W niedzielę 16 sierpnia, odbył się XXIII „Spacer Historyczny po Limanowej”. Tytuł spaceru brzmiał „Śladami limanowskich Żydów i ich Zagłady w 1942 roku”, a poprowadził go Karol Wojtas – historyk i regionalista.
W niedzielne letnie popołudnie wędrówka historyczna rozpoczęła się na limanowskim Rynku, gdzie prowadzący przedstawił w uproszczeniu historię przybycia Żydów do Limanowej oraz ich obecność w mieście od XVII wieku do 1942 roku. Karol Wojtas opowiedział w tym miejscu także o poszczególnych już nieistniejących budynkach wznoszących się dawniej przy Rynku i ich przeznaczeniu w przeszłości. Wspomniał między innymi o sklepach żydowskich w centrum Limanowej oraz o znaczniejszych mieszkańcach Limanowej pochodzenia żydowskiego. Następnie wszyscy uczestnicy przeszli na Mały Rynek, w pobliżu którego do II wojny światowej wznosiła się jedna z limanowskich bożnic. W tym miejscu prowadzący opowiedział o tym, iż społeczność żydowska Limanowej nie była monolitem, ale była zróżnicowana religijnie oraz politycznie. Dzieliła się ona generalnie na trzy grupy, które często były z sobą skłócone, a także różniły się między innymi wyglądem oraz ubiorem. Później wszyscy uczestnicy spaceru przeszli ulicą Jana Kilińskiego pod mur, pod którym w czasie II wojny światowej Niemcy dokonywali egzekucji Żydów limanowskich, a następnie udali się pod Głaz Pamięci. W tym miejscu Karol Wojtas przedstawił losy limanowskich Żydów od 1939 roku do 1942 roku oraz opowiedział o getcie utworzonym przez Niemców w czerwcu 1942 roku na „Kamieńcu”. Nie miało ono murów, ale wyjście poza jego granice groziło śmiercią. Granice zamkniętego obszaru wyznaczała dzisiejsza linia zabudowy, która przebiega przez dzisiejszą ulicę ks. Ludwika Kowalskiego w kierunku Małego Rynku, dalej po skarpie na tyłach budynków przy dzisiejszej ulicy Matki Boskiej Bolesnej, aż do dzisiejszego mostu na ulicy Targowej, następnie brzegiem koryta potoku Mordarka do terenu dawnego ogrodu przy dzisiejszej Szkole Podstawowej nr 1, a dalej dzisiejszą ulicą Marii Konopnickiej. W getcie Niemcy zgromadzili Żydów zarówno z Limanowej, jak i miejscowości ze wschodniej oraz środkowej części powiatu limanowskiego. Getto zamieszkiwało ponad dwa tysiące Żydów. 18 sierpnia 1942 roku rankiem Niemcy rozpoczęli likwidację getta. Na początku na targowicy przeprowadzono selekcję. Około 120 młodych mężczyzn oraz kobiet skierowano do obozu pracy w rafinerii w Sowlinach, gdzie w następnych miesiącach pracowali przy budowie dróg na terenie Limanowszczyzny (po kilku miesiącach, w listopadzie 1942 roku, zostali rozstrzelani w lesie na Przylaskach). Następne około 200 osób starszych i chorych oraz dzieci przewieziono do Starej Wsi na Pożary, gdzie ich rozstrzelano na leśnych polanach. Pozostałe około 750 osób pieszo pognano drogą w kierunku Nowego Sącza. Tam, na rampie kolejowej załadowano ich do bydlęcych wagonów i wysłano na wschód, rzekomo do pracy. Nikt, nigdy jednak od nich nie otrzymał żadnej wiadomości. Większość z nich trafiła do obozu zagłady w Bełżcu, gdzie zabito ich w komorach gazowych pod koniec sierpnia 1942 roku. Potem wszyscy uczestnicy spaceru przeszli granicami limanowskiego getta pod Szkołę Podstawową nr 1, skąd dalej przeszli na teren tak zwanego „Piekła”, czyli terenu w okolicy dzisiejszej ulicy Mordarskiego. Tu uczestnicy dowiedzieli się o zabudowaniach tego miejsca, a następnie przeszli pod dawny dom rabina limanowskiego, czyli w tej chwili siedzibę KRUS na ulicy Szwedzkiej. Tu prowadzący opowiedział o limanowskim rabinie Chaimie Teitelbaumie. Na zakończenie uczestnicy udali się w okolice cmentarza parafialnego.
tekst: relacja z FB „Spacer Historyczny po Limanowej”
fot. FB „Spacer Historyczny po Limanowej”
