Podzielniki ciepła w mieszkaniach: obowiązek, sposób na oszczędności czy komplikacja?

Rosnące koszty ogrzewania sprawiają, iż coraz więcej mieszkańców bloków i kamienic zastanawia się, czy montaż podzielników ciepła to rozwiązanie, które faktycznie pozwoli płacić mniej. Temat budzi wiele emocji i kontrowersji zarówno wśród lokatorów, jak i specjalistów branży energetycznej. Skąd adekwatnie wziął się pomysł ich montażu, czy jest on obowiązkowy i jak podzielniki działają w praktyce?

Idea instalowania podzielników ciepła pojawiła się w Polsce przede wszystkim jako element działań zmierzających do ograniczenia zużycia energii. Impulsem były regulacje unijne, które miały zachęcić państwa członkowskie do bardziej precyzyjnego rozliczania kosztów ogrzewania.

Kluczowym dokumentem była dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. dotycząca efektywności energetycznej. Wskazywała ona, iż jeżeli montaż indywidualnych liczników ciepła w mieszkaniach nie jest możliwy lub opłacalny, można stosować podzielniki kosztów ogrzewania montowane na grzejnikach. Jak podkreśla audytor energetyczny mgr inż. Krzysztof Kuna: „Dyrektywa mówi, iż w przypadku gdy zastosowanie indywidualnych liczników nie jest technicznie wykonalne lub nie jest opłacalne, do pomiarów zużycia energii cieplnej powinny być stosowane indywidualne podzielniki kosztów ciepła, chyba iż państwo członkowskie wykaże, iż ich montaż nie byłby opłacalny”.

W praktyce zapisy te zaczęto interpretować jako konieczność montowania podzielników w budynkach wielorodzinnych. Zdaniem części ekspertów była to interpretacja zbyt daleko idąca.

Czy montaż podzielników jest obowiązkowy?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez mieszkańców. Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ zależy od kilku czynników, w tym od wieku budynku oraz jego instalacji grzewczej.

Z przepisów wynika, iż obowiązek stosowania urządzeń umożliwiających indywidualne rozliczanie kosztów ogrzewania dotyczy przede wszystkim budynków oddanych do użytkowania po 2002 roku. W starszych budynkach montaż podzielników najczęściej jest decyzją zarządu wspólnoty lub spółdzielni.

Jak wyjaśnia Krzysztof Kuna:

„Nie ma żadnego obowiązku prawnego montażu podzielników w przypadku niedostosowania instalacji grzewczej do tego przedsięwzięcia”.

Ekspert podkreśla również, iż dostosowanie starszych instalacji do prawidłowego działania systemu podzielnikowego często wymaga ich kompleksowej wymiany, co zwykle okazuje się kosztowne i nieuzasadnione ekonomicznie.

Piszemy o Ludziach, a nie o władzy

Pokazujemy prawdę o przyczynach, nie o skutkach. Jesteśmy Twoim głosem. Wspieraj niezależność!

Przekaż 1,5% i zostań naszym współwydawcą

Jak działa podzielnik ciepła?

Podzielnik nie jest licznikiem ciepła to bardzo ważna różnica.

Urządzenie montuje się na grzejniku i z założenia powinno rejestrować ilość ciepła oddawanego przez kaloryfer. Na podstawie wskazań podzielników rozlicza się koszty ogrzewania między mieszkańców budynku. Współczesne podzielniki elektroniczne mierzą temperaturę grzejnika i temperaturę otoczenia. Różnica tych temperatur pozwala oszacować ilość ciepła oddawanego przez grzejnik.

Problem polega jednak na tym, iż podzielniki reagują głównie na ciepło oddawane przez promieniowanie. Tymczasem różne typy grzejników emitują ciepło w różny sposób.

Jak wskazuje ekspert: „Podzielniki reagują wyłącznie na ciepło emitowane z grzejników drogą promieniowania. Podzielniki nie reagują na ciepło dostarczane drogą konwekcji, czyli podzielniki reagują na zaledwie niewielką część ciepła, niezbędną do ogrzania naszych mieszkań”.

