorze Zamenhof są skromne – nie zachowały się dokładne daty jej urodzin ani śmierci. Wiadomo jednak, iż od około 1857 roku była żoną Josela Wolfa Zamenhofa (brata Marka Zamenhofa, ojca Ludwika) oraz matką siedmiorga dzieci: Chajki, Lejzora, Fabiana, Jankiela, Rebeki, Frejdy i Salomona. Odzyskanie i odnowienie jej miejsca spoczynku stanowi cenny wkład w pełniejsze poznanie drzewa genealogicznego twórcy esperanto.
Projekt dofinansowano ze środków Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. Partnerem przedsięwzięcia jest Bialystok Cemetery Restoration Fund (BCRF), a inwestycję wsparły Miasto Białystok oraz Fundacja Rodziny Nissenbaumów.
źródło: Dział Promocji i Mediów Białostocki Ośrodek Kultury/Centrum im. Ludwika Zamenhofa
