1 godzina temu
Marzec to dla milionów seniorów w Polsce miesiąc podwójnie istotny – waloryzacja świadczeń, trzynastka i nowe limity dorabiania. Tym razem wiadomości są w większości dobre: od 1 marca 2026 roku ZUS podniósł progi zarobkowe do rekordowych poziomów w historii. Ale nie każdy odetchnie z ulgą – część emerytów i rencistów, którzy przez ostatnie miesiące przekraczali stare limity i nie informowali o tym zakładu, może teraz dostać wezwanie do zwrotu świadczeń. Z odsetkami.
Fot. Shutterstock / Warszawa w Pigułce
Rekordowe progi – tyle można zarobić bez utraty emerytury
Od 1 marca 2026 roku ZUS ustalił nowe, wyższe limity dorabiania dla wcześniejszych emerytów i rencistów. Bezpieczny próg, który gwarantuje pełną wypłatę świadczenia, wynosi teraz 6438,50 zł brutto miesięcznie – to dokładnie 70% przeciętnego wynagrodzenia w IV kwartale 2025 roku. W stosunku do stawek obowiązujących do końca lutego wzrost wynosi 298,30 zł. (źródło: komunikat ZUS)
Drugi próg – ten, przy przekroczeniu którego ZUS całkowicie zawiesza wypłatę świadczenia – wynosi teraz 11 957,20 zł brutto. To 130% przeciętnego wynagrodzenia. W porównaniu z poprzednim okresem rozliczeniowym wzrost sięga 553,90 zł. Jak podkreśla Beata Kopczyńska, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie śląskim: „Od 1 marca 2026 r. wzrosły limity dorabiania i to sporo w porównaniu z tymi, które obowiązują do końca lutego br. Osiągając zarobki do tej kwoty nie wpływa to na otrzymywane świadczenie z ZUS, będzie ono wypłacane w pełnej wysokości”. (źródło: ZUS/Dziennik Zachodni)
To najwyższe progi w całej historii tego mechanizmu – wyższe zarobki oznaczają wyższe przeciętne wynagrodzenie, do którego limity są matematycznie przywiązane. Jesienią 2025 roku sytuacja była odwrotna: we wrześniu tamtego roku progi spadły, bo GUS odnotował obniżenie przeciętnego wynagrodzenia. Teraz dane za IV kwartał 2025 r. są wyraźnie lepsze.
Strefa niebezpieczna, czyli co grozi za zarobki między progami
Mechanizm działa trójstopniowo. jeżeli miesięczne zarobki nie przekraczają 6438,50 zł brutto – emerytura lub renta wpływa w całości. jeżeli zarobki mieszczą się w przedziale od 6438,50 zł do 11 957,20 zł – świadczenie jest zmniejszane, ale nie może być obniżone o więcej niż wynosi tzw. kwota maksymalnego zmniejszenia. Od 1 marca 2026 roku wynosi ona: 989,41 zł dla emerytur i rent z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, 742,10 zł dla rent z tytułu częściowej niezdolności i 841,05 zł dla rent rodzinnych, gdy uprawniona jest jedna osoba. Dopiero zarobki powyżej 11 957,20 zł powodują całkowite wstrzymanie wypłaty za dany miesiąc.
Ważne: świadczenie zawieszone w danym miesiącu nie przepada – zostaje wypłacone po zakończeniu okresu przekroczenia limitu. Ale dziura w budżecie domowym jest realna. Dla rodziny, która planuje wydatki na bieżąco, nagłe wstrzymanie kilku tysięcy złotych potrafi mocno namieszać.
Kogo limity nie dotyczą – jest kilka wyjątków
Ograniczenia zarobkowe nie dotyczą wszystkich. Kobiety, które ukończyły 60 lat, i mężczyźni po 65. roku życia mogą dorabiać bez żadnych limitów – ich emerytura nie zostanie ani zmniejszona, ani zawieszona, bez względu na wysokość zarobków. Podobnie jest z rencistami pobierającymi rentę wojskową lub wojenną, gdy niezdolność do pracy ma związek ze służbą wojskową, oraz osobami pobierającymi rentę rodzinną po takich inwalidach.
