1 godzina temu
Pięć lat temu otwarciu Centrum Szyfrów Enigma towarzyszyły duże oczekiwania. Sama placówka powstawała w trudnym czasie – wciąż obowiązywały ograniczenia związane z pandemią, a niedługo później rozpoczął się remont ulicy Święty Marcin. Mimo tych przeszkód instytucja nie tylko rozpoczęła działalność, ale z roku na rok rozwijała ofertę edukacyjną, badawczą i popularyzatorską.
Jednym z najważniejszych celów było przywracanie adekwatnego miejsca w historii polskim matematykom i kryptologom, którzy odegrali kluczową rolę w złamaniu szyfru Enigmy.
Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski poznali się właśnie w Poznaniu. Tutaj studiowali na Uniwersytecie Poznańskim, uczestniczyli w kursie kryptologicznym i rozpoczynali pracę związaną z łamaniem niemieckich szyfrów. To właśnie w Poznaniu rozpoczęła się historia, która później miała ogromne znaczenie dla pracy aliantów podczas II wojny światowej.
Przedstawiciele Centrum podkreślali w rozmowie, iż świadomość polskiego wkładu w złamanie Enigmy wyraźnie rośnie – zarówno w kraju, jak i za granicą.
Świadczą o tym między innymi kontakty z zagranicznymi mediami i instytucjami. Przykładem była kooperacja z japońską telewizją publiczną, która przygotowując materiał o Enigmie, zwróciła się właśnie do strony polskiej i skoncentrowała opowieść wokół Mariana Rejewskiego oraz przełomu z grudnia 1932 roku.
Szczególne znaczenie ma również kooperacja z Bletchley Park w Wielkiej Brytanii – miejscem kojarzonym przede wszystkim z późniejszą brytyjską pracą nad niemieckimi szyframi i postacią Alana Turinga.
Jak podkreślali goście programu, we współczesnej narracji prezentowanej w Bletchley Park polski wkład jest już mocno obecny. Przypominana jest praca polskich kryptologów z lat 30. XX wieku, gdy to właśnie Polacy jako jedyni skutecznie odczytywali depesze szyfrowane wojskową Enigmą.
Jednym z symboli tej zmiany jest działalność sir Dermota Turinga, bratanka Alana Turinga, który od lat popularyzuje wiedzę o wkładzie polskich matematyków.
Kolejnym przykładem współpracy był niedawny Polski Festiwal w Bletchley Park, podczas którego wydarzenia skupiały się właśnie na polskich wątkach związanych z łamaniem Enigmy. Uczestniczyło w nich także Centrum Szyfrów Enigma.
Historia Enigmy okazuje się przy tym silnie związana z innym ważnym elementem dziejów Wielkopolski – powstaniem wielkopolskim. W rozmowie zwrócono uwagę, iż wśród osób, które tworzyły fundamenty późniejszego sukcesu kryptologicznego, byli powstańcy wielkopolscy.
Maksymilian Ciężki i Antoni Palluth uczestniczyli w powstaniu, a następnie odegrali istotną rolę w budowaniu polskiego zaplecza kryptologicznego. Z powstaniem związany był również Wiktor Michałowski, który uczestniczył później w organizacji poznańskiego kursu szyfrów, z którego wyłoniono przyszłych kryptologów.
– Te wątki są ze sobą ściśle powiązane – podkreślali przedstawiciele Poznańskiego Centrum Dziedzictwa.
Obchody pięciolecia Centrum rozpoczęły się już latem. Nieprzypadkowo wybrano 15 lipca, czyli rocznicę urodzin Henryka Zygalskiego, jedynego z trzech najsłynniejszych polskich kryptologów urodzonego w Poznaniu.
Wówczas wspólnie z Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego zorganizowano wydarzenie, podczas którego zaprezentowano kolejny oryginalny model Enigmy. Centrum regularnie pokazuje maszyny pochodzące ze zbiorów różnych instytucji. Wcześniej prezentowano między innymi egzemplarze z Muzeum Historii Polski, Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu czy Agencji Wywiadu.
Obecnie na ekspozycji można oglądać model udostępniony przez ABW.
