ZUS. Urlop ojcowski. Urlop macierzyński
Narodziny dziecka wiążą się z szeregiem uprawnień dla rodziców. Choć najczęściej z urlopów związanych z opieką nad noworodkiem korzystają matki, także ojcowie mają prawo do płatnych świadczeń. Mogą skorzystać z urlopu ojcowskiego, urlopu rodzicielskiego, a w określonych sytuacjach również przejąć część urlopu macierzyńskiego.
Prawo do tych świadczeń przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym, między innymi pracownikom zatrudnionym na umowę o pracę, zleceniobiorcom oraz osobom prowadzącym działalność gospodarczą.
Urlop ojcowski – kto może skorzystać i na jakich zasadach?
Urlop ojcowski to jedno z najpopularniejszych uprawnień przysługujących ojcom. Jest przeznaczony wyłącznie dla taty dziecka i może zostać wykorzystany zarówno po narodzinach, jak i po przysposobieniu dziecka.
Urlop trwa dwa tygodnie i można go wykorzystać jednorazowo lub podzielić na dwie części. Każda część musi obejmować co najmniej tydzień. Nie ma obowiązku wykorzystywania urlopu w następujących po sobie terminach.
Za okres urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru świadczenia.
Do kiedy można wykorzystać urlop ojcowski?
Ojciec może skorzystać z urlopu ojcowskiego do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia.
W przypadku adopcji dziecka urlop przysługuje przez 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, jednak nie później niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
Tysiące ojców korzystają z urlopu ojcowskiego
Z danych ZUS wynika, iż zainteresowanie urlopem ojcowskim pozostaje bardzo wysokie. Od stycznia do końca kwietnia 2026 roku w całej Polsce wypłacono 42,8 tys. zasiłków za okres urlopu ojcowskiego.
W 2025 roku liczba takich świadczeń wyniosła 137,1 tys., natomiast w 2024 roku było ich 162,3 tys.
W województwie podkarpackim w pierwszych czterech miesiącach 2026 roku wypłacono 2484 zasiłki za okres urlopu ojcowskiego. W całym 2025 roku było ich 8257, a w 2024 roku – 10 106.
Czy ojciec może przejąć urlop macierzyński?
Tak, przepisy przewidują taką możliwość. Standardowo przy urodzeniu jednego dziecka urlop macierzyński trwa 20 tygodni. W przypadku ciąży mnogiej okres ten jest odpowiednio dłuższy i może wynosić od 31 do 37 tygodni.
Pierwsze 14 tygodni urlopu macierzyńskiego jest przeznaczone wyłącznie dla matki. Po wykorzystaniu tego okresu kobieta może wrócić do pracy, a pozostałą część urlopu przejmuje ubezpieczony ojciec dziecka.
Przejęcie urlopu macierzyńskiego przez ojca jest możliwe również w szczególnych sytuacjach, takich jak śmierć matki lub porzucenie przez nią dziecka.
Coraz więcej ojców pobiera zasiłek za okres urlopu macierzyńskiego
W pierwszych czterech miesiącach 2026 roku zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego otrzymało w Polsce 1665 ojców.
W 2025 roku świadczenie pobierało 5027 ojców, a rok wcześniej 6163.
W województwie podkarpackim od stycznia do kwietnia 2026 roku zasiłek ten wypłacono 56 ojcom. W całym 2025 roku było ich 183, a w 2024 roku – 237.
Urlop rodzicielski zyskuje na popularności wśród ojców
Rosnąca liczba ojców decyduje się również na skorzystanie z urlopu rodzicielskiego. To efekt zmian w prawie związanych z wdrożeniem dyrektywy work-life balance, która promuje bardziej równy podział obowiązków opiekuńczych między rodzicami.
Od stycznia do końca kwietnia 2026 roku ZUS wypłacił ojcom 23,7 tys. zasiłków za okres urlopu rodzicielskiego. W całym 2025 roku liczba ta wyniosła 56,9 tys., a w 2024 roku – 41,9 tys.
Także na Podkarpaciu widoczny jest wzrost zainteresowania tym rozwiązaniem. W 2024 roku z urlopu rodzicielskiego korzystało 2337 ojców, natomiast w 2025 roku już 3387. W pierwszych czterech miesiącach 2026 roku świadczenie pobierało 1342 ojców.
Ile trwa urlop rodzicielski?
W przypadku narodzin lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka urlop rodzicielski wynosi 41 tygodni. jeżeli rodzice opiekują się więcej niż jednym dzieckiem, wymiar urlopu wzrasta do 43 tygodni.
Istotną zmianą jest zarezerwowanie 9 tygodni wyłącznie dla drugiego rodzica. Oznacza to, iż jeżeli ojciec nie wykorzysta tej części urlopu, przepada ona i nie może zostać przeniesiona na matkę.
Urlop rodzicielski można podzielić maksymalnie na pięć części. Ostatnia część może zostać wykorzystana do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 lat.
Dłuższy urlop rodzicielski dla rodziców dzieci objętych programem „Za życiem”
W niektórych przypadkach rodzice mogą liczyć na wydłużony urlop rodzicielski. Dotyczy to rodzin wychowujących dzieci posiadające zaświadczenie „Za życiem”.
Wówczas wymiar urlopu wynosi:
- 65 tygodni przy jednym dziecku,
- 67 tygodni przy większej liczbie dzieci,
- 62 tygodnie w przypadku przyjęcia na wychowanie starszego dziecka.
Łączny okres pobierania zasiłku może wynieść choćby 80 tygodni
Długość pobierania zasiłku macierzyńskiego zależy od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu lub przyjętych na wychowanie.
Przy jednym dziecku łączny okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego wynosi 61 tygodni. W przypadku bliźniąt jest to 74 tygodnie, trojaczków 76 tygodni, czworaczków 78 tygodni, a pięciorga lub większej liczby dzieci choćby 80 tygodni.
Ile wynosi zasiłek za urlopy związane z rodzicielstwem?
Wysokość świadczenia zależy od rodzaju urlopu i terminu złożenia wniosku.
Za urlop ojcowski oraz urlop macierzyński przysługuje zasiłek w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru.
W przypadku urlopu rodzicielskiego świadczenie wynosi co do zasady 70 proc. podstawy wymiaru.
Rodzice mogą jednak otrzymywać zasiłek w wysokości 81,5 proc. podstawy wymiaru przez cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, jeżeli odpowiedni wniosek zostanie złożony w ciągu 21 dni od porodu i zostaną spełnione wymagane warunki.
Za 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przeznaczonych wyłącznie dla drugiego rodzica zasiłek zawsze wynosi 70 proc. podstawy wymiaru.
Urlopy dla ojców stają się coraz popularniejsze
Statystyki pokazują, iż ojcowie coraz chętniej angażują się w opiekę nad dziećmi i korzystają z przysługujących im uprawnień. Szczególnie dynamicznie rośnie liczba mężczyzn korzystających z urlopu rodzicielskiego, co wskazuje na stopniową zmianę modelu opieki nad dziećmi w polskich rodzinach.
Dzięki możliwości skorzystania z urlopu ojcowskiego, rodzicielskiego oraz części urlopu macierzyńskiego ojcowie mogą aktywnie uczestniczyć w pierwszych miesiącach życia dziecka, jednocześnie zachowując prawo do świadczeń wypłacanych przez ZUS.
