1 godzina temu
W skrzynkach pocztowych i na profilach PUE ZUS pojawiają się komunikaty o dokumentach, które emeryci i renciści powinni złożyć. Część portali straszy utratą świadczenia. W rzeczywistości chodzi o trzy różne dokumenty, które działają według zupełnie odmiennych zasad: jeden jest obowiązkowy dla konkretnej grupy seniorów i jego brak może faktycznie wstrzymać wypłatę, drugi wymaga aktualizacji przy rencie wdowiej, a trzeci – choć całkowicie dobrowolny – może podwyższyć emeryturę o kilkaset złotych miesięcznie bez żadnego ryzyka. Wyjaśniamy, który jest który i kto powinien działać teraz.
Fot. Warszawa w PigułcePierwszy dokument: EROP – obowiązkowy tylko dla dorabiających wcześniej
Oświadczenie o osiąganiu przychodu, składane na druku EROP (lub ERON w przypadku rencistów), dotyczy wyłącznie jednej grupy: osób pobierających wcześniejszą emeryturę, które jednocześnie pracują zarobkowo. W Polsce wcześniejszy wiek emerytalny to 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn – i tylko osoby poniżej tych progów, które pobierają świadczenie i dorabiają, mają obowiązek informowania ZUS o swoich przychodach.
Zgodnie z art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2025 poz. 1749) emeryt lub rencista jest zobowiązany zawiadomić ZUS o podjęciu działalności zarobkowej i jej wysokości, a po upływie roku – o kwocie faktycznie uzyskanej. Termin na złożenie oświadczenia za poprzedni rok kalendarzowy mija 28 lutego lub 2 marca (gdy luty ma 28 dni). W 2026 roku termin ten już minął – ale ZUS nie zawiesza świadczenia z automatu. Urząd najpierw wzywa do złożenia dokumentu; dopiero po bezskutecznym wezwaniu może wstrzymać wypłatę do czasu jego dostarczenia.
Obowiązują dwa limity dorabiania. Przekroczenie 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia powoduje zmniejszenie emerytury o kwotę przekroczenia. Przekroczenie 130% przeciętnego wynagrodzenia skutkuje zawieszeniem całej wypłaty do czasu złożenia wyjaśnień. Od marca 2026 roku limity te wzrosły proporcjonalnie do nowego przeciętnego wynagrodzenia. Brak zgłoszenia, gdy zarobki faktycznie przekroczyły te progi, skutkuje powstaniem nadpłaty – a ZUS może żądać jej zwrotu za maksymalnie 3 lata wstecz, jeżeli emeryt nie informował o przychodach, lub za 1 rok, jeżeli informował.
Dlaczego Warszawa jest w tym szczególnie narażona
Województwo mazowieckie wyróżnia się na tle całej Polski jednym wskaźnikiem: ma najwyższy odsetek aktywnych zawodowo seniorów w kraju – 19,1% osób w wieku 60-89 lat pracuje, podczas gdy krajowa średnia jest wyraźnie niższa. W praktyce oznacza to, iż w Warszawie i okolicach dziesiątki tysięcy emerytów łączy pobieranie świadczenia z pracą – czy to na umowie o pracę, czy na kontrakcie, czy jako właściciele działalności gospodarczej.
Dodatkowy czynnik: przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w Warszawie wynosi ok. 10 714 zł – niemal 25% więcej niż ogólnopolska średnia. To sprawia, iż limity dorabiania, wyznaczane na podstawie krajowej, a nie warszawskiej średniej, są dla pracujących stołecznych emerytów barierą, którą łatwiej przekroczyć niż gdzie indziej. Senior dorabiający w Warszawie za 5 000 zł miesięcznie brutto może być spokojny, ale ten z umową za 7 000-8 000 zł już powinien sprawdzić, czy nie przekroczył progu skutkującego pomniejszeniem świadczenia.
Drugi dokument: renta wdowia wymaga aktualizacji danych o dochodach
Od 1 lipca 2025 roku w Polsce obowiązuje renta wdowia – świadczenie pozwalające pobierać jednocześnie własną emeryturę i część renty rodzinnej po zmarłym małżonku (lub odwrotnie). Osoby, które złożyły wniosek w pierwszym okresie wdrożenia systemu – od połowy 2025 roku – mogą być teraz wezwane przez ZUS do aktualizacji oświadczenia o wysokości dochodów.
Mechanizm jest wrażliwy na zmiany: jeżeli łączna suma pobieranych świadczeń przekroczy ustawowy limit 5 935,47 zł, ZUS dokona proporcjonalnego pomniejszenia. Po marcowej waloryzacji emerytur w 2026 roku (wskaźnik 5,3%) wielu beneficjentów renty wdowiej automatycznie zbliżyło się do tego progu lub go przekroczyło – co zmienia sposób naliczania wypłat. Brak aktualizacji nie oznacza utraty prawa do świadczenia, ale może skutkować wypłacaniem zbyt wysokiej kwoty przez kilka miesięcy, a następnie koniecznością zwrotu nadpłaty.
Warto też pamiętać o warunku, który ZUS sprawdza przy rencie wdowiej: prawo do świadczenia mają wyłącznie osoby, które nie wstąpiły w nowy związek małżeński. Każda zmiana stanu cywilnego powinna być niezwłocznie zgłoszona do ZUS – inaczej nienależnie pobrane świadczenia zostaną potrącone z przyszłych wypłat.
