Tak omijany jest system kaucyjny w Polsce. Producenci znaleźli lukę

System kaucyjny, który obowiązuje w Polsce od października 2025 roku, wciąż się kształtuje. Po kilku miesiącach jego funkcjonowania widać, iż część producentów zmienia opakowania napojów w taki sposób, aby nie obejmowała ich kaucja, co wpływa na praktyczne działanie nowych przepisów.

Fot. Shutterstock

System kaucyjny w praktyce. Producenci zmieniają opakowania napojów

System kaucyjny, który obowiązuje w Polsce od 1 października 2025 roku, miał usprawnić zbiórkę opakowań po napojach i zwiększyć poziom recyklingu. Po kilku miesiącach funkcjonowania widać jednak, iż część producentów dostosowuje ofertę w sposób, który pozwala ominąć nowe regulacje. Zamiast butelek i puszek coraz częściej pojawiają się kartony, które nie są objęte kaucją.

Jak działa system kaucyjny?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami kaucją objęte są:

• plastikowe butelki do 3 litrów,
• metalowe puszki do 1 litra,
• wielorazowe butelki szklane do 1,5 litra.

Kaucja wynosi 50 groszy w przypadku butelek plastikowych i puszek oraz 1 zł w przypadku butelek szklanych. Informacja o objęciu opakowania systemem musi być oznaczona specjalnym symbolem na etykiecie lub puszce.

Do końca 2025 roku obowiązywał okres przejściowy, który umożliwiał sprzedaż napojów w opakowaniach sprzed wprowadzenia systemu.

Zmiana opakowań zamiast kaucji

Jak wynika z doniesień branżowych, część producentów zdecydowała się na zmianę rodzaju opakowań. Zamiast plastikowych butelek napoje trafiają do sprzedaży w kartonach, które nie są objęte systemem kaucyjnym.

Takie produkty pojawiły się m.in. w jednej z dużych sieci drogerii. Zmiany dotyczą napojów funkcjonalnych i witaminowych o pojemności od 500 do 750 ml. Producenci tłumaczą, iż jest to odpowiedź na zainteresowanie rynku oraz rozszerzenie dotychczasowego portfolio opakowań.

Rola sklepów i sieci handlowych

Część sieci handlowych, w tym drogerie, nie przystąpiła do systemu kaucyjnego. Argumentują one, iż sprzedaż napojów ma charakter marginalny, a organizacja zwrotu opakowań byłaby nieproporcjonalna do skali obrotu.

W takich sklepach napoje w opakowaniach objętych kaucją zostały ograniczone lub całkowicie wycofane, a ich miejsce zajęły produkty w kartonach. To sprawia, iż klienci nie mają możliwości odzyskania kaucji, bo ta w ogóle nie jest doliczana do ceny.

Opłata produktowa zamiast kaucji

Przepisy dopuszczają możliwość, by producent nie przystępował do systemu kaucyjnego. W takim przypadku musi jednak uiścić tzw. opłatę produktową, która jest formą sankcji za niewypełnienie obowiązków zbiórki.

Dla części firm zmiana opakowania może być tańszym rozwiązaniem niż pełne wdrożenie systemu kaucyjnego, zwłaszcza przy produktach sprzedawanych w ograniczonym kanale dystrybucji.

System kaucyjny a praktyka rynkowa

Dane resortu środowiska pokazują, iż mimo wprowadzenia systemu do obrotu trafiły dziesiątki milionów opakowań z oznaczeniem kaucji, jednak realny zwrot opakowań pozostaje na niskim poziomie. W pierwszych tygodniach działania systemu tylko niewielka część konsumentów faktycznie skorzystała z możliwości oddania opakowań.

Eksperci wskazują, iż wdrażanie systemu przebiega nierównomiernie. Część sklepów przez cały czas nie posiada automatów do zbiórki, a konsumenci spotykają się z różnymi zasadami w zależności od sieci.

Co to oznacza dla Ciebie?

Dla konsumentów oznacza to konieczność uważnego sprawdzania opakowań przed zakupem. Kartonowe napoje nie są objęte systemem kaucyjnym, więc nie odzyskasz za nie kaucji, choćby jeżeli wcześniej podobny produkt był sprzedawany w butelce.

Zmiany pokazują też, iż system kaucyjny wciąż się kształtuje. W praktyce dostęp do zwrotu opakowań i realnych korzyści finansowych zależy od miejsca zakupu i decyzji producenta.

Podsumowanie

System kaucyjny obowiązuje w Polsce od kilku miesięcy, ale rynek gwałtownie znalazł sposoby dostosowania się do nowych zasad. Zmiana opakowań z butelek na kartony pozwala części producentów ominąć obowiązek kaucji, co wpływa zarówno na funkcjonowanie systemu, jak i na wybory konsumentów. Najbliższe miesiące pokażą, czy ustawodawca zdecyduje się na dalsze zmiany i uszczelnienie przepisów.