Zmagając się ze stresem

Pisząc kilkakrotnie na temat geriatrii, nauki zajmującej się procesami starzenia (aging, ang.) nie myślałem, iż temat ten wywoła tak duże zainteresowanie Czytelników.

I słusznie, bo „aging” to nie tylko sprawa dotycząca ludzi po siedemdziesiątce, wśród autorów telefonów i e-mail listów bardzo często byli ludzie w średnim wieku, słusznie zaniepokojeni zbyt wczesnymi często (ich zdaniem) symptomami starzenia się. Takie właśnie sytuacje opisywane przez moich korespondentów skłoniły mnie do podjęcia raz jeszcze tematu „aging” w aspekcie dnia codziennego każdego z nas. Mam tu na myśli powiązanie stałego w dzisiejszych czasach zjawiska zwanego stresem z procesem starzenia się komórek i tkanek.

Jednym z celów moich naukowo-popularnych felietonów zdrowotnych jest przybliżenie Państwu w formie przystępnej i w miarę zrozumiałej skomplikowanych procesów patologicznych jakie mają miejsce w sytuacji choroby lub zjawiska starzenia się. Sądzę, iż jest lepiej gdy możemy zrozumieć (a do tego mają się przyczynić artykuły zamieszczane w kolumnie Zdrowia Naturalnego naszej gazety) przyczynę i zjawisko choroby, łatwiej wtedy będzie i jest prawdopodobnie przekonać się do poczynań profilaktycznych i naturalnych metod postępowania w celu zwalczenia stanu choroby, czy też innego zjawiska zagrażającego zdrowiu i dobremu samopoczuciu.

Współczesne życie nie szczędzi nam emocji wysokiego kalibru, każdy codzienny dzień niesie w sobie niespodzianki i sytuacje nadzwyczaj stresowe. Ktoś kiedyś powiedział bardzo słusznie i prawdziwie, iż „czyjś stres jest prawie zawsze kogoś innego przyjemnością „, pomyślmy ileż to prawdy jest zawarte w tej drobnej i lapidarnej obserwacji życia, więcej jak takie zjawisko głęboko i trwale warunkuje nasze życie i stabilność życia.
Nadmierny lub długotrwały stres, zarówno fizyczny jak również umysłowy ma bardzo negatywny wpływ na całokształt czynności układu immunologicznego oraz funkcje hormonów wpływających na zwolnienie procesów starzenia. Stres jest tym decydującym często elementem w procesie zachwiania równowagi (homeostazy), który przechyla finalnie i decydująco szalę równowagi fizjologii – prowadząc do zawalenia się precyzyjnej konstrukcji i jednocześnie choroby lub gwałtownego upośledzenia funkcji komórek – aging, starzenie.

Nasz układ immunologiczny może być bardzo oporny i wytrwały, zawsze u szczytu swoich możliwości odpornościowych wtedy gdy czynniki stresujące będą pojedynczego i małego formatu, może dojść jednakże do załamania odporności gdy mamy do czynienia z ciągiem choćby małych stresów bądź jednym dużym jak np. śmierć kogoś nam bliskiego. Przypadków takich nie ma co przytaczać jako przykłady, znamy to przecież z życia.

Czynnikami stresu są między innymi setki i tysiące wpływów środowiska z jakimi nasz organizm styka się w ramach codziennego życia. Mają one bardzo różnorodny charakter, może to być: hałas, przeludnione miasto, zanieczyszczone powietrze, brak wystarczającego kontaktu osobnika ze światłem słonecznym, poruszanie się w tłoku ulicznym, objawy przemocy lub rasizm, czynniki patogenne – bakterie, wirusy, etc., negatywne odczucia i emocje, chroniczne alergie, brak snu, urazy fizyczne i psychiczne, nadmiar ciepła lub zimna, stany depresyjne oraz wiele, wiele innych. Te wszystkie czynniki stresujące komasują się w swoim negatywnym oddziaływaniu i powodują zachwianie, a później trwałą rujnację systemu odpornościowego oraz rozregulowanie precyzyjnych funkcji układu hormonalnego, dokrewnego.

