5 dni temu
Koło Gospodyń Wiejskich w Wilkowicach od 1950 roku nieprzerwanie współtworzy życie społeczne i kulturalne miejscowości. Przez 75 lat zmieniały się pokolenia, warunki życia, granice administracyjne i formy działalności społecznej, jednak nie zmieniło się jedno: Koło pozostało blisko ludzi i konsekwentnie brało odpowiedzialność za to, co stanowi o lokalnej wspólnocie - pamięć, obyczaj, tradycje, więzi międzypokoleniowe i poczucie przynależności. Szczególnym osiągnięciem ostatnich lat jest świadome przejście od samego kultywowania tradycji do jej badania, dokumentowania i trwałego zachowywania. Koło podjęło pracę, która zdecydowanie wykracza poza typową działalność organizacji społecznej. Członkowie sięgnęli do kronik, archiwalnych fotografii, dokumentów, rodzinnych zbiorów i pamięci mieszkańców. Rozmawiali ze świadkami, porównywali przekazy, gromadzili materiały oraz osadzali historię własnej organizacji w szerszym tle historycznym i etnograficznym. W efekcie powstała monografia "Blisko ludzi, tradycji i kultury. 75 lat Koła Gospodyń Wiejskich w Wilkowicach". Nie jest to jedynie książka jubileuszowa. To opracowanie dokumentujące fragment historii społecznej Wilkowic i ocalającej materiały, wspomnienia oraz wiedzę, które bez tej pracy mogłyby wraz z kolejnymi pokoleniami bezpowrotnie zniknąć. Sama publikacja powstała w oparciu m.in. o relacje informatorów, kroniki, notatki członkiń oraz dokumentację fotograficzną i administracyjną. Naturalnym rozwinięciem tych badań stał się film poświęcony tradycyjnemu strojowi KGW (dostępny na profilu FB KGW Wilkowice) - od zebrania i opracowania materiałów, przez dokumentację fotograficzną, po realizację filmu -wykonany własnymi siłami Koła. Jego znaczenie wykracza poza prezentację ubioru. Strój stał się punktem wyjścia do opowiedzenia o historycznej tożsamości Wilkowic. Poszukiwania prowadzone w zbiorach mieszkańców, konsultowanie odnalezionych materiałów i ich zestawienie pozwoli udokumentować małopolskie korzenie tej tradycji, zachowane pomimo późniejszych zmian administracyjnych.
Trzecim dopełniającym te działania przedsięwzięciem jest wydany w 2026 roku zbiór "Wilkowickie domowe smaki". Jego wyjątkowość polega na tym, Że dziedzictwo kulinarne nie zostało opisane wyłącznie przez członkinie Koła. Do współtworzenia książki zaproszono mieszkańców. Podczas organizowanych przez KGW spotkań i warsztatów wspólnie gotowano, rozmawiano i zbierano receptury obecne w wilkowickich rodzinach od pokoleń. Do publikacji trafiły również zdjęcia i materiały z prywatnych archiwów uczestników. Dzięki temu powstała nie tyle książka kucharska, ile społeczne archiwum rodzinnej pamięci - zapis potraw, osób, domów i historii przekazywanych wcześniej przede wszystkim ustnie.
Te trzy przedsięwzięcia - monografia, film i zbiór tradycyjnych receptur - tworzą spójną całość. Dokumentują historię organizacji, materialny znak lokalnej tożsamości oraz codzienną kulturę wilkowickich domów. Łączy je również sposób realizacji: wiedza nie została zamknięta w wąskim gronie. Koło szuka jej u mieszkańców i razem z nimi ją porządkuje, utrwala, a następnie oddaje całej społeczności w profesjonalnej, współczesnej formie. To szczególnie cenne połączenie doświadczenia najstarszego pokolenia z możliwościami i umiejętnościami młodszych członków KGW. Wspólne zadania realizują osoby należące do czterech pokoleń, dzięki czemu przekaz tradycji nie jest deklaracją, Iecz odbywa się w praktyce.
