Rafał Bartek: Łączą nas wspólne cele

Szanowni Państwo,

z ogromną euforią witam Państwa serdecznie na naszym koncercie jubileuszowym w Olsztynie!

Zebraliśmy się dziś, aby wspólnie świętować dwa wyjątkowe jubileusze: 35. rocznicę podpisania Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy między Polską a Niemcami oraz 35-lecie Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (ZNSSK).

To, iż świętujemy dziś właśnie tutaj, w Olsztynie, nie jest przypadkiem. Pierwsza uroczystość odbyła się w Szczawnie-Zdroju na Dolnym Śląsku, druga natomiast na północy Polski. Wybór tych dwóch miejsc był świadomy. Chcieliśmy w ten sposób pokazać i jednocześnie podkreślić, iż mniejszość niemiecka w Polsce nie jest związana wyłącznie z jednym regionem, a mianowicie z Górnym Śląskiem. Jej działalność wykracza daleko poza te granice. Również tutaj, na Warmii i Mazurach, żyją ludzie, którzy angażują się na rzecz niemieckiej historii, języka i kultury, ponieważ stanowi to istotną część ich tożsamości.

Mimo, iż grupa ta nie jest tak liczna jak na Górnym Śląsku, nic nie powstrzymuje jej przed tym, aby wspólnie działać i pielęgnować niemieckie dziedzictwo. Byli mieszkańcy Prus Wschodnich dbają o to, co jest dla nich ważne, i będą to robić nadal. Jest to bowiem dziś istotny element kultury Polski po 1990 roku. Tutejsze mniejszości są również doceniane, czego najlepszym dowodem jest Komisja ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego.

Chciałbym również wspomnieć o roli Ziomkostwa Prus Wschodnich, które odegrało i przez cały czas odgrywa istotną rolę w powstawaniu i działalności niemieckich stowarzyszeń. Szczególnie w pierwszych latach Ziomkostwo starało się, między innymi poprzez transporty pomocy i zbiórki darowizn, poprawić sytuację mieszkańców pochodzenia niemieckiego oraz nawiązywać między nimi kontakty.

Działa tu również Związek Stowarzyszeń Niemieckich Warmii i Mazur, który zrzesza niemieckie stowarzyszenia, koordynuje ich działania i wspiera ich pracę. Od niedawna jego siedziba znajduje się w Domu Kopernika, gdzie działa także Olsztyńskie Stowarzyszenie Mniejszości Niemieckiej. Cieszę się, iż organizacje te zbliżyły się do siebie i z niecierpliwością czekam na kolejne wspólne inicjatywy.

Codziennie można tu, na Warmii i Mazurach, obserwować działalność różnych niemieckich stowarzyszeń. Stowarzyszenia te łączą ludzi, którym zależy na niemieckiej tożsamości, wydają własne czasopisma, realizują własne projekty, mówią po niemiecku oraz wspólnie angażują się na rzecz wartości, które są dla nich ważne.

Wszystko to nie byłoby możliwe bez podpisanego w 1991 roku między Republiką Federalną Niemiec a Rzecząpospolitą Polską Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy.

Zapewnił on członkom mniejszości niemieckiej prawo do swobodnego wyrażania swojej tożsamości oraz pielęgnowania swojego języka, kultury i tradycji. Prawa te, które dziś mogą wydawać się nam oczywiste, były wówczas dla wielu ludzi prawdziwym przełomem. Nie musieli już dłużej ukrywać swojej tożsamości. Dzięki tym prawom mogli po wielu latach niepewności otwarcie powiedzieć: „Jesteśmy Niemcami”.

Dzięki temu traktatowi kooperacja między Polską a Niemcami mogła również pogłębiać się w wielu dziedzinach: polityce, gospodarce, edukacji i kulturze. Dziś nasze kraje łączą niezliczone partnerstwa. Współpracują ze sobą miasta i gminy. Nawiązano współpracę między samorządami, a także intensywne kontakty między szkołami, przedszkolami, strażą pożarną i klubami sportowymi.

To wszystko umożliwiło rozwój naszej społeczności. Dzisiaj możemy przekazać nasze wartości przyszłym pokoleniom, aby nie zostały zapomniane. Na rzecz tego działa również Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce.

Związek został założony w 1991 roku, aby zrzeszać działające w Polsce organizacje oraz reprezentować mniejszość niemiecką w kontaktach politycznych w Polsce i Niemczech. Z biegiem czasu zakres jego działalności uległ rozszerzeniu. w tej chwili Związek samodzielnie inicjuje i koordynuje liczne projekty i wydarzenia.

Od 35 lat pielęgnujemy niemieckie wartości i nawiązujemy kontakty z politykami w Polsce i Niemczech. Dokładamy wszelkich starań, aby mniejszość niemiecka była widoczna oraz aby wzmocnić jej rolę jako uznanego przedstawiciela mniejszości niemieckiej na szczeblu europejskim.

Wiele organizacji powstało po przemianach politycznych. Wiele z nich do dziś aktywnie działa na terenie całej Polski. Ten rozwój pokazuje, iż razem jesteśmy silni. Że łączą nas wspólne cele. Szczególnie w czasach, gdy nasze społeczności przechodzą przemiany, kooperacja jest ważniejsza niż kiedykolwiek.

Dlatego tak ważni są ludzie pełni zaangażowania. Ludzie, którzy są gotowi wziąć na siebie odpowiedzialność, poświęcają swój czas i energię oraz nie poddają się pomimo wszelkich trudności.

Dlatego też chcielibyśmy dziś wspólnie docenić zaangażowanie wszystkich tych, którzy tworzyli tę historię i którzy będą ją kontynuować również w przyszłości. My wszyscy, zgromadzeni tutaj, codziennie angażujemy się w działalność wolontariacką, opracowujemy nowe pomysły mające na celu zwiększenie widoczności mniejszości niemieckiej, prowadzimy dyskusje i nawiązujemy nowe kontakty. Wszystko to ma na celu zachowanie języka niemieckiego, kultury i tradycji. Z tego powodu pragnę złożyć Państwu wszystkim serdeczne podziękowania.

Rafał Bartek, 11.09.2026, Olsztyn

Zdjęcie: Michał Florek