Żywy organizm dysponuje precyzyjnym systemem zabezpieczeń i reakcji oddziaływania na uszkadzające skutki wynikające z działania czynników lub sytuacji stresowych. Krótko jest to zdefiniowane w angielskim określeniu „fight-or-flight” (walka lub ucieczka), co można pokrótce opisać w sposób następujący. W momencie gdy do mózgu dociera informacja na skutek zaistnienia zagrożenia stresem, wysyłane jest polecenie do nadnerczy (gruczoły dokrewne) wysłania na zewnątrz zwiększonej ilości adrenaliny i kortyzolu, które mobilizują system do walki. Reakcja taka winna trwać odpowiednio krótko, jako działalność naga i interwencyjna, niestety warunki naszego życia zmuszają organizm do trwania w stresie przez okresy znacznie dłuższe. Konsekwencją tego jest wyczerpanie systemu obronnego organizmu, który musi przejść w stan mocno zakłóconej równowagi, emitując zbyt dużo czynników immunoaktywnych, związanych z istniejącym stanem pobudzenia stresowego. Nadnercza ulegają wyczerpaniu, osłabiają się podstawowe systemy funkcjonalne, szczególnie układ krążenia, serce oraz mechanizm wydzielania wewnętrznego. Nadmierna produkcja hormonów stresu – adrenaliny i kortyzolu powoduje automatycznie spadek poziomu hormonu o nazwie DHEA (dehydroepiandrosteron), który jest hormonem odgrywającym zasadniczą rolę w zapobieganiu procesowi starzenia, poprzez stymulację układu odpornościowego. Ustalono naukowo ponad wszelką wątpliwość, iż gdy poziom kortyzolu idzie w górę to spada poziom DHEA we krwi, i odwrotnie gdy DHEA uzyskuje wartości normalne, kortyzol także normuje swój poziom. Niski poziom DHEA jest zwykle obserwowany u ludzi z uszkodzonym lub osłabionym systemem odpornościowym, a więc w przypadkach stwardnienia tętnic, cukrzycy oraz lupus.

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych hormonów jest kortyzol i jego funkcje oraz rola w organizmie często są źle interpretowane. Kortyzol pomaga utrzymać równowagę organizmu (homeostazę) w momencie inwazji stresorów, przeciwdziałając zapaleniu i reakcjom alergicznym, dodatkowo zajmuje się on kontrolą metabolizmu białek i cukrów. Sednem zrozumienia mechanizmów działania kortyzolu jest równowaga jego produkcji i działania. W małych ilościach zwykle produkowanych w organizmie jest on czynnikiem pobudzającym, stymulującym czynności immunologiczne (obronne), w dużych ilościach (np. wstrzyknięty w postaci iniekcji farmakologicznej – zastrzyk) powoduje osłabienie układu odpornościowego.

Układ immunologiczny odpowiada na sytuację stresową poprzez wzmożoną produkcję czynników pro-zapalnych, jak : Interleukin-1 (IL-1) oraz Interleukin-6 (IL-6). Obydwa te związki chemiczne prowadzą do nasilenia procesu zapalnego oraz pogłębienia objawów chorób auto-immunologicznych. Interleukin-6 przyczynia się do rozrostu guzów oraz namnażania wirusów, dodatkowo powoduje uwalnianie wapnia z kości, co prowadzi do osteoporozy. Konieczna jest choćby tylko laboratoryjna kontrola poziomu w/w interleukin, oraz oczywiście profilaktyka w ich nadmiernej produkcji – zawsze wtedy gdy mamy do czynienia z chorobami degeneracyjnymi lub nasilającym się procesem starzenia.

Przeprowadzono szereg badań naukowych nad zjawiskami stresu i jego organicznymi konsekwencjami dla organizmu. Badania prowadzono między innymi na sportowcach, którzy w czasie intensywnego treningu lub np. biegu maratońskiego są narażeni na szczególnie drastyczne warunki stresowe. Gwałtowny fizyczny wysiłek prowadzi do uszkodzenia tkanek i w odpowiedzi na to zwiększoną produkcję i wyrzucenie do krwiobiegu kortyzolu i innych pro-zapalnych czynników, szczególnie IL-6 . Doświadczalnie ustalono, iż podanie grupie sportowców specjalnych odżywczych wyciągów roślinnych o nazwie sterols oraz sterolins – spowodowało obniżenie (odwrotnie niż w grupie kontrolnej, bez sterols i sterolins) poziomu kortyzolu i zwiększenie poziomu DHEA. Tak więc są możliwości przeciwdziałania niszczącym skutkom reakcji stresowej. Pomagają tutaj odżywcze produkty o działaniu antyoksydantów, jak: witaminy A, C, E, B-6, B-3, selen, cynk, magnez, koenzym Q10, lipoic acid, EFA, organiczne, świeże owoce i jarzyny przyczyniają się i dostarczają sił obronnych w walce z destrukcyjnym charakterem reakcji stresowych.
Osoby zainteresowane powyższą tematyką zapraszam do konsultacji. Tel. 416 804-3934 w Mississauga.
Dr. T. Szczesny Andrews, Ph.D. studiował nauki medyczne w Polsce. Specjalizuje się od ponad 30 lat w Tradycyjnej Chińskiej Medycynie, której tajniki zgłębiał w czasie kolejnych lat pracy w Afryce, Chinach i Korei. Stosuje również sprawdzone i naukowo udokumentowane metody Dietetycznej Korekty Żywienia, pracował naukowo na Uniwersytetach w Warszawie i Montrealu. Jest autorem wielu prac naukowych.