Towarzyszyła mu również czasowa wystawa poświęcona prawdziwemu sprzętowi wykorzystywanemu w działalności szpiegowskiej. W ciągu około półtora miesiąca ekspozycję obejrzało 9 tysięcy osób. Zwiedzający mogli zobaczyć między innymi mikrofilmy czy specjalnie przygotowane skrytki wykorzystywane do przekazywania informacji.
Jubileuszowe wydarzenia będą kontynuowane również w kolejnych tygodniach.
Dokładnie 24 września, w piątą rocznicę otwarcia Centrum Szyfrów Enigma, bilety normalne, ulgowe i rodzinne będą tańsze o 50 procent.
W sobotę 26 września odbędzie się natomiast koncert zespołu Głupi Komputer „Just Not Found”. Wszystkie wejściówki na wydarzenie zostały już rozdysponowane.
Na październik przygotowano kolejną atrakcję – spektakl teatralny rozgrywany w przestrzeni ekspozycji Centrum Szyfrów Enigma. Jego szczegóły mają zostać ujawnione 23 września o godzinie 12:00. Wiadomo już, iż przedstawienie przeniesie widzów do czasów, w których trwały prace nad złamaniem szyfru Enigmy. W tym roku zaplanowano trzy pokazy, na które będzie można zdobyć bezpłatne wejściówki.
Jesienią mają odbyć się także wykłady prezentujące efekty prowadzonych przez Centrum badań i kwerend archiwalnych.
Placówka nie ogranicza się bowiem wyłącznie do prowadzenia ekspozycji. Istotną częścią działalności jest rozbudowywanie Mediateki, pozyskiwanie dokumentów i materiałów oraz badanie życiorysów osób związanych z Biurem Szyfrów.
Dużą rolę odgrywa przy tym kontakt z rodzinami kryptologów i osób związanych z polskim wywiadem. Jednym z kierunków badań pozostaje postać Henryka Zygalskiego. Przedstawiciele Centrum docierają do materiałów znajdujących się w Wielkiej Brytanii, w tym dokumentów i fotografii znajdujących się w rękach rodziny kryptologa.
Jak zaznaczali podczas rozmowy, część źródeł pozostaje wciąż słabo rozpoznana lub nie była szerzej prezentowana. Badania coraz częściej wychodzą też poza historię trzech najbardziej znanych matematyków.
Centrum chce opowiadać również o pracownikach Biura Szyfrów, oficerach wywiadu i osobach, które tworzyły zaplecze całej operacji. Ich losy w czasie wojny i po jej zakończeniu były często równie skomplikowane jak historia samej Polski.
Po pięciu latach działalności placówka może pochwalić się już ponad ćwierć milionem odwiedzających.
Ambicja na następną pięciolatkę pozostało większa.
– Do pół miliona z pewnością dobijemy – oceniał Hubert Okonowicz.
Przedstawiciele Centrum liczą jednak nie tylko na kolejne rekordy frekwencji. Chcą przez cały czas rozwijać współpracę z polskimi i zagranicznymi instytucjami, pozyskiwać nowe materiały oraz jeszcze szerzej popularyzować wiedzę o polskim udziale w złamaniu Enigmy.
Przy okazji jubileuszu zachęcają również do odwiedzenia placówki tych poznaniaków, którzy do tej pory omijali ją w przekonaniu, iż szyfry i kryptologia oznaczają przede wszystkim skomplikowaną matematykę.
Ekspozycja została przygotowana w taki sposób, by można ją było odkrywać na różne sposoby. Jedni mogą potraktować ją jako historyczną opowieść o polskich kryptologach i II wojnie światowej, inni – jako przestrzeń pełną zagadek, łamigłówek i interaktywnych wyzwań.
Po pięciu latach Centrum Szyfrów Enigma pozostaje więc nie tylko miejscem opowiadającym historię jednego z największych osiągnięć polskiej kryptologii. Coraz wyraźniej staje się również ośrodkiem badań i międzynarodowej popularyzacji historii, która rozpoczęła się właśnie w Poznaniu.
