W piątek częściowe zaćmienie Księżyca

Zdjęcie: W piątek częściowe zaćmienie Księżyca

W piątek nad ranem z terenu Polski będzie można obserwować częściowe zaćmienie Księżyca. Cień Ziemi zakryje znaczną część jego tarczy, jednak na maksimum zjawiska nie zdążymy – Księżyc wcześniej schowa się za zachodnim horyzontem.

Jak podała POLSA na swojej stronie internetowej, zaćmienie Księżyca występuje, kiedy Ziemia znajdzie się między nim a Słońcem, a jej cień pada na powierzchnię naszego satelity. Astronomowie wyróżniają zaćmienia półcieniowe, częściowe i całkowite. W piątek 28 sierpnia będziemy mieli do czynienia z drugim z tych typów, podczas którego tylko fragment tarczy Księżyca znajdzie się w głównym cieniu Ziemi.

Faza częściowa rozpocznie się ok. godz. 4.30, a o 5.00 cień Ziemi będzie już zasłaniał prawie połowę tarczy. Maksimum całego zjawiska nastąpi ok. 6.12, ale z Polski nie będzie to już widoczne, ponieważ nasz satelita wcześniej zajdzie za horyzont.

Najlepsze warunki do obserwacji zaćmienia będą w zachodniej części kraju, gdzie zjawisko będzie można śledzić nieco dłużej. W Warszawie Księżyc zajdzie ok. godz. 5.45, a w Poznaniu kilka minut po godz. 6. POLSA radzi, aby znaleźć miejsce z dobrze odsłoniętym widokiem na zachód, bez wysokich budynków i drzew.

Do obserwacji zaćmienia Księżyca, inaczej niż w przypadku zaćmienia Słońca, nie potrzeba żadnego specjalistycznego sprzętu ani filtrów ochronnych. Patrzenie na nie gołym okiem jest całkowicie bezpieczne dla wzroku. Lornetka lub niewielki teleskop pozwalają jednak lepiej śledzić przesuwającą się po powierzchni Księżyca granicę ziemskiego cienia.

Podczas zaćmienia Księżyc może przyjąć czerwonawy, pomarańczowy lub miedziany odcień. Wynika to z faktu, iż część docierających do niego promieni słonecznych przechodzi wcześniej przez atmosferę Ziemi.

„Ziemia blokuje bezpośrednie światło słoneczne, dlatego Księżyc powinien teoretycznie całkowicie zniknąć, jednak atmosfera naszej planety »wygina« ten prosty scenariusz. Część promieni słonecznych przechodzi przez atmosferę Ziemi, zostaje w niej rozproszona i załamana, a następnie trafia w obszar cienia i delikatnie oświetla powierzchnię Księżyca. NASA opisuje atmosferę Ziemi jako swego rodzaju pierścieniową soczewkę, która załamuje światło w kierunku ziemskiego cienia” – podała POLSA.

Kluczowe znaczenie ma w tym procesie tzw. rozpraszanie Rayleigha, czyli to samo zjawisko, które sprawia, iż w pogodny dzień niebo jest niebieskie, a zachodzące Słońce przybiera pomarańczową lub czerwoną barwę. Polega ono na tym, iż krótsze fale światła, przede wszystkim niebieskie i fioletowe, są w atmosferze silniej rozpraszane na boki, a fale dłuższe – czerwone i pomarańczowe – przechodzą przez nią łatwiej i docierają dalej.

Zaćmienie nie jest jednak jedynie astronomiczną ciekawostką. Może być dużym wyzwaniem dla krążących po orbicie Księżyca sond. Większość energii niezbędnej do zasilania pozyskują one bowiem z paneli słonecznych. Dlatego w warunkach zmniejszonego dostępu do światła naukowcy wyłączają w nich większość instrumentów.

Np. w należącej do NASA sondzie Lunar Reconnaissance Orbiter na czas zaćmienia jako jeden z nielicznych aktywny pozostaje instrument Diviner, który pozwala obserwować, jak regolit księżycowy, czyli luźna warstwa pyłu i rozdrobnionych skał pokrywająca powierzchnię Księżyca, reaguje na gwałtowne zmiany temperatury.

Historycznie zaćmienia Księżyca odegrały dużą rolę w poznawaniu kształtu Ziemi i jej ruchu w przestrzeni kosmicznej. Już w starożytności zauważono, iż podczas tego zjawiska granica ziemskiego cienia jest zawsze zaokrąglona. Arystoteles wskazywał tę obserwację jako jeden z argumentów przemawiających za kulistością naszej planety.

Piątkowe zaćmienie będzie kolejnym w tym miesiącu widowiskiem astronomicznym. 12 sierpnia z terenu Polski można było obserwować częściowe zaćmienie Słońca, któremu towarzyszyło maksimum aktywności Perseidów.

Film, który wizualizuje przebieg zaćmienia Księżyca, jest dostępny na oficjalnym kanale YouTube NASA.

---