Problem z oświetleniem przy ul. Nowej? Magistrat komentuje

W parku „Zielony Przystanek” przy ulicy Nowej wywieszono pismo ostrzegające przed niewłaściwym oświetleniem osiedla. Zdaniem anonimowego autora, światło LED może negatywnie wpływać na zdrowie i koncentrację, a także przenika przez okna do mieszkań, co utrudnia zasypianie.

Zdaniem okolicznych mieszkańców, problem dotyczy tylko niektórych domostw:

Do sprawy odniósł się magistrat, który dementuje te informacje. Urzędnicy podkreślają, iż zamontowane oprawy ledowe są zgodne z przyjętymi normami. Mówi Justyna Matyja, pełnomocnik prezydenta miasta ds. kontaktów z mediami: :

Justyna Matyja przypomina, iż inwestycja nie pozostało zakończona, a w niektórych miejscach będą zamontowane specjalne osłony:

Poniżej przedstawiamy pismo, które wywiesili mieszkańcy ul. Nowej oraz odpowiedź którą otrzymaliśmy od Departamentu Zarządzania Drogami w magistracie:

Szanowny Panie Redaktorze,

w nawiązaniu do emaila z pytaniami o LEDy w okolicach ulicy Nowej, przedstawiam stanowisko Departamentu Zarządzania Drogami:

W związku z pojawiającymi się opiniami dotyczącymi zastosowania w Zielonej Górze nowych opraw LED o neutralnej barwie światła 4000 K, przedstawiamy informację dotyczącą powodów podjęcia tej decyzji oraz parametrów realizowanej inwestycji.

Miasto, podejmując decyzję o modernizacji oświetlenia, kierowało się przede wszystkim bezpieczeństwem mieszkańców, jakością oświetlenia przestrzeni publicznej, ograniczeniem zużycia energii, kosztów utrzymania infrastruktury oraz odpowiedzialnym gospodarowaniem środkami publicznymi.

Zastosowane rozwiązanie nie jest przypadkowe. Jest elementem kompleksowej modernizacji miejskiego systemu oświetleniowego i zostało dobrane z uwzględnieniem obowiązujących wymagań technicznych, zasad projektowania oświetlenia drogowego oraz wymagań dotyczących efektywności energetycznej.

1. Zastosowane oprawy są zgodne z obowiązującymi wymaganiami

Podstawowym aktem prawnym dotyczącym warunków techniczno-budowlanych dróg publicznych jest Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych, Dz.U. 2022 poz. 1518.

W szczególności § 86 tego rozporządzenia stanowi, iż urządzenia oświetleniowe projektuje się w miejscach wymagających oświetlenia ze względu na bezpieczeństwo ruchu lub bezpieczeństwo publiczne, a natężenie i kierunek światła nie powinny oślepiać użytkowników drogi.

Oznacza to, iż prawidłowość oświetlenia ulicznego nie jest oceniana wyłącznie przez pryzmat temperatury barwowej, czyli wartości wyrażonej w kelwinach.

Kluczowe znaczenie mają m.in.:

poziom i równomierność oświetlenia,
luminancja,
ograniczenie olśnienia,
sposób kierowania strumienia świetlnego,
dostosowanie oświetlenia do klasy i funkcji drogi,
bezpieczeństwo wszystkich użytkowników.

W tym zakresie stosowana jest seria norm PN-EN 13201 „Oświetlenie dróg”. PN-EN 13201-2:2016-03 określa wymagania eksploatacyjne dla klas oświetleniowych, natomiast kolejne części dotyczą m.in. obliczeń, pomiarów i efektywności energetycznej.

Również wytyczne dotyczące projektowania infrastruktury dla pieszych wskazują na stosowanie całej serii PN-EN 13201, w tym części dotyczących wyboru klas oświetlenia, wymagań eksploatacyjnych, obliczeń, pomiarów i efektywności energetycznej.

Zastosowanie przez Miasto opraw o temperaturze barwowej 4000 K nie stoi zatem w sprzeczności z obowiązującymi wymaganiami dotyczącymi oświetlenia drogowego.

Co więcej, w obowiązujących przepisach nie ma generalnego wymogu, aby miejskie oświetlenie drogowe miało temperaturę barwową 2700 K czy 3000 K. Próba przedstawiania wartości 4000 K jako temperatury „nielegalnej” albo z definicji niedopuszczalnej jest więc nieuprawniona.

2. 4000 K nie oznacza „światła szkodliwego dla oczu”

W przestrzeni publicznej pojawiły się twierdzenia, iż zastosowanie opraw 4000 K:

„niszczy siatkówkę oka”,

„niszczy wzrok”,

czy też iż samo zastosowanie białego światła LED stanowi zagrożenie dla zdrowia mieszkańców.

