To tu w woj. łódzkim ukazała się matka Maryi i babcia Jezusa. W miejscu objawienia stoi krzyż

Między Tomaszowem Mazowieckim a lasami nad Pilicą leży wieś, która w XVII wieku niespodziewanie znalazła się na religijnej mapie Polski. Smardzewice, dziś spokojna miejscowość nad Zalewem Sulejowskim, zawdzięczają swoją rangę wydarzeniu, które według tradycji miało miejsce w 1620 roku. Wtedy, jak głoszą przekazy, ubogiemu gospodarzowi Wojciechowi Głowie ukazała się św. Anna, matka Maryi i babcia Jezusa.

Opowieść zaczyna się prozaicznie. Głowa wracał z lasu, wioząc na wozie drewno ciągnięte przez parę wołów. W pewnym miejscu zwierzęta nagle stanęły i nie chciały ruszyć dalej. Według relacji gospodarz próbował je poganiać, aż doprowadził do tego, iż oślepły od uderzeń batem. Wtedy, jak opisują źródła kościelne - pojawiła się jasność, a w niej trzy postacie: Jezus, Maryja i św. Anna.

- W przekazie, który utrwaliła miejscowa tradycja, św. Anna poleciła gospodarzowi złożyć drewno i postawić z niego krzyż. Miało to być miejsce szczególne, miejsce, które „zasłynie cudami" - mówi ojciec Włodzimierz Machulak, franciszkanin, który pracuje w klasztorze od 2020 roku.

Po zniknięciu postaci woły odzyskały wzrok, a Głowa wrócił do wsi, by opowiedzieć o tym, co zobaczył. Tak zaczęła się historia sanktuarium.

Od krzyża do sanktuarium

Pierwszym znakiem wydarzenia był właśnie krzyż postawiony w miejscu objawienia. Niedługo później pojawiła się przy nim niewielka kapliczka, a wieść o niezwykłych zdarzeniach zaczęła przyciągać pielgrzymów z okolicznych wsi. Mówiono o łaskach i uzdrowieniach przypisywanych wstawiennictwu św. Anny.

Kościelne władze zareagowały stosunkowo szybko. Już w latach 1621–1622 biskup kujawski Paweł Wołucki ufundował w pobliżu drewniany kościół pod wezwaniem św. Anny. Świątynię wzniesiono nieco dalej od miejsca objawienia, tam, gdzie dziś stoi barokowy kościół sanktuarium.

Rosnący napływ pielgrzymów sprawił, iż w 1639 roku opiekę nad miejscem powierzono franciszkanom konwentualnym. Zakonnicy do dziś prowadzą tu duszpasterstwo i opiekują się sanktuarium. Z czasem przy kościele powstał także klasztor franciszkanów, którego zabudowania wznoszono w XVIII wieku. Kompleks klasztorny wraz ze świątynią tworzy dziś charakterystyczny zespół architektoniczny wznoszący się nad doliną Pilicy.

Obecny kościół powstał pod koniec XVII wieku. Murowaną świątynię zaczęto budować w 1683 roku z inicjatywy biskupa warmińskiego Stanisława Zbąskiego, a ukończono ją w 1699 roku. Była wotum dziękczynnym za otrzymane łaski, w tym, jak podają źródła, za odzyskane zdrowie fundatora.

– Świątynia została konsekrowana 7 listopada 1701 roku przez arcybiskupa Stanisława Albinowskiego. Wokół kościoła powstał również klasztor franciszkanów konwentualnych, który dziś jest siedzibą zakonników opiekujących się sanktuarium - mówi ojciec Machulak.

Obraz w centrum kultu

Wnętrze kościoła skupia uwagę na monumentalnym barokowym ołtarzu głównym, w którym znajduje się czczony przez wiernych obraz św. Anny. Przedstawia on popularny w sztuce religijnej motyw św. Anny Samotrzeciej - świętą Annę wraz z Maryją i małym Jezusem.

- Ponieważ św. Anna wybrała sobie to miejsce, żeby tutaj być, najważniejszym miejscem w świątyni jest właśnie ten ołtarz - mówi franciszkanin.

Kompozycja ukazuje trzy pokolenia: matkę, córkę i wnuka. W tradycji chrześcijańskiej symbolizuje ona zarówno rodzinne korzenie Chrystusa, jak i rolę św. Anny jako opiekunki rodzin i wychowania dzieci. Obraz jest częściowo zasłonięty metalowymi sukienkami. Z zewnątrz widoczna jest natomiast zasuwa ołtarzowa, na której przedstawiono św. Joachima, męża św. Anny, oraz scenę, w której św.

Anna naucza młodą Maryję. To właśnie przed tym obrazem przez stulecia modlili się pielgrzymi przybywający do Smardzewic. W dawnych opisach sanktuarium wspominano o licznych wotach dziękczynnych, które pozostawiali wierni przekonani, iż otrzymali tu szczególne łaski.

W XVIII wieku kult św. Anny był już na tyle rozwinięty, iż powstały drukowane opisy cudów związanych z sanktuarium. Jedna z publikacji wydanych w 1756 roku wymieniała ponad pięćdziesiąt wydarzeń uznawanych za nadzwyczajne łaski otrzymane w tym miejscu.

Postać św. Anny jest znana przede wszystkim z późniejszej tradycji chrześcijańskiej.

- Pismo Święte nie podaje imion rodziców Maryi. Dopiero późniejsza tradycja, pochodząca z pism apokryficznych z III i IV wieku, wymienia ich jako Annę i Joachima - wyjaśnia ojciec Machulak.

Według tej tradycji byli oni małżeństwem w podeszłym wieku, które długo nie mogło doczekać się potomstwa. Dopiero później, jak głosi przekaz, urodziła się im córka Maryja, przyszła matka Jezusa. Z tego powodu św. Anna bywa postrzegana jednocześnie jako matka i babcia, a wierni często powierzają jej sprawy rodzinne.

Krzyż, który stoi do dziś

W centrum całej historii pozostaje jednak nie barokowy kościół ani klasztor, ale prosty symbol - krzyż w miejscu objawienia. To właśnie od niego zaczęła się pielgrzymkowa droga Smardzewic. Według przekazów krzyż miał powstać z drewna przywiezionego przez Wojciecha Głowę. W kolejnych stuleciach był odnawiany i zastępowany nowymi, ale miejsce pozostało to samo. Do dziś stoi tam krzyż upamiętniający wydarzenie z 1620 roku i przypominający o początku kultu.

Sanktuarium św. Anny położone jest na północnym krańcu Zalewu Sulejowskiego. Barokowy kościół oraz klasztor franciszkanów stoją niedaleko brzegu Pilicy i zbiornika wodnego, dzięki czemu miejsce to łączy w sobie charakter pielgrzymkowy i turystyczny. Zalew Sulejowski jest jednym z największych zbiorników wodnych w centralnej Polsce. Powstał w latach 70. XX wieku na rzece Pilicy jako sztuczny zbiornik retencyjny, który miał zapewniać wodę dla Łodzi i okolicznych miast.

Z czasem miejsce to stało się także ważnym ośrodkiem wypoczynku w województwie łódzkim. Zalew przyciąga żeglarzy, kajakarzy, wędkarzy oraz turystów szukających odpoczynku nad wodą. Wokół zbiornika powstały liczne plaże, przystanie i ośrodki wypoczynkowe, a otaczające go lasy sprawiają, iż jest to popularny kierunek weekendowych wyjazdów mieszkańców regionu.