W praktyce oznacza to, iż przy dużym udziale kosztów zależnych od wskazań podzielników (co jest niestety podstawowym błędem, zapisywanym w regulaminach rozliczeń kosztów ciepła) dwa mieszkania mogą mieć podobną temperaturę, ale zupełnie inne wskazania podzielników np. ze względu na inny typ lub wielkość grzejników.

Jak w praktyce rozlicza się koszty ogrzewania?

W większości budynków koszty ogrzewania dzielone są na dwie części: koszty stałe oraz koszty zmienne.

Koszty stałe obejmują m.in. opłaty za przesył ciepła, utrzymanie instalacji grzewczej czy ogrzewanie części wspólnych budynku. Zwykle są one rozliczane proporcjonalnie do powierzchni mieszkania. Koszty zmienne zależą od zużycia ciepła i to właśnie one są w założeniu rozliczane na podstawie wskazań podzielników. W praktyce stosuje się współczynniki korygujące uwzględniające położenie lokalu w budynku, np. mieszkania narożne, na parterze lub ostatnim piętrze mogą mieć inne zapotrzebowanie na ciepło niż lokale środkowe.

Koszty montażu i eksploatacji podzielników

Montaż podzielników wiąże się z określonymi kosztami, które zwykle ponoszą mieszkańcy w ramach opłat eksploatacyjnych. Obejmują one zakup lub dzierżawę urządzeń, ich montaż, okresowe odczyty oraz obsługę systemu rozliczeniowego. Podzielniki elektroniczne wymagają również okresowej wymiany baterii lub całego urządzenia po kilku latach eksploatacji.

W praktyce oznacza to, iż potencjalne oszczędności wynikające z ograniczenia zużycia ciepła mogą być częściowo równoważone przez koszty funkcjonowania systemu.

Kiedy podzielniki mogą działać nieprawidłowo?

Eksperci zwracają uwagę na szczególne problemy w starszych budynkach, zwłaszcza takich, które przeszły termomodernizację, ale bez wymiany instalacji grzewczej. W takich sytuacjach często występują dwa zjawiska: różne typy grzejników w jednym budynku oraz tzw. grzejniki przewymiarowane, czyli o zbyt dużej mocy w stosunku do zapotrzebowania na ciepło po ociepleniu budynku. Różne typy grzejników mają inny wpływ na wskazania podzielników, które reagują wyłącznie na ciepło emitowane z grzejników drogą promieniowania.

Zdaniem Krzysztofa Kuny może to prowadzić do zafałszowania rozliczeń: „Nieuwzględnienie faktu, iż grzejniki przewymiarowane mają moc nominalną większą od obliczeniowej, powoduje szereg nieprawidłowości w systemie rozliczania kosztów ogrzewania przy pomocy podzielników kosztów ogrzewania, których nie można całkowicie wyeliminować”.

Instalacja grzewcza powinna uwzględniać moc grzejnika, do uzyskania odpowiednich wartości temperatury i norm wentylacyjnych. Moc nominalna grzejnika to moc przed zamontowaniem a moc obliczeniowa grzejnika to moc niezbędna do osiągnięcia pożądanych wartości temperatury w pomieszczeniu. Moc nominalna a termomodernizacja budynku skutkuje zbyt dużą mocą do zapotrzebowania pomieszczenia na temperaturę. Problem narasta jeżeli nie uwzględniamy termomodernizacji i używamy podzielników ciepła, prowadzi to do nieprawidłowego rozliczania kosztów ogrzewania.

Czy podzielniki rzeczywiście przynoszą oszczędności?

To nie podzielniki, tylko wykonana termomodernizacja powoduje zmniejszenie zużycia ciepła w budynku.

Podzielniki mają jedynie prawidłowo rozdzielić koszt energii cieplnej na poszczególne lokale (przynajmniej jest takie założenie). Duże oszczędności ciepła spowodowane nadmiernym wykorzystaniem podzielników (wychłodzenie mieszkań) może doprowadzić do powstania zawilgocenia i pleśni.

