Straż Miejska może wejść na posesję bez nakazu. Grozi wam 5000 zł kary. Sprawdź listę zakazów na 2026 rok

Dym z komina sąsiada gryzie w oczy? A może sam zastanawiasz się, czy drewno, które kupiłeś jesienią, jest wystarczająco suche, by nie narazić się na mandat? Sezon grzewczy w pełni, a wraz z nim rusza zmasowana akcja kontrolna w polskich gminach. Rok 2026 to moment, w którym kończy się taryfa ulgowa dla posiadaczy „kopciuchów”. Uchwały antysmogowe w większości województw weszły w decydujące fazy, a strażnicy miejscy, uzbrojeni w wilgotnościomierze i drony, mają pełne ręce roboty. Pamiętaj: niewpuszczenie kontrolera do domu to przestępstwo, za które grozi więzienie. Jak wygląda procedura kontrolna i za co dokładnie możesz stracić pieniądze tej zimy?

Fot. Warszawa w Pigułce

Walka ze smogiem w Polsce przestała być jedynie hasłem na plakatach. Stała się twardą rzeczywistością prawną, egzekwowaną z całą surowością. Od 1 stycznia 2026 roku w wielu regionach kraju obowiązuje całkowity zakaz używania pieców bezklasowych oraz kotłów niższych klas (np. 3. i 4. klasy wg normy PN-EN 303-5:2012). To oznacza, iż tysiące urządzeń grzewczych, które jeszcze rok temu były legalne, z dnia na dzień stały się nielegalne.

Samorządy, naciskane przez organizacje ekologiczne i widmo kar unijnych za jakość powietrza, wysyłają w teren Eko-patrole. Nie szukają one już tylko osób palących śmieciami (co jest oczywistym wykroczeniem), ale skupiają się na parametrach technicznych pieców oraz wilgotności biomasy. Dla wielu właścicieli domów jednorodzinnych wizyta strażników może zakończyć się szokiem finansowym, zwłaszcza jeżeli byli przekonani, iż palenie „zwykłym drewnem” jest zawsze bezpieczne.

Czy muszę otworzyć drzwi? Mit o „nakazie prokuratora”

W internecie krąży wiele szkodliwych porad, sugerujących, iż strażnika miejskiego lub urzędnika gminnego można nie wpuścić na posesję, żądając nakazu przeszukania. W 2026 roku taka postawa to najkrótsza droga do wyroku karnego.

Zgodnie z art. 379 ustawy Prawo ochrony środowiska, wójt, burmistrz lub prezydent miasta sprawują kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska. Mogą do tego upoważnić podległych pracowników lub funkcjonariuszy straży gminnych. Upoważnienie to ma moc nakazu.

Funkcjonariusz posiadający imienne upoważnienie ma prawo wstępu na teren nieruchomości:

• Całodobowo – w przypadku nieruchomości, na których prowadzona jest działalność gospodarcza.
• Od 6:00 do 22:00 – w przypadku nieruchomości prywatnych (domów, mieszkań).

Jeśli odmówisz wpuszczenia kontrolera w tych godzinach, popełniasz przestępstwo z art. 225 Kodeksu karnego („Kto osobie uprawnionej do przeprowadzania kontroli […] udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służbowej, podlega karze więzienia do lat 3”). W praktyce kończy się to wezwaniem Policji, siłowym wejściem i sprawą w sądzie, gdzie wyrok skazujący jest niemal pewny.

Drony nad osiedlami – niewidzialny nos urzędnika

Zanim usłyszysz dzwonek do drzwi, Twoja posesja może zostać już wstępnie zweryfikowana. W 2026 roku standardem w większych i średnich gminach stało się wykorzystywanie dronów wyposażonych w czujniki pyłów zawieszonych (PM10, PM2.5) oraz analizatory składu chemicznego dymu.

Dron podlatuje do komina i „zaciąga się” dymem. System analizuje próbkę w czasie rzeczywistym. jeżeli wykryje związki charakterystyczne dla spalania plastiku (np. cyjanowodór, chlorowodór) lub lakierowanego drewna (formaldehydy), patrol naziemny otrzymuje sygnał z dokładną lokalizacją: „Ulica Polna 8, wysokie prawdopodobieństwo spalania odpadów”.

