Ponad 440 tys. ton szkła rocznie trafia na składowiska zamiast do recyklingu

1 godzina temu

Ponad 440 tys. ton szkła opakowaniowego rocznie zamiast do recyklingu trafia na składowiska. Według raportu „Nowy biznesplan dla szkła 2026–2030” oznacza to straty dla samorządów i dodatkowe koszty produkcji dla hut, a co za tym idzie także koszty środowiskowe. Eksperci wskazują, iż problemem jest przede wszystkim niewłaściwy sposób zbiórki i transportu szkła. Zmiana obecnego systemu mogłaby ograniczyć straty cennego surowca i pomóc Polsce osiągnąć unijne cele recyklingu.

– Szkło jest bardzo cennym surowcem z trzech przyczyn. Ze względów fizykochemicznych jest materiałem permanentnym, można je przetwarzać w nieskończoność, bez utraty masy albo jakości. Po drugie, ze względów ekologicznych – stłuczka szklana wymaga mniejszej temperatury do przetopu niż produkcja szkła z materiałów pierwotnych, w związku z czym generuje mniejszą emisję CO2. Jest też cenne ze względów ekonomicznych. Szkło jest zbierane, przygotowywane do recyklingu i przetapiane, ponieważ po prostu się to opłaca – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Krzysztof Baczyński, przewodniczący rady nadzorczej Rekopolu.

Polska należy do największych producentów szkła w Europie. Jak wynika z przytaczanego raportu, krajowe huty produkują rocznie 1,7–1,8 mln t szkła opakowaniowego. Mimo dużego zapotrzebowania przemysłu na stłuczkę szklaną Polska od lat osiąga poziom recyklingu niższy od średniej unijnej. W 2025 roku wskaźnik ten wyniósł 65,7 proc. W 2026 roku wymagany w Polsce poziom recyklingu opakowań szklanych wynosi 71 proc., a do 2030 roku wzrośnie do 75 proc.

– Fakt, iż szkło trafia na składowiska, generuje niepotrzebne koszty, ponieważ odpady te mają realną wartość rynkową. Po oczyszczeniu stłuczka staje się cennym surowcem dla hut, co obniża zużycie gazu i wspiera dekarbonizację – dodaje Tomasz Chruszczow, prezes Fundacji City OK, która na zlecenie Rekopolu opracowała raport „Nowy biznesplan dla szkła 2026–2030”. – jeżeli zrezygnujemy z recyklingu na rzecz surowców pierwotnych, produkcja będzie wymagała o ponad 20 proc. większych nakładów energetycznych, co bezpośrednio przełoży się na wyższą emisję dwutlenku węgla.

Według raportu zwiększenie wykorzystania stłuczki wymaga przede wszystkim poprawy sposobu jej zbiórki.

– W Polsce blisko 80 proc. szkła, które wchodzi na rynek, jest szkłem bezbarwnym, natomiast zbieramy szkło bezbarwne z kolorowym w jednym pojemniku. Stąd nasza rekomendacja, żeby powrócić do tego, co kiedyś obowiązywało, a mianowicie zbierać szkło w dwóch pojemnikach: bezbarwne w białym i kolorowe w zielonym. Druga istotna rekomendacja to odbiór pojazdami, które nie miażdżą szkła, a zatem nie śmieciarkami, tylko pojazdami z HDS-em [hydraulicznym dźwigiem – red.] – mówi prof. Wojciech Piontek z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Podobne rozwiązania funkcjonują już w wielu krajach europejskich. W Austrii, Belgii, Niemczech, Holandii i Czechach, gdzie poziomy recyklingu szkła sięgają 80 proc. lub więcej, dominuje zbiórka z podziałem na kolory do specjalnych pojemników. W Austrii szkło bezbarwne i kolorowe zbiera się oddzielnie od lat 70. XX wieku, a do jego odbioru służą pojazdy bez funkcji zgniatania. Poziom recyklingu szkła opakowaniowego wynosi tam około 85 proc. Podział szkła według kolorów ma znaczenie nie tylko dla organizacji zbiórki, ale także dla kosztów jego późniejszego przetwarzania.

– Żeby przygotować szkło do recyklingu, recykler musi dokonać rozsortowania zmieszanego szkła, a zatem odseparować szkło bezbarwne od kolorowego. To, po pierwsze, podraża koszty recyklingu, a po drugie, powoduje straty, gdyż urządzenia, które dzisiaj wykorzystujemy, nie są jeszcze tak doskonałe, żeby rozsortować te najdrobniejsze frakcje – wskazuje prof. Wojciech Piontek.

Problemem jest jednak nie tylko sposób organizacji zbiórki szkła, ale także niewłaściwa segregacja odpadów przez mieszkańców. Jak pokazują analizy przeprowadzone przez Rekopol, część błędów wynika z braku wiedzy, co powinno trafiać do pojemników na szkło opakowaniowe.

– Niektórzy uważają, iż jeżeli w słoiku zostało trochę majonezu czy dżemu, to on już się nie nadaje do recyklingu i powinien trafić do odpadów zmieszanych. Nic bardziej mylnego, recyklerom szkła naprawdę to nie przeszkadza. Mamy też w wielu miejscach w Polsce pojemniki do zbiórki selektywnej, ale niektórzy wrzucają do nich lustra czy szyby samochodowe. To jest szkło, ale nie opakowaniowe – mówi Jakub Tyczkowski, prezes Rekopolu.