Takie twierdzenia są zbyt daleko idące i nie znajdują potwierdzenia w stanowisku Międzynarodowej Komisji Oświetleniowej (CIE).

CIE w swoim stanowisku dotyczącym tzw. blue light hazard wyraźnie wskazuje, iż termin ten jest często nieprawidłowo wykorzystywany do opisywania ogólnego ryzyka związanego z oświetleniem LED. Ryzyko fotochemicznego uszkodzenia siatkówki dotyczy przede wszystkim ekspozycji na bardzo jasne źródła, takie jak bezpośrednie patrzenie w Słońce czy łuk spawalniczy.

Oprawa uliczna nie jest źródłem, w które użytkownik powinien bezpośrednio patrzeć. adekwatnie zaprojektowana oprawa ma przede wszystkim kierować światło na oświetlaną powierzchnię, ograniczając jego emisję w niepożądanych kierunkach.

Dlatego nie można utożsamiać:

„4000 K” = „uszkodzenie siatkówki”.

Są to dwie zupełnie różne kwestie.

3. Nie można również utożsamiać 4000 K z automatycznym zaburzeniem snu

Kolejnym argumentem pojawiającym się w materiałach rozpowszechnianych wśród mieszkańców jest twierdzenie, iż światło 4000 K automatycznie powoduje zaburzenia snu poprzez zahamowanie wydzielania melatoniny.

Rzeczywistość jest bardziej złożona.

Wpływ światła na rytm dobowy zależy m.in. od widma światła, jego natężenia, czasu ekspozycji, odległości od źródła, kierunku padania światła oraz długości ekspozycji.

Nie można zatem wyciągać wniosku, iż każda oprawa 4000 K, niezależnie od konstrukcji i sposobu zastosowania, powoduje u mieszkańców zaburzenia snu.

Jednocześnie Miasto ma świadomość problemu tzw. światła uciążliwego. CIE wskazuje, iż nieprawidłowo zaprojektowane instalacje zewnętrzne mogą powodować niepożądane oddziaływanie światła na ludzi i środowisko. najważniejsze znaczenie ma tutaj adekwatny projekt, rozsył światła, ograniczenie olśnienia i światła padającego poza obszar, który ma być oświetlony.

I właśnie dlatego modernizacja nie polega jedynie na wymianie źródła światła.

4. Dlaczego nie zastosowano po prostu najcieplejszej możliwej barwy?

Podejmując decyzję o modernizacji, Miasto musiało uwzględnić cały system oświetleniowy, a nie jeden parametr.

Zastosowanie światła białego daje istotne korzyści z punktu widzenia użytkowników dróg.

Pozwala m.in. na:

lepsze rozpoznawanie kolorów,
łatwiejsze dostrzeganie przeszkód,
lepszą percepcję pieszych i rowerzystów,
poprawę czytelności oznakowania,
bardziej równomierne oświetlenie przestrzeni,
skuteczniejsze wykorzystanie nowoczesnych układów optycznych LED.
Nie jest więc prawdą, iż jedynym „dobrym” rozwiązaniem jest pozostawienie tradycyjnego, żółtego światła sodowego albo zastosowanie możliwie najcieplejszej barwy.

Nowoczesne oświetlenie powinno być przede wszystkim zaprojektowane adekwatnie, a nie po prostu „jak najciemniejsze” czy „jak najcieplejsze”.

5. Jakie byłyby konsekwencje pozostawienia starego systemu?

Warto również spojrzeć na sprawę z drugiej strony.

Alternatywą dla obecnej modernizacji byłoby pozostawienie znacznej części dotychczasowych opraw, w tym opraw sodowych i przestarzałych technologicznie.

Takie rozwiązanie oznaczałoby:

po pierwsze – wyższe zużycie energii. Stare źródła światła wymagają większego poboru mocy dla uzyskania odpowiedniego efektu oświetleniowego.

Po drugie – wyższe koszty eksploatacji. Starsze oprawy i źródła światła wymagają częstszych prac konserwacyjnych i wymiany elementów.

Po trzecie – mniejsze możliwości sterowania. Nowoczesne oprawy LED umożliwiają programowe sterowanie mocą i dostosowanie parametrów pracy do rzeczywistego zapotrzebowania.

Po czwarte – mniejszą efektywność energetyczną. W przypadku Zielonej Góry nie chodzi więc o prostą wymianę „żółtego światła na białe”, ale o kompleksową zmianę technologii oświetleniowej.

