Kilkanaście tysięcy Polaków w pułapce podatkowej. Muszą zapłacić choćby 250 000 zł zaległego podatku

Niejasne przepisy, ukryte formalności i zmieniające się interpretacje – tak wygląda polska rzeczywistość podatkowa. Tysiące osób, które sprzedały nieruchomości lub zainstalowały klimatyzatory z funkcją grzania, dostają teraz wezwania do zapłaty. Kwoty sięgają dziesiątek, a choćby setek tysięcy złotych. Ludzie działali w dobrej wierze, często mieli korzystne interpretacje urzędów, a fiskus mimo to karze ich za błędy systemu. Trybunał Konstytucyjny stanął w obronie obywateli, ale jego wyrok nie został opublikowany i formalnie nie obowiązuje.

Fot. Warszawa w Pigułce

Ulga meldunkowa – przepis ukryty w przejściówkach

W latach 2007-2008 w Polsce działała tzw. ulga meldunkowa – zwolnienie z podatku dochodowego dla osób, które sprzedały mieszkanie lub dom, w którym były zameldowane przez co najmniej 12 miesięcy. Ulga zastąpiła wcześniejszy system, w którym wystarczyło kupić droższe mieszkanie od sprzedawanego, żeby uniknąć podatku.

Problem w tym, iż ustawodawca wprowadził dodatkowy wymóg formalny: złożenie oświadczenia o zameldowaniu w urzędzie skarbowym. Ten warunek ukryto w przepisach przejściowych, w labiryncie przepisów. Nie było wzoru takiego oświadczenia, terminy składania zmieniały się raz ustawą, raz rozporządzeniem. Notariusze nie informowali o tym klientów, urzędnicy milczeli, a ludzie sprzedawali nieruchomości przekonani, iż skoro byli w nich zameldowani, ulga im przysługuje automatycznie.

Upłynęło kilka lat. Fiskus zajrzał do akt i zaczął wysyłać wezwania do zapłaty. Jak podaje Ministerstwo Finansów, problem dotyczy 19 000 podatników. Gazeta Wyborcza podaje kwoty żądane przez urząd skarbowy, które mrożą krew w żyłach:

• 38 000 zł – małżeństwo z Białegostoku
• 100 000 zł – para z Mazur
• 190 000 zł – mieszkaniec Warszawy
• 250 000 zł – najwyższe kwoty dotyczą najbardziej dotkniętych przypadków

Dodać do tego trzeba odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne i wieloletni stres. W jednej ze spraw opisanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich fiskus przez 4 lata prowadził egzekucję z emerytury starszego małżeństwa. Emeryci, bojąc się utraty mieszkania, zaciągnęli pożyczkę. Łącznie zapłacili około 112 000 zł – podatek, odsetki, koszty egzekucji – i do dziś spłacają zobowiązanie z tytułu pożyczki, mimo iż działali w dobrej wierze.

Trybunał Konstytucyjny stanął w obronie obywateli

9 lipca 2025 roku Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie ulgi meldunkowej (sygn. SK 64/20). TK stwierdził, iż uzależnienie zwolnienia podatkowego od złożenia odrębnego oświadczenia jest niezgodne z Konstytucją – narusza zasadę proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej.

Zdaniem Trybunału „zameldowanie na pobyt stały przez co najmniej rok było jedynym warunkiem skorzystania z ulgi”. Organ podatkowy dysponuje narzędziami, by samodzielnie sprawdzić, czy podatnik był zameldowany – ma dostęp do systemów meldunkowych, aktów notarialnych, deklaracji podatkowych. Wymóg dodatkowego oświadczenia był niepotrzebny i działał jak pułapka.

Trybunał wskazał wprost: „Zwolnienia podatkowe nie mogą działać jak pułapka na obywateli”. Przepisy były niejasne, często zmieniane, wprowadzały chaos. Cel ulgi – wsparcie rodzin poprawiających swój byt mieszkaniowy – był w pełni realizowany przez sam fakt zameldowania. Formalność w postaci oświadczenia służyła tylko temu, żeby utrudnić obywatelom życie.

Wyrok nie został opublikowany i formalnie nie obowiązuje

Orzeczenie TK nie rozwiązało jednak problemów poszkodowanych. Wyrok nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, więc formalnie nie wszedł w życie. Ma to związek z kryzysem konstytucyjnym – rząd, na mocy uchwały z 18 grudnia 2024 roku, uznał, iż Trybunał w obecnym składzie jest „niezdolny do wykonywania swoich zadań” i odmawia publikacji jego orzeczeń.

