Sposoby sprawdzania zawieszenia samochodu

Każdy, kto kupuje używane auto, powinien wiedzieć, jak sprawdzić zawieszenie samochodu, bo taką kontrolę trzeba zrobić przed zakupem, a nie po pierwszej jeździe po dziurawej drodze. To właśnie zawieszenie utrzymuje koła na asfalcie i od niego zależą droga hamowania, stabilność w zakręcie i zachowanie auta podczas gwałtownego manewru. Dla kupującego jego naprawa to jedna z najczęstszych i najdroższych niespodzianek po zakupie. Zużycia amortyzatorów i wahaczy nie da się ocenić na podstawie zdjęć w ogłoszeniu, a ich wymiana razem z ustawieniem geometrii kół potrafi solidnie uderzyć po kieszeni. Tymczasem większość problemów można wychwycić w zaledwie pół godziny uważnych oględzin i krótkiej jazdy próbnej.

Z czego składa się zawieszenie

Zawieszenie to cały zespół elementów, które łączą nadwozie samochodu z kołami. Każdy z nich ma swoje zadanie:

• Amortyzatory. Tłumią drgania nadwozia, żeby auto nie bujało się po każdym wyboju, a koła nie traciły przyczepności do drogi.
• Sprężyny dźwigają masę samochodu i wyznaczają wysokość nadwozia (prześwit).
• Wahacze łączą koło z nadwoziem i wyznaczają adekwatny tor jego ruchu w górę i w dół.
• Tuleje wahaczy (silentblocki) – metalowo-gumowe elementy w miejscach mocowania wahaczy. Tłumią drgania i hałas, ale z czasem guma pęka i na wahaczu pojawia się luz.
• Sworznie wahaczy – przeguby, które pozwalają kołu skręcać i poruszać się w płaszczyźnie pionowej. Zużyty sworzeń zaczyna stukać, a w skrajnym przypadku może się urwać w czasie jazdy.
• Łączniki stabilizatora. Łączą drążek stabilizatora z zawieszeniem, dzięki czemu nadwozie mniej przechyla się w zakrętach. Kiedy się zużyją, pojawia się charakterystyczne stukanie na drobnych nierównościach.
• Końcówki drążków kierowniczych przenoszą siłę z przekładni kierowniczej na koła. jeżeli pojawi się na nich luz, auto zaczyna myszkować po drodze, a kierowca musi bez przerwy korygować tor jazdy kierownicą.

Wszystkie te części pracują razem. jeżeli amortyzator jest zużyty, słabiej dociska koło do drogi. W efekcie wszystkie uderzenia od dziur przejmują pozostałe podzespoły, przez co błyskawicznie wybijają się sworznie i tuleje, a opony ścierają się szybciej.

Problemy z zawieszeniem, które słychać i czuć podczas jazdy

Wiele usterek da się wychwycić podczas zwykłej jazdy próbnej, zanim jeszcze zajrzysz z latarką pod podwozie:

• Stuki na nierównościach. Głuche uderzenie przy wjeździe w dziurę zwykle wskazuje na zużycie amortyzatora albo jego górnego mocowania. Częste, drobne postukiwanie na małych wybojach to sygnał problemów z łącznikami stabilizatora lub sworzniami wahaczy.
• Skrzypienie. Najczęściej tak daje o sobie znać wyschnięta i popękana guma tulei wahaczy.
• Ściąganie w bok. Przyczyną może być rozregulowana geometria kół, różne ciśnienie w oponach albo odkształcone wahacze.
• Bujanie nadwozia. Nadwozie jeszcze przez chwilę faluje po przejechaniu nierówności, a przód mocno „nurkuje” przy hamowaniu – tak zachowują się całkowicie zużyte amortyzatory.
• Drgania kierownicy. Najczęściej winne są niewyważone koła, ale podobne objawy dają też luzy na końcówkach drążków kierowniczych i sworzniach wahaczy.
• Nierównomierne zużycie opon. jeżeli bieżnik jest bardziej starty przy jednej krawędzi (wewnętrznej lub zewnętrznej), najpewniej rozregulowane są kąty geometrii kół. Bieżnik starty „plamami” zwykle wskazuje na niesprawne amortyzatory.

Odgłosy różnych usterek zawieszenia często są do siebie podobne. Dlatego objawy na drodze tylko podpowiadają, w którą stronę szukać problemu, a ostateczną diagnozę dają dopiero dokładne oględziny.

