Seniorzy dostają setki złotych bez składania wniosków. Warto wiedzieć gdzie zaoszczędzisz i jak zgarnąć dodatkową gotówkę

Stulatkowie mogą liczyć na prawie 7 tys. zł miesięcznie z tytułu emerytury honorowej, ale większość seniorów nie dożywa setnych urodzin. Tymczasem po 75. urodzinach ZUS automatycznie dopisuje każdemu emerytowi dodatkowe pieniądze do wypłaty. A to nie jedyne wsparcie – seniorzy zyskują też dostęp do tysięcy darmowych leków i znaczących zniżek na transport. Sprawdzamy, jakie dodatki i uprawnienia aktywują się wraz z przekroczeniem tej granicy wieku.

Fot. Warszawa w Pigułce

365 zł miesięcznie ląduje na koncie bez wniosku

Od marca 2026 roku każda osoba, która skończyła 75 lat i pobiera emeryturę lub rentę, otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości 365,91 zł miesięcznie. Do lutego 2026 roku kwota ta wynosi 348,22 zł. Wzrost to efekt marcowej waloryzacji świadczeń, która obejmuje wszystkie dodatki wypłacane przez ZUS.

Co najważniejsze – ZUS uruchamia wypłatę z urzędu, bez żadnych wniosków czy zaświadczeń lekarskich. System sam rozpoznaje moment, w którym senior kończy 75 lat i automatycznie dopisuje dodatek do najbliższej wypłaty emerytury lub renty. Osoba, która obchodzi urodziny w październiku, zobaczy podwyższone świadczenie już w listopadowym przelewie.

Dodatek pielęgnacyjny jest wolny od zajęć komorniczych i potrąceń administracyjnych. Pieniądze trafiają na konto razem z podstawowym świadczeniem i można je przeznaczyć na dowolny cel – nie trzeba rozliczać się z wydatków ani udowadniać potrzeb zdrowotnych.

Młodsi seniorzy muszą przejść przez komisję lekarską

Osoby poniżej 75. roku życia też mogą otrzymać dodatek pielęgnacyjny, ale tu proces wygląda zupełnie inaczej. Konieczne jest złożenie wniosku EDP wraz z zaświadczeniem o stanie zdrowia na formularzu OL-9. Dokument wypełnia lekarz prowadzący, nie wcześniej niż miesiąc przed złożeniem wniosku w ZUS.

Następnie sprawę rozpatruje lekarz orzecznik ZUS lub komisja lekarska, która ocenia, czy wnioskujący jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Decyzja może zapaść dopiero po kilku tygodniach, a w przypadku odmowy można odwołać się do sądu. Osoby po 75. roku życia mają tę procedurę całkowicie z głowy – wiek sam w sobie jest wystarczającym kryterium.

Pułapka z dwiema nazwami – seniorzy tracą pieniądze

Zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny – dwie bardzo podobne nazwy, które wprowadzają gigantyczne zamieszanie. Oba świadczenia mają pomagać osobom wymagającym opieki, ale pochodzą z różnych źródeł i nie można ich łączyć.

Dodatek pielęgnacyjny wypłaca ZUS do emerytury lub renty. Zasiłek pielęgnacyjny natomiast przyznaje gmina lub MOPS na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych – w tej chwili wynosi 215,84 zł miesięcznie. Problem polega na tym, iż przepisy wykluczają równoczesne pobieranie obu świadczeń. jeżeli ZUS przyzna seniorowi dodatek pielęgnacyjny po ukończeniu 75 lat, prawo do zasiłku z gminy automatycznie wygasa.

W praktyce wygląda to tak: jeżeli ktoś pobierał wcześniej zasiłek pielęgnacyjny z MOPS i kończy 75 lat, ZUS przyznaje dodatek pielęgnacyjny i informuje gminę o zbiegu. Gmina wstrzymuje wypłatę zasiłku, a jeżeli zdążyła przelać pieniądze za miesiąc, w którym ZUS już wypłacił dodatek, potrąca tę kwotę z emerytury i przekazuje do gminy jako zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Seniorzy często nie orientują się w tych zasadach i dopiero po jakimś czasie dowiadują się o potrąceniu.