Konsekwencje są dramatyczne. Fiskus odmawia wznawiania postępowań podatkowych, twierdząc, iż wyrok nie obowiązuje. Podatnicy wnioskują o wznowienie sprawy, a urząd skarbowy odpowiada: „Wyrok nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, nie wszedł więc w życie. Wniosek nie może zostać merytorycznie rozpatrzony”.

Ludzie, którzy zapłacili niesłuszny podatek, nie mogą go odzyskać. Ci, którzy dostali wezwania do zapłaty, nie mogą się bronić. System prawny zamknął przed nimi wszystkie drzwi z powodów politycznych, nie mających nic wspólnego z ich sytuacją.

Przedawnienie zabija szanse na odzyskanie pieniędzy

Nawet gdyby wyrok został opublikowany, większość poszkodowanych i tak nie odzyska swoich pieniędzy. Zobowiązania podatkowe przedawniają się po 5 latach. Ostatnim rokiem, w którym podatnicy korzystali z ulgi meldunkowej, był 2013 rok (wtedy upływał 5-letni okres od nabycia nieruchomości). Oznacza to, iż większość zobowiązań już się przedawniła.

Urząd skarbowy może wznowić postępowanie, ale od razu odmówi uchylenia decyzji z powodu upływu terminu przedawnienia. Podatnik dostanie potwierdzenie, iż przepis był niekonstytucyjny, ale pieniędzy nie zobaczy. Pozostaje droga cywilnoprawna – proces o odszkodowanie, który trwa latami, generuje koszty i nie daje gwarancji sukcesu.

Podobna pułapka z ulgą termomodernizacyjną i klimatyzatorami

Historia się powtarza. Kolejna grupa Polaków wpada w pułapkę fiskusa – tym razem chodzi o ulgę termomodernizacyjną i klimatyzatory z funkcją grzania.

W latach 2019-2024 tysiące osób montowało w domach klimatyzatory typu powietrze-powietrze z funkcją grzania. Urządzenia te działają jak pompy ciepła – mają sprężarkę, czynnik chłodniczy, przenoszą ciepło z zewnątrz do wewnątrz budynku zimą i odwrotnie latem. Służą zarówno do chłodzenia, jak i do ogrzewania.

Krajowa Informacja Skarbowa wydawała pozytywne interpretacje indywidualne, w których potwierdzała, iż wydatki na takie klimatyzatory można odliczyć w ramach ulgi termomodernizacyjnej. Podatnicy działali w dobrej wierze – mieli czarno na białym potwierdzenie z urzędu, iż postępują zgodnie z prawem.

Szef KAS zmienia interpretacje i każe zwrócić ulgę

We wrześniu 2025 roku Szef Krajowej Administracji Skarbowej rozpoczął proces masowej zmiany wcześniejszych interpretacji. W nowych decyzjach (m.in. sygn. DOP3.8222.117.2025.CNRU oraz DOP3.8222.134.2025.EILK) organ stwierdził, iż klimatyzatory nigdy nie kwalifikowały się do ulgi, ponieważ nie były bezpośrednio wymienione w rozporządzeniu z 2018 roku.

Według Szefa KAS doprecyzowanie przepisów od 2025 roku nie wprowadza nowego prawa, ale jedynie potwierdza stan obowiązujący wcześniej. Od 1 stycznia 2025 roku ustawodawca zmienił zapis z „pompa ciepła wraz z osprzętem” na „pompa ciepła wraz z infrastrukturą niezbędną do jej funkcjonowania”. Ministerstwo Finansów przyznało, iż zmiana miała na celu jednoznaczne wykluczenie klimatyzatorów z listy wydatków kwalifikowanych.

W praktyce oznacza to, iż osoby, które odliczyły w rozliczeniu PIT wydatki na klimatyzatory – działając zgodnie z interpretacjami KIS – mogą teraz zostać wezwane do zwrotu nienależnej ulgi wraz z odsetkami.

Katalog zamknięty, klimatyzatory na zewnątrz

Ministerstwo Finansów stanowczo: „Wydatki poniesione na zakup klimatyzatora z funkcją grzania, w tym klimatyzatora z wbudowaną pompą ciepła, nie można uznać za wydatki na przedsięwzięcie termomodernizacyjne i tym samym nie mogą zostać odliczone w ramach ulgi termomodernizacyjnej”.

Wykaz kosztów kwalifikowanych stanowi katalog zamknięty. jeżeli klimatyzatory nie są w nim wymienione wprost, nie można ich odliczyć – bez względu na to, czy spełniają kryteria techniczne pompy ciepła, czy nie. Fakt, iż urządzenie ma sprężarkę, pompę ciepła i służy do ogrzewania, nie ma znaczenia.