Gdy strażnicy zapukają do drzwi po takim odczycie, nie ma już miejsca na tłumaczenia. Mają twarde dane wstępne i od razu kierują się do kotłowni, by pobrać próbkę popiołu do analizy laboratoryjnej. Koszt takiej analizy (często kilkaset złotych) w przypadku wyniku pozytywnego również pokrywa sprawca.

Mokre drewno – pułapka na „ekologicznych”

Wielu Polaków zrezygnowało z węgla na rzecz drewna, uważając to za rozwiązanie tańsze i bardziej eko. Niestety, w 2026 roku to właśnie drewno jest najczęstszą przyczyną mandatów. Dlaczego?

Większość uchwał antysmogowych wprowadziła zakaz spalania biomasy (drewna) o wilgotności przekraczającej 20%. Drewno świeżo ścięte ma wilgotność rzędu 50-60%. Aby osiągnąć poziom poniżej 20%, musi być sezonowane (suszone pod zadaszeniem) przez minimum 2 lata.

Kontrolerzy wchodzą do kotłowni z elektronicznym wilgotnościomierzem. Wbijają sondę w kilka losowych szczap drewna leżących przy piecu (przygotowanych do spalenia). jeżeli urządzenie pokaże 25% lub 30% – mandat jest pewny. Tłumaczenie: „Kupiłem jako sezonowane, sprzedawca mnie oszukał” nie działa. To na użytkowniku spoczywa obowiązek weryfikacji paliwa. Mokre drewno nie tylko dymi, ale też niszczy przewód kominowy i daje znikome ciepło, więc jego spalanie jest podwójnie nieopłacalne.

Lista zakazana 2026 – tego nie wrzucisz do pieca

W zależności od województwa, lista paliw zakazanych może się różnić, ale istnieje „żelazny katalog”, który obowiązuje niemal w całej Polsce. W 2026 roku przepisy te są egzekwowane bezwzględnie.

Czego absolutnie nie wolno spalać?

• Muły i flotokoncentraty węglowe: To odpady powęglowe, drobny pył, który kiedyś był tani, ale truje okrutnie. Sprzedaż tego paliwa dla gospodarstw domowych jest zakazana, ale niektórzy wciąż mają stare zapasy. Ich spalanie grozi mandatem.
• Węgiel brunatny: Całkowity zakaz spalania w domowych instalacjach.
• Podkłady kolejowe i stare meble: Drewno impregnowane, lakierowane, malowane farbami olejnymi. To nie jest „biomasa”, to odpad niebezpieczny. Spalanie starych ram okiennych czy pociętej meblościanki z PRL uwalnia rakotwórcze dioksyny.
• Kolorowy papier i kartony foliowane: Rozpalanie gazetami jest tolerowane (choć niezalecane), ale wrzucanie do pieca kolorowych magazynów (farby drukarskie) czy kartonów po mleku jest traktowane jako spalanie odpadów.

Szewc bez butów? CEEB prawdę ci powie

Kolejnym narzędziem w rękach strażników jest Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB). Każdy właściciel domu musiał złożyć deklarację, czym ogrzewa dom. W 2026 roku strażnicy mają dostęp do tej bazy na tabletach podczas interwencji.

Scenariusz kontroli: Strażnik widzi dym z komina. Sprawdza w CEEB adres. W systemie widnieje deklaracja: „Pompa ciepła” lub „Ogrzewanie gazowe”. To natychmiastowa „czerwona flaga”. Oznacza to, iż albo właściciel skłamał w deklaracji (odpowiedzialność karna), albo posiada drugie, nielegalne źródło ciepła (np. stary piec „koza” wpięty na lewo), albo spala odpady w kominku rekreacyjnym.

Rozbieżność między stanem faktycznym a deklaracją w CEEB to w 2026 roku pewny mandat lub wniosek do sądu. Urzędnicy weryfikują też, czy zadeklarowany piec spełnia wymogi uchwały antysmogowej dla danego regionu (klasa 5 lub Ecodesign).