Jak samodzielnie sprawdzić zawieszenie

Wiele osób uważa, iż bez podnośnika nie da się tu nic sprawdzić. Tak jednak nie jest. Jak sprawdzić zawieszenie samochodu? Do wstępnej diagnozy w zupełności wystarczy lewarek, solidny kozioł pod nadwozie, dobra latarka i równe podłoże.

Ustalenie rzeczywistego stanu auta

Jeśli nie znasz historii samochodu, zacznij nie od oględzin, tylko od sprawdzenia jego przeszłości. Zawieszenie zużywa się zarówno z powodu dużych przebiegów, jak i uderzeń. Przykładowo po poważnym wypadku handlarze mogli założyć nowe wahacze, ale jeżeli geometria nadwozia w miejscach ich mocowania została naruszona, prawidłowych kątów geometrii kół nie da się już ustawić żadnymi częściami. Poza tym, jeżeli licznik został bezczelnie cofnięty, duże jest ryzyko, iż amortyzatory i tuleje są zużyte w stopniu krytycznym.

Jeśli rozglądasz się za Peugeotem 308 albo crossoverem 3008, przed wyjazdem na oględziny przyda ci się sprawdzenie VIN Peugeota na checkcar.vin. Raport czytelnie pokaże, czy auto miało wypadki i jakie stany licznika odnotowano wcześniej. Te dane wyjaśnią stan układu jezdnego dużo uczciwiej niż jakikolwiek sprzedawca. Załóżmy, iż podczas jazdy próbnej coś stuka z przodu po prawej, a w raporcie wychodzi stare uderzenie w prawy błotnik – wtedy wahacze i geometrię po tej stronie trzeba sprawdzić wyjątkowo drobiazgowo.

Test bujania amortyzatorów

Kilka razy mocno naciśnij błotnik albo maskę nad kołem i gwałtownie puść. Sprawny amortyzator powinien od razu wytłumić ruch – nadwozie wróci do pozycji wyjściowej mniej więcej w jednym ruchu. jeżeli róg auta podskakuje jeszcze dwa–trzy razy, amortyzator jest już wyeksploatowany. Sprawdź w ten sposób wszystkie cztery rogi i porównaj zachowanie lewej i prawej strony na jednej osi. Tyle iż nowoczesne amortyzatory gazowe mogą przejść ten test choćby przy dużym wewnętrznym zużyciu, więc oględziny i jazda próbna i tak będą potrzebne.

Oględziny z latarką: wycieki, osłony, pęknięcia gumy

Koniecznie poświeć latarką do każdego nadkola – choćby w słoneczny dzień jest tam za ciemno. Przednie zawieszenie łatwiej obejrzeć, jeżeli najpierw skręcisz kierownicę do oporu w jedną stronę. Dokładnie sprawdź następujące elementy:

• Korpus amortyzatora. Wilgotny, oleisty nalot z przyklejonym brudem to znak, iż amortyzator cieknie i niedługo przestanie działać.
• Osłony amortyzatorów, sworzni wahaczy i końcówek drążków kierowniczych. Każde pęknięcie lub rozdarcie gumy otwiera drogę wodzie i piaskowi, które błyskawicznie niszczą przegub.
• Tuleje wahaczy. Nie powinno być na nich głębokich pęknięć, naderwań ani rozwarstwionej gumy.
• Sprężyny. Dokładnie obejrzyj zwoje pod kątem odprysków i pęknięć – najczęściej pęka najniższy zwój.
• Ślady napraw blacharskich. Zachowaj czujność, jeżeli nowe, błyszczące części są tylko po jednej stronie, a obok widać ślady spawania albo świeżą konserwację antykorozyjną.

Luzy na podniesionym kole

Zaciągnij hamulec ręczny i podłóż kliny pod koła tylnej osi. Podnieś przednie koło lewarkiem w fabrycznym punkcie podparcia pod progiem i od razu podstaw pod nadwozie solidny kozioł zabezpieczający. Nigdy nie wchodź pod auto, które stoi tylko na lewarku – może łatwo z niego spaść. Dalej postępuj krok po kroku:

1. Chwyć koło u góry i u dołu, a potem energicznie poruszaj nim do siebie / od siebie. Stuk i luz wskazują na wybity sworzeń wahacza albo zużyte łożysko koła.
2. Chwyć koło z lewej i prawej strony i powtórz ruchy. Luz w tej pozycji najczęściej zdradza zużytą końcówkę drążka kierowniczego albo sam drążek kierowniczy.
3. Poproś pomocnika, żeby usiadł w środku i mocno wcisnął pedał hamulca, a potem znowu poruszaj kołem w pionie (krok 1). jeżeli luz całkowicie zniknął – winne jest łożysko koła. jeżeli stuk został – problemu trzeba szukać w elementach zawieszenia.
4. Włóż łom między wahacz a sanki w okolicy tulei i ostrożnie podważ. jeżeli metalowe oczko wahacza swobodnie przesuwa się względem gumowej tulei, tuleja nadaje się do wymiany.