Różnica między kwotami też jest spora – dodatek z ZUS to w tej chwili 348,22 zł, zasiłek z gminy to tylko 215,84 zł, więc przejście na dodatek jest korzystniejsze. Zasiłek z gminy nie jest waloryzowany corocznie, tylko weryfikowany co 3 lata, podczas gdy dodatek pielęgnacyjny rośnie każdego marca wraz z emeryturami.

Gdzie znika dodatek pielęgnacyjny

ZUS nie wypłaca dodatku pielęgnacyjnego za miesiące, w których senior przebywa dłużej niż 14 dni w zakładzie opiekuńczo-leczniczym (ZOL) lub zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym (ZPO). Zasada nie dotyczy zwykłych hospitalizacji – senior może leżeć w szpitalu miesiąc i przez cały czas otrzyma pełną kwotę dodatku.

Jeśli ktoś przebywa w ZOL przez 3 tygodnie w miesiącu, dodatek za ten miesiąc nie przysługuje. W kolejnym miesiącu, gdy osoba wróci do domu, wypłata wraca. Problem pojawia się, gdy ZUS nie został powiadomiony o pobycie i przelał pieniądze – wtedy domaga się zwrotu i potrąca należność z przyszłych świadczeń. Dlatego rodziny powinny zgłaszać dłuższe pobyty w ZOL, żeby uniknąć komplikacji.

3800 leków bez płacenia w aptece

Od września 2023 roku seniorzy po ukończeniu 65 lat – nie 75, jak było wcześniej – mogą otrzymywać bezpłatnie leki z tak zwanej listy S. Lista obejmuje w tej chwili około 3800 preparatów na nadciśnienie, cukrzycę, astmę, POChP, choroby serca, depresję i wiele innych schorzeń typowych dla wieku starszego. Od stycznia 2026 roku wykaz został rozszerzony o kolejne leki onkologiczne i preparaty stosowane w chorobach rzadkich.

Zasady są proste: senior musi mieć ukończone 65 lat w dniu wystawienia recepty, lek musi znajdować się w wykazie D obwieszczenia refundacyjnego Ministerstwa Zdrowia, a schorzenie musi być zgodne ze wskazaniami objętymi refundacją. Na recepcie w polu „kod uprawnień dodatkowych” musi pojawić się litera S – bez tego farmaceuta nie może wydać leku za darmo.

Receptę może wystawić lekarz POZ, specjalista podczas wizyty prywatnej, lekarz przy wypisie ze szpitala, a choćby pielęgniarka POZ. jeżeli senior regularnie przyjmuje leki przepisane przez specjalistę, może poprosić go o zaświadczenie dla lekarza POZ – na tej podstawie lekarz rodzinny będzie wystawiać bezpłatne recepty przez określony czas.

Aktualna lista leków dostępna jest w Internetowym Koncie Pacjenta lub w aplikacji mojeIKP. Po wpisaniu nazwy leku system od razu pokazuje, czy preparat jest bezpłatny. Wiele aptek ma też systemy, które automatycznie podpowiadają darmowe zamienniki, jeżeli lek oryginalny nie znajduje się na liście, a ma tańszy odpowiednik o tym samym składzie.

Bezpłatne przejazdy dla 70-latków w największych miastach

Zasady przejazdów komunikacją miejską seniorzy ustalają samorządy, więc w każdym mieście obowiązują inne reguły. W Warszawie, Poznaniu i Łodzi osoby powyżej 70. roku życia mogą jeździć tramwajami i autobusami zupełnie za darmo. Wystarczy okazać konduktorowi dowód osobisty lub legitymację emeryta potwierdzającą wiek. Emeryci i renciści do ukończenia 70 lat korzystają z 50-procentowej zniżki.

W Katowicach próg darmowych przejazdów też wynosi 70 lat, ale już dla osób między 60. a 70. rokiem życia dostępna jest 50-procentowa ulga. Kraków stosuje podobny system – seniorzy po 70. roku życia jeżdżą bezpłatnie, młodsi emeryci ze zniżką. W mniejszych miastach zasady bywają jeszcze bardziej zróżnicowane, warto więc sprawdzić lokalny regulamin ZTM lub MPK.

Zniżki na kolej wyglądają nieco inaczej. Emeryci i renciści mają prawo do dwóch przejazdów w roku ze zniżką 37 proc. pociągami dowolnego przewoźnika w klasie drugiej – trzeba tylko okazać zaświadczenie z Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów. PKP Intercity oferuje „Bilet Seniora” z 30-procentową zniżką dla osób po 60. roku życia, Polregio ma zniżkę 25 proc. na bilety jednorazowe i 10 proc. na okresowe dla pasażerów po 60. urodzinach.