RPO: obywatele nie mogą ponosić skutków kryzysu konstytucyjnego

Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek wystąpił do ministra finansów Andrzeja Domańskiego z pismem w sprawie ulgi meldunkowej. RPO podkreśla, iż „obywatele, którzy byli adresatami niekonstytucyjnych regulacji prawnych, nie mogą ponosić negatywnych skutków kryzysu konstytucyjnego i sporów o moc prawną orzeczeń TK”.

Rzecznik przyznaje, iż wyrok zapadł w nieprawidłowo obsadzonym składzie i dlatego zmuszony był wycofać się z postępowania. Niemniej jednak od strony merytorycznej wyrok i jego uzasadnienie zasługują na aprobatę. Słusznie wskazano, iż ustawodawca naruszył Konstytucję, nie zapewniając podatnikom realnej możliwości skorzystania z ulgi meldunkowej.

RPO prosi ministra o stanowisko, czy rozważa podjęcie kroków prawnych mających na celu ochronę praw ofiar ulgi meldunkowej. 8 grudnia 2025 roku Ministerstwo Finansów odpowiedziało: „Analizujemy, jakie skutki prawne wywołuje wyrok w odniesieniu do podatników. Prowadzona analiza nie została dotychczas zakończona i nie zostały też podjęte decyzje w przedmiocie wyroku TK”.

Innymi słowy – resort analizuje, ale nic nie robi. Ludzie czekają, tracą pieniądze, płacą odsetki, a administracja analizuje.

Dwa przypadki, ten sam mechanizm krzywdy

Ulga meldunkowa i ulga termomodernizacyjna to dwa przykłady tego samego zjawiska: państwo tworzy pułapki na własnych obywateli.

Schemat jest identyczny:
1. Państwo wprowadza ulgę mającą wspierać obywateli
2. Przepisy są niejasne, ukryte w przejściówkach lub interpretowane różnie przez urzędy
3. Ludzie działają w dobrej wierze, czasem mają pozytywne interpretacje
4. Po latach fiskus zmienia zdanie i żąda zwrotu ulgi plus odsetki
5. Trybunał Konstytucyjny ewentualnie staje w obronie obywateli, ale jego wyrok nie jest publikowany
6. Ludzie pozostają z długami, kosztami egzekucji i poczuciem niesprawiedliwości

W obu przypadkach poszkodowani to zwykli ludzie – małżeństwa, emeryci, rodziny starające się poprawić swój byt. Nie spekulanci podatkowi, nie oszuści. Po prostu obywatele, którzy sprzedali mieszkanie, żeby kupić większe, albo zainstalowali klimatyzator, żeby ogrzewać dom taniej.

Co możesz zrobić, jeżeli dotyczy Cię problem

Jeśli sprzedałeś nieruchomość w latach 2007-2008 i byłeś w niej zameldowany przez co najmniej 12 miesięcy:
– Sprawdź, czy złożyłeś oświadczenie o zameldowaniu w urzędzie skarbowym
– jeżeli nie złożyłeś i zapłaciłeś podatek, zbieraj dokumenty potwierdzające zameldowanie
– Monitoruj informacje o publikacji wyroku TK – gdy zostanie opublikowany, będziesz miał 30 dni na wniosek o wznowienie postępowania
– Skonsultuj się z doradcą podatkowym, czy w Twoim przypadku zobowiązanie nie uległo jeszcze przedawnieniu

Jeśli odliczyłeś w PIT wydatki na klimatyzator z funkcją grzania:
– Sprawdź, czy miałeś pozytywną interpretację indywidualną KIS – jeżeli tak, korzystasz z ochrony wynikającej z tej interpretacji
– jeżeli działałeś bez interpretacji, przygotuj się na możliwość wezwania do korekty zeznania
– Zachowaj całą dokumentację – faktury, dowody przelewów, certyfikaty urządzeń
– jeżeli planujesz termomodernizację w 2026 roku, unikaj klimatyzatorów – skup się na rozwiązaniach wprost wymienionych w przepisach (pompa ciepła do instalacji grzewczej, fotowoltaika, ocieplenie)

W obu przypadkach kluczowa jest szybka reakcja. Terminy na składanie wniosków są krótkie, a zwlekanie zmniejsza szanse na pozytywne rozwiązanie sprawy. Skonsultuj się z doradcą podatkowym lub prawnikiem specjalizującym się w prawie podatkowym – sam koszt konsultacji może uchronić Cię przed wielotysięcznymi stratami.