Jazda próbna po złej drodze i progach zwalniających

Do sprawdzenia wybierz trasę z dziurawym asfaltem i progami zwalniającymi. Przed ruszeniem koniecznie wyłącz muzykę w kabinie i lekko uchyl szybę. Przejeżdżaj przez progi zwalniające z niewielką prędkością – najpierw prostopadle, a potem po skosie – tak łatwiej ustalisz, z której strony dochodzi stuk. Gdy wyjedziesz na równy i pusty odcinek drogi, lekko poluzuj uchwyt kierownicy – sprawne auto powinno trzymać prosty tor jazdy. Następnie upewnij się, iż nikt nie jedzie za tobą, i gwałtownie zahamuj – samochód nie powinien ściągać w bok. Już po jeździe, na parkingu, pokręć kierownicą w miejscu od oporu do oporu. Wyraźne skrzypienie albo chrupanie w okolicy nadkoli zwykle zdradza zużyte łożyska górnych mocowań amortyzatorów.

Sprawdzenie na stacji diagnostycznej

Jeśli po oględzinach i jeździe próbnej przez cały czas masz wątpliwości, dokładną diagnozę postawi tylko profesjonalny sprzęt. W Polsce szarpak (detektor luzów) i tester amortyzatorów ma każda stacja kontroli pojazdów (SKP), na której wykonuje się obowiązkowe badanie techniczne.

Na stacji diagnostycznej zawieszenie sprawdza się na trzy sposoby:

• Tester amortyzatorów. Koła samochodu wjeżdżają na specjalne płyty wibracyjne, a system komputerowy ocenia procentową przyczepność każdego koła do nawierzchni.
• Szarpak. Ruchome płyty gwałtownie przesuwają obciążone koła w różne strony. W tym czasie diagnosta z kanału szuka ukrytych luzów na sworzniach wahaczy, tulejach i końcówkach drążków kierowniczych, których po prostu nie da się wyczuć rękami.
• Stanowisko do pomiaru geometrii kół. Urządzenie odczytuje geometrię kół i pomaga znaleźć dokładną przyczynę nierównomiernego zużycia opon czy ściągania auta z prostego toru jazdy. Pamiętaj, iż tę procedurę trzeba obowiązkowo wykonać po każdej wymianie wahaczy lub drążków kierowniczych.

Koszt diagnostyki zależy od konkretnej stacji i wybranego zakresu usług, dlatego lepiej wcześniej sprawdzić cennik. jeżeli dopiero przymierzasz się do zakupu auta, zaproponuj sprzedającemu wspólny przejazd do najbliższej SKP. Kategoryczna odmowa bez sensownego powodu to sygnał, żeby się zaniepokoić i zrezygnować z zakupu.

Żeby zawieszenie służyło dłużej

Trwałość zawieszenia w dużej mierze zależy od stylu jazdy i adekwatnej dbałości o samochód:

• Omijaj głębokie dziury. jeżeli uderzenia nie da się uniknąć, całkowicie puść pedał hamulca tuż przed dziurą, żeby odciążyć przednią oś i złagodzić uderzenie.
• Pilnuj ciśnienia w oponach. Niedopompowana opona nie jest w stanie skutecznie amortyzować uderzeń od nierówności drogi.
• Po mocnym uderzeniu w dziurę lub krawężnik koniecznie sprawdź zbieżność kół.
• Łącz sezonową wymianę opon z szybkimi oględzinami: kiedy koła są zdjęte, dokładnie oceń stan osłon i korpusów amortyzatorów.
• Zimą regularnie zmywaj sól i chemię drogową z podwozia, bo gwałtownie przeżerają one mocowania i zwoje sprężyn.
• Zawsze wymieniaj amortyzatory i sprężyny parami na jednej osi, żeby lewa i prawa strona pracowały tak samo.

Kierowca, który wie, jak sprawdzić zawieszenie samochodu, i poświęca na to pół godziny raz w sezonie, zdąży wymienić część za grosze na wczesnym etapie zużycia, zanim dojdzie do kosztownego remontu całego układu jezdnego.