Eksperci proponują stosowanie specjalistycznych pojemników typu dzwon, które ograniczają możliwość wrzucania do nich odpadów innych niż szkło opakowaniowe. Zalecają też rozbudowę sieci punktów zbiórki, aby mieszkańcy mieli do najbliższego pojemnika 100–200 m.

Autorzy raportu przeanalizowali systemy gospodarowania odpadami w blisko 340 gminach, które zamieszkuje prawie 18 mln osób. Według ich szacunków w Polsce ok. 60 proc. odpadów ze szkła opakowaniowego zbiera się w workach, a pozostałe 40 proc. w pojemnikach. W zabudowie jednorodzinnej dominują worki, natomiast w wielorodzinnej – pojemniki, które często są opróżniane przez tradycyjne śmieciarki.

– Bardzo ważne jest to, żebyśmy po adekwatnej zbiórce selektywnej nie niszczyli zebranego szkła. Każde tłuczenie i rozdrabnianie powoduje, iż firmom recyklingowym trudniej jest segregować szkło na kolory, ale też wychwycić różnego rodzaju zanieczyszczenia, które zawsze się tam znajdą, jak kamienie czy porcelana. Im większe kawałki szkła trafią do recyklera, tym lepiej. jeżeli zaczynamy zbierać je dzięki śmieciarki ze zgniotem albo przesypywać między różnymi punktami magazynu, dochodzi do jego niszczenia. Dużo szkła marnujemy właśnie przez niewłaściwe postępowanie – tłumaczy Jakub Tyczkowski.

Straty szkła podczas zbiórki i transportu mają konsekwencje ekonomiczne. Jak wynika z raportu „Nowy biznesplan dla szkła 2026–2030”, w pierwszej połowie 2026 roku recyklerzy płacili za tonę nieuzdatnionej stłuczki ok. 55 zł, z dodatkowym potrąceniem 20 proc. z tytułu zanieczyszczeń. Tymczasem cena oczyszczonej stłuczki oferowanej hutom wynosiła w tym samym okresie ok. 700 zł za tonę.

W dyskusji o poprawie efektywności zbiórki pojawia się również wątek objęcia systemem kaucyjnym jednorazowych butelek szklanych. Eksperci wskazują jednak, iż takie rozwiązanie byłoby kosztowne organizacyjnie i logistycznie, a przy tym nie gwarantowałoby znaczącego wzrostu poziomów recyklingu. Zwracają uwagę na bariery praktyczne – w przeciwieństwie do lekkich butelek PET czy puszek szkło jest ciężkie, kruche i stwarza ryzyko stłuczenia podczas transportu do punktów zbiórki w sklepach. Ponadto automaty kaucyjne zwykle rozdrabniają przyjmowane opakowania, co nie rozwiązuje problemu nadmiernego mielenia surowca. Zdaniem specjalistów priorytetem powinno być w tej chwili usprawnienie funkcjonującego już systemu kaucyjnego dla pozostałych frakcji, natomiast zbiórka wszystkich opakowań szklanych powinna się opierać na gęstej sieci pojemników zlokalizowanych blisko gospodarstw domowych.

Dyskusja o zmianach w zbiórce szkła wpisuje się w toczącą się równolegle debatę na temat kształtu systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Prace nad nowymi przepisami prowadzi Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

– W ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta koszty zbiórki, transportu i recyklingu odpadów opakowaniowych poniesie firma wprowadzająca produkt na rynek, co całkowicie odciąży budżety gmin – wyjaśnia prof. Wojciech Piontek. – Dotychczas ten system finansowali mieszkańcy z lokalnych opłat komunalnych. Gdy koszty przejmą producenci, stawka płacona przez obywateli teoretycznie powinna ulec obniżeniu, ponieważ będzie pokrywała wyłącznie strumień odpadów zmieszanych. Im mniej takich odpadów wygenerujemy, tym niższa będzie opłata, co ma stanowić bezpośrednią motywację do rzetelnej segregacji w domach.

Koszty zbiórki i transportu odpadów różnią się między gminami, m.in. ze względu na rodzaj zabudowy, stosowany system odbioru i odległość od instalacji przetwarzania. Samorządy zlecają te usługi firmom komunalnym lub prywatnym. Jednym z wyzwań związanych z reformą ROP jest ustalenie, jaka część kosztów gospodarowania odpadami przypada na odpady opakowaniowe i powinna obciążać producentów.

Projekt ustawy UC100, przygotowany przez MKiŚ, przewiduje zmianę obecnego modelu, w którym istotną rolę odgrywają organizacje odzysku opakowań. Środki od producentów miałby gromadzić Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, który odpowiadałby za ich dalszy podział.

– Rozszerzona odpowiedzialność producenta jest obowiązkiem producentów wprowadzających opakowania na rynek, ale to organizacje odzysku opakowań, takie jak Rekopol, powinny być podmiotem, który ten obowiązek realizuje, a nie państwowe instytucje. To one powinny ten proces finansować z pieniędzy producentów, które mają pokrywać koszty tych procesów. Ingerencja państwa jest tutaj kompletnie niepotrzebna – przekonuje Krzysztof Baczyński.

Idź do oryginalnego materiału