ZUS. Masowe kontrole L4 na Podkarpaciu
W pierwszym półroczu 2026 roku lekarze wystawili na Podkarpaciu ponad 514 tys. zwolnień lekarskich z powodu choroby własnej osób ubezpieczonych w ZUS. Łącznie obejmowały one ponad 6 mln dni niezdolności do pracy.
Ponad 514 tys. zwolnień lekarskich w pół roku
Od stycznia do czerwca 2026 roku na Podkarpaciu wystawiono ponad 514 tys. zwolnień lekarskich. Łączna liczba dni objętych zwolnieniami przekroczyła 6 mln.
Najczęstszymi przyczynami niezdolności do pracy były zakażenia górnych dróg oddechowych, bóle grzbietu, ostre zapalenie nosa i gardła, czyli przeziębienie, oraz choroby związane ze stresem. Znaczną część stanowiły również zwolnienia lekarskie wystawione w okresie ciąży.
Co wolno robić podczas L4?
Zasada dotycząca wykorzystywania zwolnienia lekarskiego pozostaje niezmieniona. Osoba ubezpieczona może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, o ile w czasie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia.
Zwolnienie lekarskie ma służyć leczeniu i powrotowi do zdrowia. Dotyczy to zarówno zwolnień z adnotacją, iż chory powinien leżeć, jak i tych, przy których lekarz wskazał możliwość chodzenia.
Czym jest praca zarobkowa podczas zwolnienia?
Pracą zarobkową jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od rodzaju stosunku prawnego, na podstawie którego jest wykonywana.
Wykonywanie pracy zarobkowej podczas zwolnienia może skutkować utratą prawa do zasiłku chorobowego za cały okres objęty zwolnieniem.
Wyjątek: czynności incydentalne
Przepisy przewidują wyjątek dotyczący tzw. czynności incydentalnych. Chodzi o pojedyncze, wyjątkowe działania, których wykonanie jest konieczne ze względu na istotne okoliczności, a ich zaniechanie mogłoby doprowadzić do poważnych konsekwencji.
Przykładem może być jednorazowe podpisanie pilnego dokumentu w firmie, o ile żadna inna osoba nie jest upoważniona do jego podpisania. Polecenie pracodawcy samo w sobie nie jest jednak istotną okolicznością uzasadniającą taką czynność.
Dozwolone są również podstawowe czynności życia codziennego, których nie można uniknąć. Należą do nich m.in. wyjście do apteki, lekarza czy na rehabilitację. Możliwe jest także zrobienie zakupów w pobliskim sklepie spożywczym lub odprowadzenie dziecka do przedszkola, jeżeli nie może tego zrobić inna osoba.
Wakacje, remont i praca podczas L4 mogą oznaczać kontrolę ZUS
Osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim może zostać skontrolowana przez ZUS albo pracodawcę. Kontrole dotyczą zarówno schematy orzeczenia o niezdolności do pracy, jak i sposobu wykorzystywania zwolnienia.
Kontrole mogą dotyczyć m.in. sytuacji, w których osoba na zwolnieniu wyjeżdża na wakacje, wykonuje prace remontowe, uczestniczy w żniwach lub podejmuje inną pracę zarobkową.
Dwa rodzaje kontroli zwolnień lekarskich
Pierwszy rodzaj to kontrola orzekania o czasowej niezdolności do pracy prowadzona przez lekarza orzecznika ZUS. Lekarz sprawdza, czy istniały podstawy do wystawienia zwolnienia oraz czy osoba przez cały czas jest niezdolna do pracy.
Kontrola może odbyć się poprzez wezwanie ubezpieczonego na badanie lekarskie albo poprzez analizę dokumentacji medycznej znajdującej się u lekarza prowadzącego.
Jeżeli lekarz orzecznik stwierdzi, iż osoba jest zdolna do pracy, może skrócić okres niezdolności. W takim przypadku dzień badania jest ostatnim dniem zwolnienia. Koszty przejazdu na badanie ZUS zwraca do wysokości kosztów przejazdu najtańszym środkiem komunikacji publicznej.
ZUS i pracodawcy sprawdzają sposób wykorzystywania L4
Drugi rodzaj kontroli dotyczy sposobu wykorzystywania zwolnienia. Sprawdzane jest m.in., czy osoba chora nie wykonuje pracy zarobkowej oraz czy jej aktywność nie jest sprzeczna z celem zwolnienia.
Pracodawca może kontrolować pracownika w okresie pierwszych 33 dni niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym. W przypadku osób, które ukończyły 50 lat, okres ten wynosi 14 dni. Za ten czas pracodawca wypłaca wynagrodzenie za czas choroby.
Od 34. dnia, a w przypadku osób powyżej 50. roku życia od 15. dnia niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym, przysługuje zasiłek chorobowy.
Jeżeli pracodawca jest uprawniony do wypłaty zasiłków, sam przeprowadza kontrole swoich pracowników. W pozostałych przypadkach kontrole prowadzi ZUS.
Kontrolowane mogą być również osoby korzystające z zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia rehabilitacyjnego.
ZUS na Podkarpaciu skontrolował ponad 2,2 tys. osób
W pierwszym półroczu 2026 roku ZUS na Podkarpaciu przeprowadził kontrole wykorzystywania zwolnień lekarskich u 2227 osób.
W wyniku tych kontroli wobec 230 osób cofnięto zasiłki. Łączna kwota cofniętych świadczeń przekroczyła 500 tys. zł.
Ponad 200 tys. zł cofniętych świadczeń po kontroli orzekania
W pierwszym półroczu 2026 roku przeprowadzono również kontrole schematy orzekania o czasowej niezdolności do pracy.
W ich wyniku 253 osoby zostały uznane za zdolne do pracy. Wobec tych osób cofnięto świadczenia na łączną kwotę przekraczającą 208 tys. zł.
Dane pokazują skalę kontroli zwolnień lekarskich na Podkarpaciu oraz konsekwencje niewłaściwego wykorzystywania L4.
