1 godzina temu
Prezydent Karol Nawrocki podpisał nowelizację Prawa bankowego, która daje bankom i SKOK-om dostęp do rejestru PESEL. od dzisiaj instytucje finansowe będą musiały same sprawdzać, czy właściciel nieaktywnego konta jeszcze żyje. To jednak nie wszystko.
Fot. Shutterstock
Ministerstwo Finansów szacuje, iż na polskich rachunkach bankowych „śpi” w tej chwili około 2,5 miliarda złotych należących do osób, które już nie żyją. Te środki – oszczędności całego życia, lokaty, wpłaty emerytalne – latami krążyły w systemie bez możliwości odzyskania przez rodziny. Nowa ustawa ma to zmienić raz na zawsze.
Pięć lat bez ruchu i bank sięga po PESEL
Mechanizm działania nowych przepisów jest prosty, choć ich skutki będą odczuwalne przez setki tysięcy kont. Zgodnie z ustawą z dnia 25 lipca 2025 roku o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025), jeśli na rachunku bankowym nie pojawi się żadna aktywność przez pięć lat, bank ma obowiązek sprawdzić w rejestrze PESEL, czy właściciel konta przez cały czas żyje. Chodzi o absolutny brak ruchu – nie tylko brak przelewów czy wpłat, ale również brak logowania do bankowości elektronicznej, niesprawdzanie salda, zero jakiejkolwiek interakcji z kontem.
Do tej pory banki miały jedynie możliwość uzyskania informacji o samym fakcie zgonu klienta, bez wskazania daty śmierci. Nowe przepisy zmieniają to diametralnie – instytucje finansowe będą mogły pobrać pełne dane, w tym dokładną datę zgonu lub datę znalezienia zwłok. Na podstawie tych informacji bank zamknie rachunek i uruchomi procedurę przekazania środków uprawnionym spadkobiercom.
Ustawa uchwalona przez Sejm 25 lipca 2025 roku – za przyjęciem zagłosowało 260 posłów, przeciw było 175, 1 wstrzymał się od głosu – weszła w życie 14 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Banki i SKOK-i mają jednak dodatkowy czas na dostosowanie swoich systemów informatycznych do automatycznej komunikacji z rejestrem PESEL. Pierwsze masowe weryfikacje statusu klientów spodziewane są w pierwszej połowie 2026 roku.
Lokaty terminowe bez dyspozycji – procedura przyspieszona do 3 miesięcy
Dla wybranych produktów bankowych ustawodawca przewidział znacznie krótszy czas reakcji. jeżeli umowa rachunku terminowego wygasła – na przykład skończyła się trzymiesięczna lub roczna lokata – a właściciel nie pozostawił dyspozycji wypłaty pieniędzy, bank ma zaledwie 3 miesiące od dnia wygaśnięcia umowy na sprawdzenie w rejestrze PESEL, czy właściciel rachunku przez cały czas żyje. To oznacza, iż środki z lokat terminowych będą trafiały do spadkobierców znacznie szybciej niż w przypadku zwykłych rachunków.
To ważna zmiana z praktycznego punktu widzenia. Lokaty „na czarną godzinę” zakłada sporo osób w średnim i starszym wieku – regularnie odkładają tam pieniądze, nie ruszają ich przez lata. Gdy taka osoba umiera, rodzina często szuka kont bieżących, nie wiedząc o istnieniu lokaty w zupełnie innym banku.
2,5 miliarda złotych zamrożonych w systemie – skąd ta kwota
Liczba 2,5 mld zł może brzmieć abstrakcyjnie, ale stoi za nią prosta matematyka. Co roku umiera w Polsce około 400 000 osób. Statystyczny Polak ma dziś konta w 2-3 bankach. Część z tych rachunków to „zapomniany” rachunek w starym banku, konto z poprzedniej pracy, lokata założona kilkanaście lat temu przy okazji innej transakcji. Rodziny najczęściej wiedzą o jednym lub dwóch kontach. Reszta przepada.
Przez lata rodziny musiały samodzielnie kontaktować się z dziesiątkami banków. Większość odpowiadała po miesiącach i dopiero po dostarczeniu dokumentów potwierdzających prawo do spadku. Skutek był taki, iż jeżeli nikt nie wiedział, w którym banku może być konto, pieniądze po prostu pozostawały w systemie bez właściciela.
Pewne ułatwienie przyniosło uruchomienie w lipcu 2025 roku Centralnej Informacji o Rachunkach Bankowych. Jak podaje Krajowa Izba Rozliczeniowa, miesięcznie wpływa 700-800 zapytań od osób fizycznych – system pozwala w ciągu kilku dni roboczych otrzymać zestawienie wszystkich kont powiązanych ze zmarłym w całym sektorze bankowym. Nowa ustawa idzie jednak znacznie dalej, bo odwraca ciężar poszukiwań: to bank ma teraz sam znaleźć problem, nie czekając, aż zgłosi się rodzina.
