ZUS: Zmiany w orzecznictwie i zwolnieniach. Ale nie od razu

W kontroli zwolnień lekarskich i orzecznictwie lekarskim w ZUS będą zmiany. Część wejdzie w życie za kilka dni, miesięcy, inne dopiero od 2027 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnia, czego i kiedy można się spodziewać.

Ustawa wprowadza sporo zmian, które wejdą w życie w różnych terminach. Precyzuje między innymi, jakich aktywności nie można podjąć na zwolnieniu lekarskim. Wprowadzi też zasady, które pomogą usprawnić orzecznictwo lekarskie w ZUS.

Zmiany od 27 stycznia

ZUS będzie mógł żądać od ubezpieczonego wyjaśnień na potrzeby kontroli zwolnienia lekarskiego. Gdy instytucja stwierdzi nieprawidłowości przy wystawianiu zwolnienia, będzie mogła udostępnić takie informacje lekarskim samorządom zawodowym.

Zmiany od 13 kwietnia

Zwolnienia lekarskie

13 kwietnia wejdą w życie kolejne zmiany w zwolnieniach (ZLA). Tak jak dotychczas na zwolnieniu nie będzie można pracować zarobkowo. Nie będzie też można podejmować aktywności niezgodnych z celem zwolnienia. Ustawa wprowadzi tu definicję czynności incydentalnej, która nie poskutkuje utratą zasiłku. To pojedyncze, wyjątkowe działanie, którego wymagają istotne okoliczności i którego brak doprowadziłby do poważnych konsekwencji. Na przykład podpisanie pilnego dokumentu, którego nie może podpisać nikt inny. Takie działania nie mogą jednak wynikać z polecenia pracodawcy.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają leczenie lub rekonwalescencję. Wyjątkiem są zwykłe czynności dnia codziennego. ZUS przypomina, iż wyjście do apteki, lekarza czy na zakupy do pobliskiego sklepu spożywczego są na zwolnieniu dozwolone.

Od 13 kwietnia kontrolerzy będą mieć prawo do legitymowania osoby, której zwolnienie sprawdzają. Uzyskają też prawo wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli oraz odbierania wyjaśnień od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek, a także lekarza.

Orzecznictwo lekarskie

Kolejne zmiany dotyczą orzecznictwa lekarskiego w ZUS. Mają zwiększyć atrakcyjność zatrudnienia w orzecznictwie i przede wszystkim usprawnić wydawanie orzeczeń w ZUS. Zakład będzie mógł zatrudniać lekarzy orzeczników także na umowy o świadczenie usług. Do tej pory musiał to być etat. Poza lekarzami specjalistami w ZUS będą mogli pracować również lekarze, którzy odbywają szkolenie specjalizacyjne w określonej dziedzinie medycyny lub którzy wykonują zawód lekarza od co najmniej 5 lat. Oczywiście każdy z nich będzie musiał, tak jak dotychczas, przejść szkolenie z orzecznictwa lekarskiego. Zmienią się również zasady ustalania wynagrodzenia kadry medycznej.

ZUS zyska też możliwość zatrudniania fizjoterapeutów i pielęgniarek/pielęgniarzy. Fizjoterapeuci będą mogli wydawać orzeczenia w sprawie rehabilitacji leczniczej finansowanej przez ZUS, a pielęgniarki/pielęgniarze – orzekać o niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Zmiany od 1 stycznia 2027

Zwolnienia lekarskie

Do końca tego roku osoba, która ma dwóch pracodawców, powinna otrzymać zwolnienie lekarskie u każdego z nich. To zmieni się od 1 stycznia 2027 roku. Wtedy będzie można być na zwolnieniu u jednego pracodawcy i w tym samym czasie pracować u drugiego, gdy pozwala na to charakter drugiej pracy. Pacjent będzie musiał poinformować pracodawcę, iż u innego płatnika zasiłku jest na zwolnieniu lekarskim i w jakim okresie.

Orzecznictwo lekarskie

Gdy klient ZUS nie zgadza się z orzeczeniem lekarza orzecznika, jego sprawa trafia do ponownego rozpatrzenia w trzyosobowej komisji lekarskiej ZUS. Tak samo jest, gdy zarzut wadliwości orzeczenia zgłosi główny lekarz orzecznik. To zmieni się od 2027 roku. Również na etapie ponownego rozpatrywania sprawy klient spotka się z jednym lekarzem orzecznikiem. Przy czym w sytuacjach szczególnie skomplikowanych ZUS będzie mógł skierować sprawę do rozpatrzenia przez komisję trzech lekarzy. Przyspieszy to wydawanie orzeczeń. Co więcej, ustawa określiła termin na wydanie orzeczenia – ma wynosić 30 dni. Gdyby doszło do jego przekroczenia, klient będzie mógł ponaglić ZUS.

Będzie również możliwa wideorozmowa lekarza orzecznika z pacjentem, gdy badanie stacjonarne nie jest konieczne. A orzeczenie lekarskie będzie elektroniczne. jeżeli jego dostarczenie przez internet nie będzie możliwe albo pacjent poprosi o papierowy dokument, to otrzyma papierowe orzeczenie.

Ustawa uszczegółowi też zasady dostępu ZUS do dokumentacji medycznej podmiotów, które udzielają świadczeń zdrowotnych. Nowelizacja wskazuje, w jakiej formie i jakim terminie przychodnie mają obowiązek przekazać ją do ZUS (14 dni od otrzymania wniosku).

Szczegółowe informacje o zmianach w zwolnieniach lekarskich i orzecznictwie znajdują się na zus.pl.

Małgorzata Korba, regionalny rzecznik ZUS w województwie lubelskim

Zaświadczenia z ZUS do stażu pracy – już możesz je dostać