3 godzin temu
Jest tak zimno, iż Bałtyk zamarza. Ale czy może zamarznąć cały?
Gdy zimą temperatury spadają grubo poniżej zera, a na plażach pojawia się lód, wraca pytanie znane od setek lat: czy Morze Bałtyckie może zamarznąć całkowicie? I czy możliwe jest powtórzenie sytuacji, gdy po lodzie można było przejść do Szwecji, a na środku morza działały prowizoryczne karczmy?
Choć dziś brzmi to jak legenda, historia i nauka potwierdzają, iż Bałtyk w przeszłości bywał niemal w całości skuty lodem. Jednak współczesne realia klimatyczne sprawiają, iż taki scenariusz staje się coraz mniej prawdopodobny.
Gdy Bałtyk był lodową autostradą
W średniowieczu oraz w okresie tzw. małej epoki lodowej, trwającej od XV do XVIII wieku, zimy w Europie były znacznie dłuższe i ostrzejsze niż obecnie. Kroniki historyczne opisują sytuacje, w których zamarznięte Morze Bałtyckie umożliwiało przemieszczanie się saniami i wozami między lądem a Skandynawią.
Najbardziej spektakularne relacje mówią o XVII wieku, gdy w rejonie cieśnin duńskich i na części otwartego Bałtyku lód był na tyle gruby, iż powstawały na nim punkty handlowe i karczmy. Kupcy, podróżnicy i żołnierze traktowali zamarznięte morze jak tymczasowy szlak komunikacyjny.
Nie były to jedynie ludowe opowieści. Historycy i meteorolodzy potwierdzają, iż w tamtych czasach występowały wielotygodniowe okresy silnych mrozów, bez odwilży, co sprzyjało narastaniu bardzo grubej pokrywy lodowej.
Kiedy Bałtyk zamarzł ostatni raz niemal w całości
W nowszej historii również zdarzały się zimy wyjątkowo surowe. Za ostatnią zimę, gdy Bałtyk był niemal w całości pokryty lodem, uznaje się sezon 1946–1947. Lód sparaliżował żeglugę, porty zostały odcięte, a transport morski praktycznie ustał.
Kolejne bardzo silne zlodzenia notowano także w latach 1962–1963 oraz 1986–1987. Były to jednak już sytuacje graniczne. Od tamtego czasu pełne zamarznięcie Bałtyku nie wystąpiło, a zasięg lodu z dekady na dekadę wyraźnie się zmniejsza.
W XXI wieku lód pojawia się regularnie, ale głównie w północnych rejonach morza, takich jak Zatoka Botnicka czy Zatoka Fińska, oraz w płytkich zatokach przybrzeżnych.
Dlaczego Bałtyk dziś zamarza rzadziej
Morze Bałtyckie jest akwenem szczególnym. Ma niskie zasolenie, co sprzyja zamarzaniu, ale jednocześnie jest morzem stosunkowo głębokim i podlega ciągłej wymianie wód oraz działaniu wiatrów.
Kluczową rolę odgrywa klimat. Wraz ze wzrostem średnich temperatur zimowych:
• skraca się czas trwania mrozów • częściej występują odwilże • lód jest cieńszy i mniej stabilny
Nawet jeżeli na wybrzeżu pojawia się solidna pokrywa lodowa, centralna część Bałtyku pozostaje wolna od lodu. To zasadnicza różnica w porównaniu z realiami sprzed kilkuset lat.
Czy Bałtyk zamarznie
Czy możliwy jest powrót lodowego Bałtyku
Według klimatologów całkowite zamarznięcie Bałtyku w obecnych warunkach jest skrajnie mało prawdopodobne. Wymagałoby to:
• bardzo długiej zimy bez odwilży • utrzymujących się temperatur poniżej minus 15 stopni przez wiele tygodni • sprzyjającej cyrkulacji atmosferycznej
Takie warunki zdarzały się w przeszłości, ale dziś są coraz rzadsze. Nie można ich całkowicie wykluczyć, jednak szansa na powtórzenie scenariusza z XVII czy XIX wieku jest niewielka.
Lód na Bałtyku dziś. Co jest normalne
Współcześnie zamarzanie Bałtyku ma charakter lokalny i sezonowy. Najczęściej lód pojawia się:
• w północnej części akwenu • w zatokach i przy ujściach rzek • w rejonach płytkich i osłoniętych od wiatru
Dla południowego Bałtyku, w tym polskiego wybrzeża, obecność lodu zimą przez cały czas jest zjawiskiem naturalnym, ale jego zasięg i grubość są nieporównywalne z dawnymi czasami.
Podsumowanie. Historia, która raczej nie wróci
Morze Bałtyckie ma w swojej historii epizody niemal całkowitego zamarznięcia, a opowieści o przejściach do Szwecji po lodzie czy karczmach na środku morza mają solidne historyczne podstawy. Jednak obecny klimat sprawia, iż są to już raczej wspomnienia niż realna prognoza na przyszłość.
Choć surowe zimy wciąż się zdarzają, pełne zamarznięcie Bałtyku pozostaje dziś zjawiskiem ekstremalnym i mało prawdopodobnym.