Czyje konto jest bezpieczne, a czyje zostanie sprawdzone
Zanim ktokolwiek zacznie się niepotrzebnie martwić, warto znać zabezpieczenia wbudowane w nowe przepisy. Weryfikacja w rejestrze PESEL nie dotyczy klientów aktywnie korzystających ze swoich kont. Wystarczy jedno logowanie do aplikacji bankowej, sprawdzenie salda, symboliczny przelew – i zegar pięcioletniej bezczynności startuje od nowa.
Jest też istotny wyjątek dla osób mających kilka kont w tym samym banku. jeżeli klient posiada w danej instytucji więcej niż jeden rachunek, pięcioletni okres liczy się od ostatniej dyspozycji dotyczącej wszystkich kont tego klienta. Oznacza to, iż aktywność na koncie bieżącym „chroni” również lokatę czy konto oszczędnościowe w tym samym banku, choćby jeżeli na tym drugim przez lata nie dzieje się nic.
Nowe przepisy obejmują wyłącznie rachunki osób fizycznych. Kont firmowych i rachunków prowadzonych dla przedsiębiorców zmiany nie dotyczą – spółka czy jednoosobowa działalność nie może umrzeć biologicznie, a zatem weryfikacja w rejestrze PESEL jest w ich przypadku bezprzedmiotowa. Firmy mają własne procedury likwidacyjne i upadłościowe.
Banki będą musiały informować spadkobierców o wszystkich kontach naraz
Nowe przepisy przynoszą jeszcze jedną zmianę, która w praktyce może okazać się równie ważna jak sam dostęp do rejestru PESEL. Banki będą teraz zobowiązane udzielać spadkobiercom i zarządcom sukcesyjnym zbiorczej informacji o rachunkach bankowych zmarłego – zarówno aktywnych, jak i już zamkniętych. W takiej informacji bank wskaże własne dane identyfikacyjne, numery rachunków wynikające z umowy oraz aktualny status każdego z nich.
To likwiduje jeden z głównych problemów dotychczasowego systemu – rodziny musiały prowadzić poszukiwania bank po banku, a każda instytucja traktowała zapytanie oddzielnie. Teraz wystarczy jedno zapytanie złożone do danego banku, by uzyskać kompletny obraz wszystkich rachunków prowadzonych przez niego dla danej osoby.
Na konferencji prasowej po podpisaniu ustawy prezydent Nawrocki podkreślił, iż ustawa daje możliwość spadkobiercom „sprawniejszego zarządzania w czasie tragicznej sytuacji i uruchomienia uśpionych lokat” i ocenił ją jako „korzystną dla osób, które znalazły się w trudnej sytuacji”.
Jak nie dać się zaskoczyć nowym przepisom
Sprawdź, czy masz zapomniane konto. jeżeli zakładałeś konto kilka lat temu przy okazji kredytu, promocji bankowej albo zmiany pracodawcy i od dawna z niego nie korzystasz, warto sprawdzić jego status. Sama weryfikacja salda w aplikacji mobilnej wystarczy, żeby pięcioletni licznik resetował się od zera.
Jedno logowanie raz na kilka lat to za mało. Algorytm weryfikacyjny banku nie ocenia, czy przelew był „ważny” – liczy się fakt, iż jakakolwiek aktywność miała miejsce. Regularne logowanie do bankowości elektronicznej, choćby bez wykonywania transakcji, skutecznie chroni konto przed zakwalifikowaniem jako nieaktywne.
Powiedz bliskim, gdzie trzymasz oszczędności. Nowe przepisy znacząco ułatwiają życie spadkobiercom, ale nie zastępują podstawowej informacji przekazanej w gronie rodziny. jeżeli twoi bliscy nie wiedzą o istnieniu konkretnej lokaty w konkretnym banku, choćby sprawne działanie nowych procedur zajmie im czas. Lista rachunków z nazwami banków i przybliżonymi kwotami, przechowywana razem z testamentem lub innymi ważnymi dokumentami, to najprostsze zabezpieczenie.
Lokata terminowa bez dyspozycji to ryzyko. jeżeli zakończyłeś lokatę i nie dałeś bankowi instrukcji, co zrobić z pieniędzmi po jej wygaśnięciu, bank ma teraz tylko 3 miesiące na sprawdzenie w rejestrze PESEL, czy żyjesz. Przy automatycznym odnawianiu lokaty sprawa jest prosta – ale jeżeli umowa po prostu wygasła i pieniądze leżą, warto niezwłocznie złożyć dyspozycję wypłaty lub przeniesienia środków.
Spadkobiercy: korzystajcie z Centralnej Informacji o Rachunkach Bankowych. Działający od lipca 2025 roku system KIR pozwala w ciągu kilku dni roboczych sprawdzić wszystkie konta powiązane z osobą zmarłą w całym sektorze bankowym. To znacznie szybszy sposób niż indywidualne zapytania do każdej instytucji z osobna. Wniosek można złożyć przez dowolny bank po okazaniu dokumentów potwierdzających prawo do spadku.