ZUS bierze firmy pod lupę. W 9 na 10 kontroli znajduje nieprawidłowości. Tak wybiera, do kogo przyjdzie

ZUS opublikował właśnie najnowsze dane z kontroli przedsiębiorców i liczby robią wrażenie. Od stycznia do sierpnia 2026 roku inspektorzy przeprowadzili 20 529 kontroli płatników składek. Nieprawidłowości stwierdzili aż w 18 495 przypadkach, czyli w 90,1 proc. skontrolowanych podmiotów. Finansowy efekt działań Zakładu wyniósł 373,3 mln zł. ZUS przyznaje jednocześnie, iż dziś kontroluje inaczej niż jeszcze kilka lat temu – wykorzystuje analizę danych i modele ryzyka, aby wybierać firmy, w których prawdopodobieństwo problemów jest największe.

Tabliczka w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Fot. Warszawa w Pigułce

To jeden z tych komunikatów, który powinien zainteresować każdego przedsiębiorcę zatrudniającego pracowników lub rozliczającego składki.

ZUS 6 października ujawnił wyniki swoich kontroli za pierwszych osiem miesięcy roku. Okazuje się, iż samych kontroli jest mniej niż dawniej, ale znacznie częściej kończą się one wykryciem błędów.

20 529 kontroli. Problemy wykryto w 18 495 przypadkach

Statystyka jest bardzo wysoka. W okresie od stycznia do sierpnia inspektorzy ZUS przeprowadzili dokładnie 20 529 kontroli płatników składek.

W 18 495 przypadkach stwierdzili nieprawidłowości. Daje to skuteczność na poziomie 90,1 proc. Co więcej, w 15 697 kontrolach wykryte problemy miały wymiar finansowy.

Łączny wynik finansowy kontroli wyniósł 373,3 mln zł.

ZUS nie wybiera firm przypadkowo

Wysoki odsetek wykrywanych problemów nie oznacza, iż dziewięć na dziesięć wszystkich polskich firm rozlicza ZUS nieprawidłowo.

To bardzo ważne zastrzeżenie.

Zakład coraz precyzyjniej typowuje podmioty do kontroli. Wykorzystuje informacje znajdujące się we własnych systemach, dane z rejestrów publicznych, analizę danych oraz modele ryzyka. Kontrola ma więc trafiać przede wszystkim tam, gdzie wcześniej pojawiły się sygnały wskazujące na podwyższone prawdopodobieństwo nieprawidłowości.

To tłumaczy, dlaczego skuteczność kontroli przekracza w tej chwili 90 proc.

ZUS wskazał, co najczęściej wzbudza jego zainteresowanie

Zakład wymienia kilka obszarów, w których pojawiają się problemy. Chodzi między innymi o zbiegi tytułów do ubezpieczeń społecznych, zaniżanie podstaw wymiaru składek, nieprawidłowe rozliczanie osób wykonujących pracę na rzecz własnego pracodawcy oraz stosowanie różnych form zatrudnienia w sposób ograniczający obciążenia składkowe.

Szczególną uwagę ZUS zwraca również na rynek pracy platformowej oraz branże, w których występuje duża rotacja pracowników i szeroko wykorzystywane są umowy cywilnoprawne.

W ostatnim czasie nieprawidłowości szczególnie często wykrywano w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy oraz usługach ochroniarskich.

Kontroler może zażądać dokumentów i wyjaśnień

Zakres kontroli może obejmować między innymi prawidłowość zgłaszania pracowników i innych osób do ubezpieczeń, obliczania oraz opłacania składek, ustalania prawa do świadczeń oraz wykonywania pozostałych obowiązków wynikających z przepisów.

Podczas kontroli płatnik ma obowiązek m.in. udostępnić dokumentację związaną z zakresem kontroli, sporządzić wymagane kopie dokumentów oraz udzielać inspektorowi wyjaśnień.

Co istotne, nie każda nieprawidłowość oznacza celowe obchodzenie prawa. Sam ZUS podkreśla, iż wiele wykrywanych problemów wynika ze spóźnionych zgłoszeń, błędów rachunkowych albo pomyłek w dokumentacji. Część z nich można usunąć poprzez złożenie korekt i uregulowanie należności.

Kiedyś ZUS kontrolował znacznie więcej firm

Zmiana strategii Zakładu jest bardzo wyraźna.

Jeszcze w 2017 roku przeprowadzono ponad 60,8 tys. kontroli, a nieprawidłowości wykrywano w około 65 proc. przypadków. Teraz kontroli jest zdecydowanie mniej, ale odsetek tych zakończonych wykryciem problemów przekroczył 90 proc.

Zmienił się również efekt finansowy pojedynczej kontroli. W 2017 roku wynosił średnio około 6 tys. zł, natomiast w tej chwili przekracza 18 tys. zł.

ZUS nie ukrywa, iż stoi za tym coraz bardziej precyzyjna analiza ryzyka. Z punktu widzenia przedsiębiorcy oznacza to jedno: kontroli jest mniej, ale jeżeli firma zostanie do niej wytypowana, może to oznaczać, iż system wcześniej wychwycił sygnały wymagające sprawdzenia.