Trzeci dokument: ERPO – dobrowolny, ale może dać setki złotych miesięcznie więcej
Wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego, składany na druku ERPO, jest całkowicie dobrowolny. Nie składa go, nikt nie traci emerytury, nie grożą żadne konsekwencje. Ale właśnie dlatego, iż nie jest obowiązkowy, tysiące seniorów nie wie, iż może im dać wyższe świadczenie – często przez resztę życia.
ZUS zaktualizował wzór formularza ERPO 13 stycznia 2026 roku. Przeliczenie emerytury opłaca się rozważyć w trzech sytuacjach. Pierwsza: emeryt pracował po przejściu na emeryturę i odprowadzał składki – nowe składki zapisane na koncie po dacie przyznania świadczenia mogą podwyższyć jego podstawę. Przeliczenie uwzględnia te wpłaty, a efekt po tegorocznej waloryzacji (5,3%) jest proporcjonalnie wyższy niż rok temu. Druga: przy przyznawaniu świadczenia brakowało dokumentów – zaświadczeń o zarobkach sprzed 1999 roku, świadectw pracy, potwierdzeń zatrudnienia w zakładach, które już nie istnieją. jeżeli te dokumenty udało się teraz odnaleźć, ERPO umożliwia ich dołączenie i przeliczenie. Trzecia: emerytura przyznana była na „starych zasadach” (dotyczy osób urodzonych przed 1949 rokiem) i zachodzi możliwość zastosowania korzystniejszego wariantu obliczeniowego.
Kluczowa zasada bezpieczeństwa: jeśli nowe obliczenie da wynik niższy niż obecna emerytura – ZUS przez cały czas wypłaca poprzednią, wyższą kwotę. Złożenie ERPO bez odpowiednich dokumentów nie może zaszkodzić. Jednak składanie go bez nowych dowodów jest bezcelowe – ZUS przelicza świadczenie tylko wtedy, gdy jest nowa podstawa do zmiany.
Jak złożyć każdy z tych dokumentów – krok po kroku
Wszystkie trzy dokumenty można złożyć elektronicznie przez platformę PUE ZUS dostępną pod adresem pue.zus.pl lub w aplikacji mobilnej mZUS. Wymagane jest logowanie przez profil zaufany, e-dowód lub bankowość elektroniczną. Złożenie dokumentu przez PUE ZUS jest natychmiastowe – status sprawy widoczny jest na koncie w ciągu kilku godzin.
Jeśli senior nie korzysta z internetu lub potrzebuje pomocy przy wypełnianiu formularzy, dokumenty można złożyć osobiście. W Warszawie działają dwa główne oddziały ZUS: I Oddział przy ul. Czerniakowskiej 16 w Śródmieściu (obsługuje m.in. dzielnice lewobrzeżne) oraz II Oddział przy ul. Podskarbińskiej 25 na Pradze-Południe (obsługuje dzielnice prawobrzeżne i Pragę). Wizyty należy umawiać przez e-wizyta.zus.pl – system działa 24 godziny na dobę, a termin można zarezerwować z kilkudniowym wyprzedzeniem.
Infolinia ZUS działa pod numerem 22 560 16 00 w dni robocze. Konsultanci mogą wyjaśnić, który formularz dotyczy konkretnej sytuacji i jakie dokumenty należy przygotować – rozmowa jest bezpłatna.
Co to oznacza dla Ciebie? Sprawdź swój przypadek
Jeśli masz mniej niż 60 lat (kobieta) lub mniej niż 65 lat (mężczyzna) i pobierasz wcześniejszą emeryturę, a jednocześnie pracujesz – masz obowiązek złożenia EROP. jeżeli jeszcze tego nie zrobiłeś za rok 2025, zrób to teraz. ZUS wzywa do korekty zanim zawiesi wypłatę, ale nie czekaj na wezwanie – ryzyko powstania nadpłaty rośnie z każdym miesiącem zwłoki. Formularz EROP pobierzesz ze strony zus.pl lub złożysz przez PUE ZUS.
Jeśli pobierasz rentę wdowią od połowy 2025 roku – sprawdź na PUE ZUS, czy Twoje łączne świadczenia po marcowej waloryzacji nie przekroczyły limitu 5 935,47 zł. jeżeli zbliżasz się do tej granicy lub ją przekraczasz, skontaktuj się z ZUS, aby wyjaśnić, czy potrzebujesz złożyć aktualizację oświadczenia. Unikniesz w ten sposób niespodzianki w postaci potrącenia nadpłaty z kolejnych wypłat.
Jeśli pracowałeś po przejściu na emeryturę lub masz nieuwzględnione zaświadczenia o zarobkach sprzed 1999 roku – rozważ złożenie wniosku ERPO. Nic nie ryzykujesz: jeżeli przeliczenie da wynik gorszy niż obecna emerytura, ZUS zostaje przy starej, wyższej kwocie. Nowy wzór formularza obowiązuje od 13 stycznia 2026 roku – dostępny jest na stronie zus.pl w zakładce „Wzory formularzy”. Pamiętaj: przeliczenie działa od miesiąca złożenia wniosku, nie wstecz – więc każdy miesiąc zwłoki to miesiąc mniej z ewentualnej podwyżki.
Żaden z tych dokumentów nie powoduje „utraty emerytury”. Brak EROP może skutkować tymczasowym wstrzymaniem wcześniejszej emerytury – ale dopiero po wezwaniu przez ZUS i jego zignorowanie. Brak aktualizacji przy rencie wdowiej może skutkować nadpłatą do zwrotu. Wniosek ERPO – jeżeli nie ma ku niemu podstaw – po prostu nic nie zmieni. Strach przed ZUS-em jest zrozumiały, ale dokładniej niebezpieczna jest tutaj dezinformacja.