1 godzina temu
Seniorzy odliczają już dni do wrześniowego przelewu, a rząd potwierdził w tym tygodniu ostateczne terminy i kwoty tegorocznej czternastki. Mniej osób wie jednak, iż ten sam automatyzm, za pomocą którego pieniądze trafiają na konto bez żadnego wniosku, w pewnych sytuacjach działa też w drugą stronę – i każe je oddać, czasem razem z odsetkami ustawowymi za zwłokę.
Fot. Shutterstock.Wszystko rozstrzyga jeden dzień – 31 sierpnia 2026 roku
Mechanizm, który prowadzi do wezwań o zwrot, wynika z samej konstrukcji świadczenia. ZUS wypłaca czternastkę automatycznie, bez wniosku, opierając się na danych, jakie ma w systemie na dzień decydujący o prawie do świadczenia – dla tegorocznej wypłaty jest to 31 sierpnia 2026 roku. Dopiero po przelewie urząd weryfikuje, czy w tym konkretnym dniu prawo do emerytury podstawowej faktycznie istniało. jeżeli okaże się, iż na 31 sierpnia świadczenie podstawowe było zawieszone albo w ogóle nie przysługiwało, czternastkę uznaje się za nienależnie pobraną – niezależnie od tego, iż fizycznie pieniądze już wcześniej trafiły na konto i mogły zostać wydane.
Najczęstszą przyczyną takiej sytuacji jest przekroczenie limitu dorabiania przez osobę pobierającą wcześniejszą emeryturę, która nie osiągnęła jeszcze powszechnego wieku emerytalnego, a nie poinformowała o tym ZUS w terminie. Świadczeniobiorcy objęci limitami mają obowiązek zgłaszać podjęcie pracy oraz przewidywaną wysokość zarobków, między innymi dzięki formularza EROP, a najpóźniej do końca lutego dostarczyć zaświadczenie płatnika składek lub własne oświadczenie o przychodach osiągniętych w poprzednim roku. To na tej podstawie ZUS ustala, czy świadczenie podstawowe – a w ślad za nim czternastka – było wypłacane prawidłowo. Zawieszenie prawa do emerytury podstawowej z powodu przekroczonego limitu, obowiązujące akurat na dzień decydujący, automatycznie przekłada się na utratę prawa do dodatkowego świadczenia rocznego za ten rok.
Odsetki nalicza się od dnia po wypłacie, ale można ich uniknąć
Podstawą prawną obowiązku zwrotu jest art. 84 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależne świadczenie, musi je zwrócić wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia aż do dnia spłaty. Ustawa przewiduje jednak furtkę łagodzącą ten automatyzm: jeżeli osoba wezwana do zwrotu ureguluje należność w terminie wskazanym w decyzji zobowiązującej, odsetki za okres od dnia wydania tej decyzji do dnia spłaty nie są naliczane. W praktyce oznacza to, iż szybka reakcja na pismo z ZUS realnie ogranicza końcowy koszt całej sprawy – to zwłoka w spłacie, a nie sam fakt otrzymania nienależnego świadczenia, generuje największą część odsetek.
Zakres czasowy żądanego zwrotu zależy dodatkowo od tego, czy senior w porę zgłosił ZUS-owi zmianę swojej sytuacji. o ile dorabiający świadczeniobiorca nie poinformował urzędu o podjęciu pracy i wysokości zarobków, zwrot nienależnie pobranych świadczeń może objąć choćby trzy lata wstecz. jeżeli natomiast przychód został zgłoszony zgodnie z obowiązkiem, a mimo to doszło do nadpłaty – na przykład wskutek błędnego wyliczenia albo zmiany danych już po wypłacie – ewentualny zwrot ogranicza się wyłącznie do ostatniego roku.
Wysoka emerytura i tak zredukuje czternastkę do zera, ale to nie jest „zwrot”
Warto odróżnić sytuację przymusowego zwrotu od zwykłej redukcji świadczenia wynikającej z jego wysokości. Zasada „złotówka za złotówkę” obniża czternastkę stopniowo dla osób z emeryturą podstawową powyżej 2900 zł brutto, a przy świadczeniu rzędu 4828,49 zł brutto lub wyższym wyliczona kwota spada poniżej ustawowego minimum 50 zł, co oznacza całkowitą utratę dodatku już na etapie naliczania – taka osoba po prostu nie dostanie żadnego przelewu, więc nie ma czego zwracać. Zupełnie inną kategorią są osoby, które pieniądze faktycznie otrzymały, bo w chwili wypłaty system nie miał jeszcze informacji dyskwalifikujących ich z prawa do świadczenia, a dopiero późniejsza weryfikacja to zmienia – to właśnie ta grupa dostaje pismo z żądaniem zwrotu, często wiele tygodni lub miesięcy po tym, jak pieniądze zostały już wydane na bieżące potrzeby.
Sama czternastka pozostaje przy tym chroniona przed zajęciem komorniczym – ZUS przekazuje ją pod specjalnym tytułem przelewu, którego bank nie może zająć na poczet zadłużenia, w przeciwieństwie do zwykłej emerytury. Ta ochrona nie ma jednak nic wspólnego z obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wobec samego ZUS – to dwa zupełnie inne mechanizmy prawne, i fakt, iż pieniędzy nie mógł zająć komornik, w żaden sposób nie chroni przed decyzją nakazującą ich oddanie, jeżeli podstawa do wypłaty w dniu decydującym po prostu nie istniała.