Koło nie traktuje bowiem tradycji jak eksponatu, który należy jedynie opisać i przechować. W Wilkowicach tradycja przez cały czas ma swoich uczestników. Dobrym przykładem są przywrócone dożynki. KGW nie ograniczyło się do przypomnienia dawnego obrzędu, ale ponownie wprowadziło go w życie miejscowości jako rzeczywiste święto dziękczynienia za plony i pracę rolników. Członkowie przygotowują wieńce, witacze i kotyliony, uczestniczą w tradycyjnej oprawie mszy i składaniu darów, a później dzielą się z mieszkańcami chlebem i dożynkowym poczęstunkiem. Wieńce wykonywane przez Koło są przy tym nie tylko elementem lokalnej uroczystości, ale reprezentują Wilkowice w konkursach o zasięgu ponad powiatowym. Podobnie żywe pozostają tradycje związane z odpustem parafialnym oraz towarzyszącym mu świeckim wydarzeniem -"odpustem pasterskim", wykonywaniem palm wielkanocnych, Świętami kościelnymi i państwowymi, czy tradycyjną kuchnią.
Ta ciągłość ma w Wilkowicach głębokie korzenie, dzisiejsza działalność nie jest więc krótkotrwałym projektem czy odpowiedzią na modę na regionalizm. Jest współczesną formą pracy prowadzonej przez kolejne pokolenia wilkowickich gospodyń. Różnica polega na tym, iż obecne Koło potrafi tradycyjną działalność uzupełnić o profesjonalne wydawnictwa, dokumentację historyczną, film i nowoczesne formy komunikowania kultury. Równie istotny jest społeczny wymiar tej działalności. KGW nie pracuje wyłącznie dla swoich członków. Warsztaty kulinarne, wydarzenia rodzinne, działania z biblioteką, szkołą i przedszkolem, OSP, organizacjami regionalnymi i społecznymi, wydarzenia patriotyczne, akcje charytatywne i przedsięwzięcia dla dzieci oraz seniorów sprawiają, iż Koło stało się jednym z miejsc realnego spotkania mieszkańców. Szczególnie ważna jest tu aktywizacja osób starszych: ich pamięć, wiedza i doświadczenie nie są traktowane jako coś należącego do przeszłości, ale jako potrzebne źródło wiedzy dla następnych pokoleń. Młodsi wnoszą natomiast nowe kompetencje - graficzne, organizacyjne, fotograficzne czy audiowizualne - dzięki którym tradycja może docierać do współczesnego odbiorcy.
Działania KGW Wilkowice wyrastają z przekonania, iż dziedzictwo ma wartość wtedy, gdy zostanie rozpoznane, opisane, zachowane i przekazane dalej. To również odpowiada historycznej idei Nagrody, ustanowionej dla uhonorowania działalności nawiązującej do dorobku ks. Józefa Londzina i wnoszącej trwałe wartości humanistyczne.
W takim kształcie KGW odpowiada na potrzeby społeczne oferując mieszkańcom możliwość działania na rzecz lokalnej społeczności w prężnej, dynamicznie rozwijającej się organizacji.
Świadczy o tym sukcesywnie zwiększająca się liczba członkiń i członków oraz coraz szerzej zakrojone realizacje. Można do nich zaliczyć nietypowe i rozmachem przygotowane wydarzenia takie jak np. wspólne świętowanie 75-lecia z mieszkańcami (przygotowane na prawie 500 osób), czy wieczornica patriotyczna z okazji obchodów Roku lgnacego Daszyńskiego ustanowionego przez Sejm RP, wspomniana również na sejmowej stronie www.
To właśnie połączenie 75 lat konsekwentnej pracy społecznej, działalności badawczej ochrony lokalnego dziedzictwa oraz umiejętności przekształcania tradycji w żywe doświadczenie wspólnoty stanowi najważniejszy dorobek Koła Gospodyń Wiejskich w Wilkowicach i uzasadnia jego kandydaturę do Nagrody Starosty Józefa Londzina.
Opracowanie na podstawie materiałów Urzędu Gminy w Wilkowicach