Jest jednak jeden wyjątek, który zaskakuje wiele osób w wieku emerytalnym. Jeśli czyjaś wypracowana emerytura jest na tyle niska, iż ZUS dopłaca do niej z budżetu do poziomu minimalnego świadczenia – a od marca 2026 roku ta kwota wynosi 1978,49 zł brutto – to przy zarobkach przekraczających wysokość tej dopłaty ZUS cofnie wyrównanie i wypłaci niższe świadczenie bez podwyżki do minimum. Tego mechanizmu nie zna wiele osób, które myślą, iż wiek emerytalny zwalnia z wszelkich ograniczeń.
Kiedy ZUS żąda zwrotu – i może sięgnąć trzy lata wstecz
Najgroźniejszy scenariusz to wezwanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Dzieje się tak, gdy emeryt lub rencista przekracza limity, ale nie informuje o tym ZUS. Zakład ma dostęp do systemów ewidencji płac pracodawców i może sprawdzić zarobki po fakcie – i zrobi to przy okazji corocznego rozliczenia, gdy do końca lutego należy dostarczyć zaświadczenie o przychodach za poprzedni rok.
Konsekwencje są poważne. Jak wyjaśnia regionalna rzeczniczka prasowa ZUS: „Osoby, które dorabiały i nie poinformowały ZUS o tym fakcie, mogą zostać zobowiązane do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń choćby za trzy lata wstecz. jeżeli jednak przychód został zgłoszony, ewentualny zwrot obejmuje wyłącznie ostatni rok”. (źródło: ZUS)
Różnica między tymi dwoma sytuacjami jest więc olbrzymia. Zgłoszony przychód – ewentualnie jeden rok nadpłaty. Niezgłoszony – choćby 36 miesięcy, powiększone o odsetki. Dla kogoś, kto przez trzy lata regularnie zarabiał powyżej limitu, łączny dług może przekroczyć kilkanaście tysięcy złotych. Brak jakiejkolwiek reakcji na wezwanie jest najgorszym możliwym rozwiązaniem – ZUS po wyczerpaniu procedur administracyjnych może skierować sprawę do sądu, a wtedy do długu dojdą koszty postępowania.
Limity zmieniają się co kwartał – trzeba pilnować kalendarza
Jeden z najczęstszych błędów polega na tym, iż senior sprawdza progi raz i zakłada, iż obowiązują cały rok. Limity dorabiania aktualizowane są cztery razy w roku: 1 marca, 1 czerwca, 1 września i 1 grudnia. Za każdym razem ZUS wylicza nowe kwoty na podstawie najświeższych danych GUS o przeciętnym wynagrodzeniu w poprzednim kwartale. Progi mogą zarówno rosnąć – jak teraz, w marcu 2026 roku – jak i spadać, co zdarzyło się jesienią 2025 roku i zaskoczyło wielu dorabiających.
Osoba zarabiająca stałą miesięczną kwotę zbliżoną do progu może w jednym kwartale być bezpieczna, a w kolejnym – nagle przekraczać limit, mimo iż jej wynagrodzenie w ogóle się nie zmieniło. Wystarczy, iż przeciętne wynagrodzenie w Polsce trochę spadło. Dlatego warto ustawić sobie przypomnienie w kalendarzu na każdą z tych czterech dat.
Do kogo dorabiania limit nie wlicza – ważne wyjątki przychodowe
ZUS nie liczy wszystkich przychodów. Poza zasięgiem limitów pozostają dochody z najmu prywatnego – o ile nie jest prowadzony w ramach działalności gospodarczej – a także odsetki bankowe, dywidendy z akcji czy wygrane. Umowy o dzieło w większości przypadków też nie są wliczane, bo zwykle nie podlegają składkom na ubezpieczenia społeczne. Wyjątkiem jest umowa o dzieło z własnym pracodawcą – wtedy ZUS zalicza ją do przychodu.
Do limitu wliczają się natomiast zarobki z umowy o pracę, zlecenia, agencyjnej, dochody z działalności gospodarczej, praca za granicą, a także zasiłki chorobowy, macierzyński i opiekuńczy oraz świadczenie rehabilitacyjne. Wielu seniorów jest zaskoczonych tym, iż zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne – czyli de facto zastępstwo za czas niezdolności do pracy – też podnosi licznik przychodu.