Zwolnienie z abonamentu RTV i inne ulgi

Osoby, które skończyły 75 lat, są automatycznie zwolnione z opłat za abonament radiowo-telewizyjny – bez względu na wysokość emerytury czy dochody. Emeryci po 60. roku życia też mogą uzyskać zwolnienie, ale muszą spełnić dodatkowy warunek: ich świadczenie nie może przekraczać 50 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Aby zgłosić uprawnienie do zwolnienia, trzeba udać się na pocztę i przedstawić dokument potwierdzający wiek wraz ze specjalnym oświadczeniem.

Paszport dla emeryta kosztuje połowę standardowej opłaty – zamiast 140 zł trzeba zapłacić 70 zł. Osoby powyżej 70. roku życia wyrabiają paszport całkowicie za darmo. Ulga przysługuje też niepełnosprawnym i ich małżonkom, osobom przebywającym w domach pomocy społecznej oraz kombatantom.

Wiele instytucji kulturalnych oferuje seniorom zniżki – muzea, teatry, kina i opery mają specjalne cenniki dla osób po 60. lub 65. roku życia. Wysokość ulg bywa różna, od symbolicznych kilku złotych po 50-procentowe obniżki. Baseny, lodowiska i obiekty sportowe często organizują specjalne godziny dla seniorów, kiedy mogą korzystać z karnetów ze zniżką lub choćby bezpłatnie.

Co zrobić, żeby nie stracić dodatku

Dodatek pielęgnacyjny po 75. urodzinach to jedno z niewielu świadczeń, które nie wymaga żadnych działań ze strony seniora. ZUS sam wszystko obsługuje i po prostu dodaje pieniądze do emerytury. Warto jednak pamiętać o kilku rzeczach, które mogą zabezpieczyć płynność wypłat.

Jeśli senior planuje dłuższy pobyt w ZOL lub ZPO, rodzina powinna zawiadomić ZUS, żeby uniknąć zwrotu nienależnie pobranych pieniędzy. Zgłoszenie można złożyć osobiście w placówce ZUS, przez telefon lub przez PUE ZUS. Po powrocie do domu trzeba ponownie poinformować ZUS o zakończeniu pobytu – wtedy wypłata dodatku wznawia się od następnego miesiąca.

Jeśli senior pobierał zasiłek pielęgnacyjny z gminy przed ukończeniem 75 lat, po przyznaniu dodatku przez ZUS powinien powiadomić MOPS lub urząd gminy. Formalnie gmina sama dowiaduje się o zbiegu świadczeń, ale bezpośrednie zgłoszenie przyspiesza całą procedurę i zmniejsza ryzyko pomyłek.

W przypadku darmowych leków kluczowa jest litera S na recepcie. jeżeli lekarz o niej zapomni, farmaceuta nie może jej dopisać i senior zapłaci pełną cenę refundacyjną. Najlepiej sprawdzać receptę jeszcze w gabinecie – jeżeli brakuje kodu S, można od razu poprosić o korektę. Część lekarzy nieświadomie wystawia recepty bez tego oznaczenia, zwłaszcza przy wizytach prywatnych.

Aktualne wykazy darmowych leków zmieniają się co kilka miesięcy – preparaty wchodzą i wychodzą z listy. Przed realizacją recepty seniorzy mogą sprawdzić w aplikacji mojeIKP lub na stronie Ministerstwa Zdrowia, czy dany lek przez cały czas jest bezpłatny. Czasem okazuje się, iż lek przestał być na liście S, ale ma odpowiednik o tym samym składzie, który jest za darmo – farmaceuta może zaproponować zamiennik, jeżeli lekarz nie zaznaczył zakazu zamiany.

Artykuł został przygotowany na podstawie obowiązujących przepisów prawa oraz rzetelnych źródeł branżowych.
Akty prawne omawiane w tekście: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 75 – dodatek pielęgnacyjny), Ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (zasiłek pielęgnacyjny), Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (lista S), Ustawa o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego.
Inne źródła: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Główny Urząd Statystyczny, Warszawski Transport Publiczny, PKP Intercity, Polregio, Warszawa w Pigułce.