20 godzin temu
Pierwsze dwa lata życia to najważniejszy okres rozwoju mózgu dziecka. Nowe, długoterminowe badania naukowców pokazują, iż nadmierny kontakt z ekranami w tym czasie może prowadzić do trwałych zmian w funkcjonowaniu mózgu, których skutki są widoczne dopiero po latach.
Fot. Pixabay / Warszawa w Pigułce
Smartfon a rozwój mózgu dziecka. Naukowcy wskazują na długofalowe skutki
Pierwsze dwa lata życia dziecka to najważniejszy okres dla rozwoju mózgu. Najnowsze badania naukowe pokazują, iż nadmierna ekspozycja na ekrany w tym czasie nie pozostaje bez konsekwencji. Zmiany obserwowane w mózgu najmłodszych mogą wpływać na sposób myślenia, podejmowanie decyzji i zdrowie psychiczne choćby kilkanaście lat później.
Co dokładnie zbadali naukowcy?
Wieloletnie badanie objęło 168 dzieci, których rozwój był obserwowany od niemowlęctwa aż do okresu nastoletniego. Naukowcy analizowali, ile czasu dzieci spędzały przed ekranami w pierwszych dwóch latach życia, a następnie porównywali te dane z obrazami mózgu i wynikami testów poznawczych wykonywanych kilka lat później.
Rozwój mózgu oceniano przy użyciu rezonansu magnetycznego, który pozwala śledzić zmiany w sieciach neuronalnych. Dodatkowo dzieci poddawano testom mierzącym szybkość podejmowania decyzji oraz poziom objawów lękowych w wieku nastoletnim.
Pierwsze dwa lata życia są szczególnie wrażliwe
Badacze podkreślają, iż mózg w tym okresie rozwija się najszybciej i jest wyjątkowo podatny na bodźce środowiskowe. Właśnie dlatego sposób, w jaki dziecko spędza czas w pierwszych dwóch latach życia, ma tak duże znaczenie.
Analiza danych wykazała, iż dzieci, które jako niemowlęta i dwulatki spędzały dużo czasu przed ekranami, miały przyspieszone dojrzewanie niektórych sieci neuronalnych. Dotyczyło to zwłaszcza obszarów odpowiedzialnych za przetwarzanie bodźców wzrokowych oraz kontrolę poznawczą.
Przyspieszone dojrzewanie nie oznacza lepszego rozwoju
Choć mogłoby się wydawać, iż szybsze dojrzewanie mózgu to pozytywne zjawisko, naukowcy wskazują na odwrotny efekt. Zbyt wczesna specjalizacja sieci neuronalnych może ograniczać ich elastyczność.
W praktyce oznacza to, iż mózg dziecka może gorzej radzić sobie z bardziej złożonymi zadaniami poznawczymi w późniejszym wieku. Sieci neuronalne rozwijają się szybciej, ale nie tworzą wystarczająco efektywnych połączeń.
Skutki widoczne po latach
Konsekwencje wczesnej ekspozycji na ekrany ujawniały się dopiero kilka lat później. Dzieci, u których zaobserwowano zmiany w sieciach neuronalnych, w wieku szkolnym wolniej podejmowały decyzje w testach poznawczych.
W okresie nastoletnim u tych samych osób częściej występowały objawy lękowe. Naukowcy wskazują, iż może to oznaczać związek między wczesnym czasem ekranowym a późniejszym zdrowiem psychicznym.
Zalecenia WHO a rzeczywistość
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby dzieci do ukończenia drugiego roku życia nie korzystały z urządzeń ekranowych. Tymczasem dane z badania pokazały, iż już dekadę temu roczne dzieci spędzały przed ekranami ponad godzinę dziennie, a dwulatki około dwóch godzin.
Eksperci zwracają uwagę, iż dziś dostęp do telefonów i tabletów pozostało łatwiejszy, co może oznaczać, iż rzeczywisty czas ekranowy najmłodszych dzieci jest w tej chwili jeszcze dłuższy.
Czy starsze dzieci są równie narażone?
Co istotne, podobnych zależności nie stwierdzono u dzieci, które częściej korzystały z ekranów w wieku trzech i czterech lat. To wskazuje, iż największe znaczenie ma właśnie okres od urodzenia do drugiego roku życia.
Ten etap rozwoju mózgu jest szczególnie wrażliwy i wymaga bodźców, które wspierają relację z opiekunem, rozwój emocjonalny i naturalną eksplorację otoczenia.
Rola rodziców ma najważniejsze znaczenie
Badacze podkreślają, iż nie chodzi o całkowite wyeliminowanie technologii, ale o świadome ograniczanie jej w najwcześniejszym okresie życia dziecka. Aktywności takie jak wspólne czytanie, rozmowa, zabawa i kontakt z opiekunem mogą łagodzić negatywne skutki nadmiernej ekspozycji na ekrany.
Decyzje podejmowane przez rodziców w pierwszych dwóch latach życia dziecka mogą mieć długofalowy wpływ na rozwój mózgu, funkcjonowanie poznawcze i zdrowie psychiczne w przyszłości.
Podsumowanie
Badania pokazują, iż czas ekranowy w pierwszych dwóch latach życia nie jest obojętny dla rozwoju dziecka. Zmiany w mózgu mogą ujawniać się dopiero po latach, wpływając na sposób myślenia i samopoczucie nastolatków. Eksperci podkreślają, iż najważniejsze jest świadome ograniczanie ekranów i zastępowanie ich aktywnościami wspierającymi relację rodzic–dziecko.