Renta wdowia w 2026 roku – co się zmieniło i kogo dotyczy
Od lipca 2025 roku Polacy mogą korzystać z tzw. renty wdowiej – możliwości łączenia własnej emerytury (lub renty) z 15% renty rodzinnej po zmarłym małżonku, albo odwrotnie: 100% renty rodzinnej plus 15% własnego świadczenia. Do ZUS wpłynęło ponad 1,2 mln wniosków, a świadczenie pobierają setki tysięcy osób. Dane ZUS pokazują, iż ok. 63% uprawnionych wybiera wariant: 100% renty rodzinnej + 15% własnej emerytury, bo najczęściej jest to opcja finansowo korzystniejsza.
Marcowa waloryzacja wpłynęła na limit łącznej kwoty świadczeń. Renta wdowia jest wypłacana tylko wtedy, gdy suma obu świadczeń nie przekracza trzykrotności minimalnej emerytury. Po waloryzacji w marcu 2026 roku ten limit wynosi ok. 5911 zł brutto. Przekroczenie tej kwoty skutkuje pomniejszeniem wypłaty przez ZUS.
Następna istotna zmiana systemowa jest już zaplanowana w ustawie: od 1 stycznia 2027 roku udział „drugiego” świadczenia wzrośnie z 15% do 25%. Dla wielu uprawnionych oznacza to kilkaset złotych więcej miesięcznie – bez konieczności składania nowego wniosku, ZUS przeliczy świadczenia automatycznie. Na rok 2028 zaplanowany jest przegląd całego programu przez Radę Ministrów.
Kluczowa zasada, której część seniorów wciąż nie zna: renta wdowia nie jest wypłacana wstecz. ZUS przyznaje świadczenie od miesiąca złożenia wniosku. Każdy miesiąc opóźnienia to realna strata.
Co powinieneś teraz sprawdzić?
- Sprawdź, czy mieścisz się w nowych limitach. Od 1 marca 2026 bezpieczny próg to 6438,50 zł brutto miesięcznie. jeżeli zarabiasz kwotę zbliżoną do tej granicy, licz dokładnie – i pamiętaj, iż w czerwcu progi zmienią się ponownie. Ustaw przypomnienie.
- Złóż formularz ZUS EROP, jeżeli podjąłeś pracę i nie informowałeś zakładu. To można zrobić elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych PUE ZUS – wystarczy profil zaufany. Zgłoszony przychód to co najwyżej rok ewentualnego zwrotu. Niezgłoszony – choćby trzy lata plus odsetki.
- Pamiętaj o zaświadczeniu o dochodach. Co roku najpóźniej do końca lutego należy dostarczyć do ZUS zaświadczenie o wysokości przychodów osiągniętych w roku poprzednim. jeżeli nie dotrzymasz tego terminu, ZUS może samodzielnie wyliczać rozliczenie na podstawie wcześniej zgłoszonych danych – co często kończy się błędem.
- Jeśli jesteś wdową lub wdowcem i nie złożyłeś wniosku o rentę wdowią – rób to teraz. Każdy miesiąc zwłoki oznacza przepadłe pieniądze, których ZUS nie wypłaca wstecz. Wniosek to formularz ZUS ERWD, dostępny w każdym oddziale i przez PUE ZUS.
- Sprawdź wariant renty wdowiej. Statystyki ZUS pokazują, iż 63% seniorów pobiera wariant „100% renty rodzinnej + 15% własnej emerytury” – zwykle jest on korzystniejszy, gdy renta rodzinna jest wyższa od własnego świadczenia. Warto przeliczenie zrobić samodzielnie lub poprosić o pomoc w oddziale ZUS, bo różnica między wariantami może sięgać ponad 1000 zł miesięcznie.
- Nie ignoruj pism z ZUS. jeżeli dostaniesz wezwanie do zwrotu świadczeń – masz 30 dni na złożenie odwołania. Samo odwołanie nie wstrzymuje jednak obowiązku zwrotu. jeżeli nie masz gotówki, możesz wystąpić do ZUS o rozłożenie długu na raty – zakład zwykle przychyla się do takich wniosków.