W praktyce oszczędności wynikające z zastosowania podzielników ciepła nie są jednoznaczne i w dużej mierze zależą od warunków technicznych budynku oraz sposobu korzystania z ogrzewania przez mieszkańców. W budynkach o jednorodnej instalacji grzewczej, z podobnymi typami grzejników oraz prawidłowo dobraną ich mocą, system podzielnikowy może sprzyjać ograniczeniu zużycia energii cieplnej. Efekt ten wynika głównie ze zmiany zachowań użytkowników, którzy widząc bezpośredni wpływ swoich decyzji na wysokość rachunków częściej regulują temperaturę w pomieszczeniach i unikają nadmiernego przegrzewania mieszkań.

Eksperci podkreślają jednak, iż potencjalne oszczędności mają charakter względny. W skali całego budynku zużycie ciepła często nie ulega znacznemu zmniejszeniu, a zmienia się jedynie sposób podziału kosztów pomiędzy lokale. W efekcie część mieszkańców może odnotować niższe rachunki, podczas gdy inni, zwłaszcza lokatorzy mieszkań narożnych, położonych na parterze lub ostatniej kondygnacji ponoszą wyższe koszty ogrzewania mimo racjonalnego użytkowania ciepła.

Dodatkowo należy uwzględnić koszty związane z funkcjonowaniem systemu podzielnikowego, takie jak montaż urządzeń, ich obsługa, odczyty oraz okresowa wymiana.

W wielu przypadkach koszty te znacząco ograniczają realne korzyści finansowe, a w niektórych budynkach mogą całkowicie zniwelować potencjalne oszczędności wynikające z mniejszego zużycia ciepła.

Czy warto instalować podzielniki?

Zwolennicy podzielników wskazują, iż system motywuje do oszczędzania energii, ponieważ rachunki zależą od indywidualnego zużycia ciepła. Osoby ograniczające ogrzewanie często płacą mniej.

Przeciwnicy podkreślają natomiast, iż oszczędności nie zawsze wynikają z faktycznego zużycia ciepła, ale z różnic w konstrukcji instalacji lub położenia mieszkania. Pojawiają się także konflikty między sąsiadami, np. gdy część mieszkań jest niedogrzewana kosztem innych.

Ekspert zauważa również, iż cele oszczędnościowe można osiągnąć w inny sposób: „Kształtowanie energooszczędnych zachowań użytkowników lokali można z powodzeniem realizować prowadząc skuteczną edukację mieszkańców”.

Najważniejszym argumentem przeciw instalowaniu podzielników ciepła jest ekonomiczna nieopłacalność oraz brak spełnienia warunków technicznych w budynku wielorodzinnym.

W praktyce oznacza to, iż decyzja o instalacji podzielników ciepła powinna być poprzedzona rzetelną analizą techniczną budynku oraz świadomą zgodą większości użytkowników mieszkań. najważniejsze znaczenie ma jednorodność instalacji grzewczej, adekwatne dobranie mocy grzejników, uwzględnienie zmian wynikających z termomodernizacji oraz adekwatne sporządzenie zapisów regulaminu (głównie minimalizacja udziału wskazań podzielników w podziale kosztów ogrzewania oraz niewymuszanie udziału w systemie podzielnikowym osób, które są przeciwne).

Bez spełnienia tych warunków podzielniki nie tylko nie prowadzą do realnych oszczędności, ale mogą pogłębiać nierówności w rozliczeniach i zwiększać niezadowolenie mieszkańców. W wielu przypadkach skuteczniejszym i tańszym rozwiązaniem okazują się działania organizacyjne i edukacyjne, takie jak optymalna regulacja instalacji, montaż zaworów termostatycznych czy świadome zarządzanie temperaturą w lokalach.

Dla chętnych do zgłębienia tematu:

K. Kuna, Warunki techniczne i ekonomiczne zastosowania podzielników kosztów ogrzewania. Podzielnikowy lobbing, Biuletyn Zrzeszenia Audytorów Energetycznych, lipiec-sierpień 2024, s. 10