Mandat czy sąd? Matematyka kary

Jeśli kontrola wykaże nieprawidłowości, funkcjonariusz ma dwie ścieżki postępowania:

1. Mandat karny: Maksymalna wysokość to 500 zł. Jest nakładany na miejscu. jeżeli go przyjmiesz, sprawa się kończy (choć musisz zaprzestać palenia zakazanym paliwem).
2. Wniosek do sądu o ukaranie: jeżeli odmówisz przyjęcia mandatu lub wykroczenie jest rażące (np. recydywa, spalanie dużej ilości śmieci, utrudnianie kontroli), sprawa trafia do sądu. Tam grzywna może wynieść choćby 5000 zł.

W 2026 roku sądy rzadko bywają pobłażliwe dla „trucicieli”. Świadomość ekologiczna jest wysoka, a sędziowie często orzekają grzywny w górnych granicach widełek, zwłaszcza jeżeli oskarżony spalał plastiki. Warto też pamiętać, iż przyjęcie mandatu nie zwalnia z obowiązku wymiany pieca. jeżeli strażnik wróci za tydzień (a mają prawo do rekontroli) i sytuacja się powtórzy – kolejny mandat jest pewny.

Kominki rekreacyjne – czy można w nich palić?

W dni smogowe (gdy poziom zanieczyszczeń przekracza normy alarmowe ogłaszane przez GIOŚ), w wielu województwach obowiązuje czasowy zakaz palenia w kominkach, jeżeli nie są one jedynym źródłem ogrzewania. jeżeli masz gaz lub pompę ciepła, a dla „klimatu” rozpalisz w kominku w dniu z przekroczonymi normami, również narażasz się na mandat. W 2026 roku system powiadomień RCB (SMS-y) o smogu jest podstawą prawną do takich zakazów.

Co to oznacza dla Ciebie? – Jak przetrwać kontrolę?

Wizja obcych ludzi wchodzących do kotłowni jest stresująca, ale jeżeli nie masz nic na sumieniu, kontrola powinna przebiec gwałtownie i sprawnie. najważniejsze jest przygotowanie.

Oto checklista na sezon grzewczy 2026:

• Sprawdź wilgotność drewna: Kup prosty wilgotnościomierz (koszt ok. 50-100 zł w markecie budowlanym). Zanim wrzucisz polano do ognia, sprawdź je. jeżeli ma powyżej 20%, odłóż je na kolejny rok do dosuszenia. Pal tylko suchym.
• Trzymaj rachunki za opał: jeżeli kupiłeś węgiel atestowany lub drewno sezonowane, zachowaj fakturę lub paragon. To Twój dowód w razie wątpliwości strażnika (choć pomiar wilgotności na miejscu jest nadrzędny).
• Wyczyść piec i popielnik: Nie trzymaj w kotłowni worków ze śmieciami, pociętych mebli czy płyt wiórowych „na rozpałkę”. Sama ich obecność przy piecu budzi podejrzenia. Kotłownia to nie śmietnik.
• Uaktualnij CEEB: jeżeli wymieniłeś piec w 2025 roku, masz 14 dni na zgłoszenie zmiany w CEEB. Brak aktualizacji to proszenie się o kłopoty przy kontroli.
• Bądź uprzejmy, ale stanowczy: Masz prawo towarzyszyć kontrolerom na każdym kroku. Poproś o okazanie legitymacji i upoważnienia. Nie utrudniaj czynności, ale patrz im na ręce – protokół, który podpisujesz, musi odzwierciedlać stan faktyczny.
• Sprawdź lokalną uchwałę: Wejdź na stronę swojej gminy i upewnij się, do kiedy musisz wymienić swój piec. W wielu miejscach (np. Małopolska, Mazowsze, Śląsk) terminy dla pieców bezklasowych już minęły. jeżeli wciąż taki masz – wymień go natychmiast, bo każdy dzień palenia to ryzyko mandatu.

Rok 2026 to czas, w którym „wolnoć Tomku w swoim domku” nie dotyczy komina. To, co z niego wylatuje, staje się sprawą publiczną. Ekologia spotyka się tu z ekonomią w bolesny sposób, ale cel jest jeden – czyste powietrze. Pytanie tylko, czy Twój portfel jest gotowy na te zmiany.