6. Zielona Góra wprowadza możliwość redukcji mocy w nocy

Jednym z najważniejszych elementów modernizacji jest zastosowanie opraw wyposażonych w programowalny autonomiczny tryb redukcji mocy o 30% w godzinach 23:00–5:00. Tak określono przedmiot miejskiego zamówienia obejmującego wymianę 7857 opraw.

To rozwiązanie jest szczególnie istotne. W godzinach późnonocnych natężenie ruchu jest znacznie mniejsze niż wieczorem. Nie ma więc uzasadnienia, aby przez całą noc utrzymywać identyczny poziom pracy oświetlenia wszędzie tam, gdzie nie jest to konieczne.

Jednocześnie nie przewidziano redukcji mocy oświetlenia przy przejściach dla pieszych, czyli w miejscach szczególnie istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa.

Jest to przykład rozwiązania, które pozwala jednocześnie oszczędzać energię + ograniczać emisję światła + utrzymywać bezpieczeństwo.

7. Wymiana opraw ma konkretny wymiar finansowy

Modernizacja ma również bardzo konkretny wymiar ekonomiczny.

Wymiana blisko 8 tysięcy opraw, przyniesie około 2 mln zł oszczędności rocznie.

Koszt realizacji inwestycji określono na około 7,9 mln zł, co przy deklarowanych oszczędnościach rzędu 2 mln zł rocznie oznacza bardzo korzystny efekt ekonomiczny.

8. Korzyści dla mieszkańców

Modernizacja przynosi mieszkańcom kilka równoległych korzyści.

Bezpieczeństwo

Nowe oprawy pozwalają precyzyjniej kształtować rozsył światła i dostosowywać oświetlenie do parametrów konkretnej drogi.

Komfort

LED pozwala uzyskać bardziej równomierne oświetlenie, przy jednoczesnym ograniczeniu niepotrzebnego świecenia poza obszar drogi.

Efektywność energetyczna

Nowoczesne źródła LED są znacznie bardziej efektywne energetycznie od wielu starszych technologii.

Niższe koszty utrzymania

Dłuższa trwałość źródeł LED oznacza rzadszą konieczność wymiany źródeł światła i ograniczenie prac eksploatacyjnych.

Inteligentne zarządzanie

Możliwość programowej redukcji mocy pozwala dostosować zużycie energii do rzeczywistych potrzeb.

Korzyści środowiskowe

Mniejsze zużycie energii oznacza również mniejszą pośrednią emisję CO2.

9. 4000 K nie jest rozwiązaniem „eksperymentalnym”

Warto podkreślić, iż zastosowanie temperatury barwowej 4000 K nie oznacza zastosowania technologii eksperymentalnej czy niesprawdzonej.

Jest to powszechnie stosowana barwa neutralnego białego światła w oświetleniu zewnętrznym, stosowana w około 90 % opraw licznych w mieście (wyłączając doświetlacze na przejściach dla pieszych).

Sama technologia LED nie może więc być utożsamiana z zagrożeniem dla zdrowia.

10. Miasto nie ignoruje uwag mieszkańców

Jednocześnie chcemy podkreślić, iż dbałość o mieszkańców nie kończy się na spełnieniu minimalnych wymagań technicznych.

Miasto będzie monitorować funkcjonowanie nowych opraw i reagować na uzasadnione przypadki występowania nadmiernego olśnienia czy światła padającego na obiekty, które nie powinny być oświetlane.

Podsumowując:

Zastosowanie nowoczesnych opraw LED o barwie 4000 K:

jest rozwiązaniem zgodnym z obowiązującymi wymaganiami technicznymi;
pozwala spełnić wymagania dotyczące prawidłowego oświetlenia dróg;
umożliwia precyzyjne kierowanie światła i ograniczanie olśnienia;
poprawia jakość i równomierność oświetlenia;
umożliwia automatyczną redukcję mocy w godzinach najmniejszego ruchu;
ogranicza zużycie energii;
zmniejsza koszty eksploatacji;
przyczynia się do ograniczenia emisji CO2;
poprawia warunki widoczności kierowców, pieszych i rowerzystów;
przynosi wymierne oszczędności dla miejskiego budżetu.
Nie znajdujemy natomiast podstaw do twierdzenia, iż samo zastosowanie barwy 4000 K powoduje niszczenie siatkówki, utratę wzroku czy inne automatyczne szkody zdrowotne. Takie twierdzenia nie wynikają ani z obowiązujących przepisów, ani ze stanowiska Międzynarodowej Komisji Oświetleniowej.

Jednocześnie informuję, iż mieszkańcy otrzymali odpowiedź Departamentu Zarządzania Drogami.